• خانه
  • یادداشت
  • عدالت اجتماعی و حاشیه‌های شهری مشهد
کد خبر : 52565
/ 09:25
دکترمجتبی خاتونی

عدالت اجتماعی و حاشیه‌های شهری مشهد

این موضوع که عدالت، پسندیده و حتی ضروری است، کمتر مورد اختلاف است؛ اما مشکل از‌آنجایی شروع می‌شود که نوبت به عمل می‌رسد. این موضوع که عدالت چیست و یکسان‌پنداشتن آن با مساوات و برابری از اولین مصائب مذکور است که بزرگی می‌گفت: چه‌بسا جنگ‌هایی که بر سر تعاریف متفاوت از یک مفهوم، شکل گرفته!

عدالت اجتماعی و حاشیه‌های شهری مشهد

این موضوع که عدالت، پسندیده و حتی ضروری است، کمتر مورد اختلاف است؛ اما مشکل از‌آنجایی شروع می‌شود که نوبت به عمل می‌رسد. این موضوع که عدالت چیست و یکسان‌پنداشتن آن با مساوات و برابری از اولین مصائب مذکور است که بزرگی می‌گفت: چه‌بسا جنگ‌هایی که بر سر تعاریف متفاوت از یک مفهوم، شکل گرفته!
چنانچه عدالت را قرار‌گرفتن هرچیز در جای خودش بدانیم؛ در موضوعی چون شهر که یک زیست‌بوم اجتماعی شامل افراد و اجتماعات انسانی تا فضای انسان ساخت و کالبد و بستر طبیعی و محیط‌زیست را در بر‌می‌گیرد، مفهوم عدالت با تعریف مذکور، می‌تواند راهگشای بسیاری از معضلات شهری باشد. به‌عنوان مثال، منطق حاکم بر عدالت، حکم می‌کند که توسعه‌ خدماتی یک وسیله‌ نقلیه‌ جمعی چون قطا‌رشهری، در‌راستای نقاط متراکم‌  جمعیتی، گره‌گاه‌های مواصلاتی‌ و مبدا و مقصدهای عمده‌ مسافرت‌های درون‌شهری باشد‌ که این همان بودن هرچیز سرجای خودش یا عدالت است.اما مسئله همیشه به این سادگی نیست. زمانی بر پیچیدگی چیستی عدالت افزوده می‌شود که عامل محیطی، کالبدی و‌... جای خود را به مسئله‌ اجتماعی می‌دهد. عدالت اجتماعی و شهر مورد توجه بسیاری از صاحب‌نظران داخلی و خارجی بوده است و هر یک با زاویه‌ دید خاص خود و در دستگاه فکری‌فلسفی خاص، در این حیطه اندیشه‌پردازی کرده‌اند؛ اما آنچه ما از عدالت با تعریف خاص خود به‌دنبال آن هستیم، لزوما مختصات متفاوتی خواهد داشت.
به مشهد برگردیم؛ موضوع مناطق حاشیه‌ شهر، در شهرهای کشورهای در حال توسعه رایج است و در مشهد به دلایلی چون:
مجاورت با آستان مقدس امام‌رضا(ع)
پذیرایی از پناه‌جویان کشورهای همسایه
سیاست‌های ناکارآمد توسعه و مهاجرت‌های عظیم روستا به شهر
جذابیت‌های اقتصادی شهرهای خدماتی چون مشهد
و مواردی از این دست، بسیار جدی‌تر است. گذشته از دلایل و علل حاشیه‌نشینی که ردپای آن‌ها را نه در جغرافیای شهر که در سیاست‌های جهانی و برنامه‌ریزی‌های ملی باید جست، این موضوع که مفهوم عدالت در تناظر با حاشیه‌های شهر، چه نتیجه‌ای به بار می‌آورد، همواره چالش‌برانگیز بوده است. حاشیه‌های شهری که ساکنان آن، به تعبیر امام راحل، ولی‌نعمتان این آب و خاک‌اند، چه نصیبی از عدالت‌محوری مسئولان خواهند برد و کدام عدالت؟
عدالت اجتماعی در شهر، نه ناظر بر موضوعی خاص‌ و نه در حیطه‌ اقتدار نهاد یا سازمانی مشخص است. تامین اشتغال حجم متراکم جمعیتی در حاشیه‌های شهری چون مشهد، نه وظیفه و نه در توان نهادی محلی چون شهرداری‌هاست و دولت‌ها از طریق تسهیل سرمایه‌گذاری و بهبود فضای کسب‌و‌کار موظف و مسئول این امر هستند. دسترسی‌های بهداشتی و درمانی‌ که در بعد اداری با طرح حمایتی وزارت بهداشت، پیشرفت‌های خوبی داشته است، باید با ساخت تاسیسات درمانی در مناطق حاشیه‌ای تکمیل شود. تامین نیازهای سخت‌افزاری و نرم‌افزاری آموزشی نیز از‌جمله وظایف دولت‌ها و نهادهای فراشهری در تحقق عدالت اجتماعی در حاشیه‌ شهرهاست.اقدامات شهرداری‌ها در تعبیه‌ فضاهای باز شهری، بوستان‌ها و فضاهای ورزشی، تسهیل دسترسی به وسایل نقلیه‌ جمعی، شبیه آنچه در خط ٢ و ٣ قطار‌شهری مشهد در‌‌حال انجام است و مواردی از این‌ دست‌ نیز می‌تواند با بالا‌بردن احساس رفاه‌ که امری کاملا نسبی است و همچنین کاهش احساس نابرابری، نقش بسزایی در تحقق عدالت اجتماعی در حاشیه‌های شهری داشته باشد.
دکترمجتبی خاتونی 

اشتراک گذاری
نظرات شما
شهروند
22:35 0 0 پاســخ به ایــن نظــر

ان شاالله این نگاه عدالت محورانه به موضوع مشهد و حاشیه مشهد در میان مسوولان گسترش یابد و از نگاه کاپیتالیستی موجود نسبت به حاشیه شهر دور شوند.

نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی