کد خبر : 74399
/ 19:39
گزارشی از گشت‌و‌گذار چهارباغی‌ها در میان خاطره‌های دور سینماهای نزدیک خیابان امام خمینی(ره)؛

ارگ فروریخته سینماهای مشهد

خاطرات دور و نزدیک سینماهای مشهد ما را به «ارگ» می‌برد، به سال‌ها قبل؛ به دورانی که در این خیابان سینماهای متعددی قرار داشت ...

ارگ فروریخته سینماهای مشهد

خبرنگار: حمیده صفائی

به گزارش شهرآرا آنلاین / خاطرات دور و نزدیک سینماهای مشهد ما را به «ارگ» می‌برد، به سال‌ها قبل؛ به دورانی که در این خیابان سینماهای متعددی قرار داشت که با وجود آن سینماها در محله سینمایی ارگ شاید امروز می‌توانست برای همیشه مرکز هنری مشهد باشد‌ اما از تمام آن‌ها تنها خاطره‌ای بر جا مانده و چند سردر بدون عکس.کافی است در گذر از خیابان امام خمینی(ره) (ارگ سابق) مشهد، از مردم نشان سینمایی قدیمی را بگیری تا انگشت‌ها هر طرف این محله را نشانت دهند که سینما یا سالن نمایشی قدیمی، بوده و امروز جای خودش را به ساختمانی جدید و نوساز با کاربری جدید یا مخروبه بلااستفاده داده‌اند. خیابانی که این روزها می‌بینید، متفاوت از گذشته‌ است. این خیابان به جز چند ساختمان با معماری زیبا، دیگر اثری از تاریخ قدیم و هویتش ندارد. این بار بچه‌های چهارباغ قرار مشهد‌گردی‌شان را در این خیابان گذاشتند تا آقایان «حسین پورحسین»، پژوهشگر تاریخ سینما و معاون سابق امور سینمایی بنیاد مستضعفان و جانبازان به‌همراه «حسین طالبی»، نقاش و هنرمند که هر‌کدام خاطرات زیادی از این خیابان دارند، از گذشته‌ای نه‌چندان‌دور برایشان بگویند؛ قرار آن‌ها حد فاصل چهارطبقه تا باغ ملی است.

..........................................

 

نام سینما: رادیو سیتی(سانترال)

تاسیس: سال ۱۳۳۸

موسس: محمد اسکوئیان

مکان: خیابان خسروی

وضعیت فعلی: به دلیل آتش‌سوزی بانک همجوارش تخریب و تعطیل شده است.

از چهارطبقه که به سمت میدان ده‌دی حرکت می‌کنید، سمت چپ، اولین سینمای قدیمی که تنها در بزرگ و سفید آهنی از آن به چشم می‌خورد، سینما «سانترال» است. این سینما در سال۱۳۳۸، با نام «رادیوسیتی» در خیابان خسروی احداث شد. سینما رادیوسیتی، تنها سینمایی بود که علاوه بر طبقۀ همکف (لابی سینما) یک طبقه بالاتر هم داشت، بلیت سینما ۱۲ریال بود. در این سینما بیشتر فیلم‌های تاریخی و هرکولی نمایش داده می‌شد، این سینما در زمان خودش رونق خوبی داشت؛ به‌طوری‌که پورحسین تعریف می‌کرد: «۱۲سال بیشتر نداشتم که برای تماشای فیلم «مسافران مهتاب» در صف سینما ایستاده بودم، صف از جلوی در سینما تا خیابان خسروی بود. دو بار از خیابان خسروی تا مقابل سینما آمدم، اما بلیت تمام شد، من هم که خیلی در صف ایستاده بودم، چادر خانمی را که به داخل سینما می‌رفت، گرفتم و همراه او به سینما رفتم.».

با افتتاح سینماهای آسیا در سال‌۱۳۳۹ و مولن‌روژ و سعدی در خیابان پهلوی سابق در سال‌۱۳۴۰، سینما رادیوسیتی از رونق اولیه برخوردار نبود. محمد اسکوئیان پس از سه سال مقاومت در برابر سینماهای تازه تأسیس با بازسازی آن رونقی دوباره به سینمایش بخشید.

او درِ سینما را به سمت خیابان ارگ جابه‌جا کرد و نام آن را به «سانترال» تغییر داد. این سینما در سال۱۳۵۹ مصادره و پس از دو سال تعطیلی در بهار۱۳۶۱با نام «انقلاب» بازگشایی شد. سینما انقلاب در سال۱۳۷۱ پس از ۳۳سال فعالیت به دنبال درگیری‌های خیابانی در اثر سرایت آتش از بانک صادرات کنار سینما در کام آتش گرفتار و تخریب شد. در حال حاضر مکان سینما مخروبه است. 

 

104008.jpg

 

نام سینما: مایاک(فردوسی)

تأسیس: سال۱۳۰۶

مؤسس: مادام روزیک توماس، آرسن منگاساریان

مکان: خیابان ارگ

تغییر وضعیت: تخریب در آتش‌سوزی

شاید برای شما هم جالب باشد که بدانید قبل از سال۱۳۰۰ در مشهد اُپرا برگزار می‌شده و مردم مشهد از همان زمان به خاطر حضور روس‌ها و ارامنه در شهر با این نوع برنامه‌ها آشنایی داشته‌اند. تا سال۱۳۰۶ در ساختمان سینما فردوسی اُپرا برگزار می‌شد. مدیر و مالک آن «مادام رُزیک مایاک» بود. دانیال پتروسیان که واردکننده فیلم برای سینمای «اعتبارالسلطنه» بود، به مادام رُزیک مایاک پیشنهاد داد تا از آن فضا به عنوان سینما استفاده شود. این سینما تا سال۱۳۰۸ به نام مایاک بود و پس از آن به سینما فردوسی تغییر نام داد و در آن فیلم‌های تک پرده‌ای و صامت پخش می‌شد. مادام رُزیک که به کار موسیقی مسلط بود، پیانویی در جلوی سِن می‌‌گذاشت و هم‌زمان با پخش فیلم پیانو می‌زد. سینما فردوسی واقع در خیابان ارگ و در جوار سینما سانترال با ظرفیت هزار نفری بزرگ‌ترین سینما در زمان خودش بود.

 

نام سینما: دیده‌بان(ایران)

تأسیس: سال۱۳۰۶

مؤسس: حبیبی و علی‌اف

مکان: خیابان ارگ

تغییر وضعیت: هتل و پاساژ

پاساژ جنتی که این روزها در خیابان امام خمینی۲۱ می‌بینید، در گذشته مکان سینما «ایران» بوده است. سینمایی که این روزها هیچ اثری از آن باقی نمانده. این سینما در سال۱۳۰۶ توسط حبیبی و با مشارکت یکی از مهاجران روسیه به نام علی‌اف احداث شد. در سال۱۳۰۸، یک سال بعد از اینکه این سینما در اختیار شرکت سینما خراسان قرار گرفت، به «ایران» تغییر نام داد.

ابتدای این پاساژ گیشۀ اولیه سینما بوده و ابتدای کوچه هم تخته‌‌ای بزرگ که بالای آن پلاکاردها را می‌زدند. پنجشنبه هر هفته ارتش سربازان را به قیمت نیمه‌بها به این سینما می‌برد. همان زمان گیشه را خراب کردند و در بزرگی گذاشتند و مکان گیشۀ سینما تغییر کرد. در امتداد ورودی فعلی پاساژ ، سالن انتظار سینما بود و انتهای سینما دری گذاشته بودند که به سالن تابستانی منتهی می‌شد. درختی وسط بود و موتور برق و حوضچه‌ای در آنجا. در فصل تابستان به دلیل نبود دستگاه تهویه، کسی از سالن زمستانی استفاده نمی‌کرد. در خروجی سینما هم در خیابان جنت بود. سینما ایران بین سال‌های۱۳۲۰ تا ۱۳۳۶ به صورت مقطعی هم سالن نمایش فیلم بود و هم تئاتر در آن اجرا می‌شد. این سینما در سال۱۳۵۶ به شخصی به نام «قاسم‌ شهسوار» فروخته شد و درا ین محل، مجتمع تجاری جنت و هتل تأسیس شد و عمر طولانی این سالن سینما خاتمه یافت.

 

104010.jpg

 

نام سینما: ملی(هما)

تأسیس: سال ۱۳۰۵

مؤسس: نیکلا گریگوریانس، حسن بیک

مکان: خیابان ارگ

وضعیت فعلی:مخروبه

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این بازدید در این بود که درِ سینما هما، اولین سینمای دائمی مشهد پس از سال‌ها به روی بازدید‌کنندگانش باز شد، وارد سینما که می‌شوید زمینی پر‌علف‌ در مقابلتان قرار دارد. اثری از سینما نیست تنها خرابه‌هایی از پرده نمایش در سمت راست و سن تئاتر به چشم می‌آید. پور‌حسین می‌گوید: «در همین مکان اتاق گریم بود پشت سالن تئاتر، پرده گچی را خراب کرده بودند و پرده سفید داشتند.».

نیکلاگریگوریانس با مشارکت مالی حسن‌بیک، مالک رستوران خرم، اقدام به خرید انبارهایی در حاشیۀ خیابان و تأسیس سینما ملی می‌کند. نزدیک‌بودن این سینما به سینمای تابستانی باغ ملی سبب شد نام آن را سینمای ملی بگذارند. سهام‌داران جدید سینمای ملی فضای سالن را گسترش دادند و با ظرفیت ۹۰۷نفر محل سینمای ملی را تبدیل به مکانی مدرن و سینمایی مجهز کردند و نام سینمای ملی را در سال‌۱۳۰۶ به «هما» تغییر دادند. در این سینما روس‌ها برنامه‌هایی از جمله هیپنوتیزم و شعبده‌بازی اجرا می‌کردند.

 

نام سینما: آسیا

تأسیس: سال ۱۳۳۹

مؤسس: دکتر عباس اسکوئیان

مکان: خیابان ارگ

وضعیت فعلی: در حال تخریب

سینما آسیا در کوچه امام خمینی‌۲۴ قرار دارد که تا سال‌۱۳۷۰ دایر بود اما این روزها فضایی تاریک و متروکه است که هوای آن آکنده از غبار است و تماشاچیان سینما حشرات هستند. وقتی وارد سینما می‌شوید، بیشتر از هر چیز فضای فیلم‌های ترسناک هالیوودی در ذهن مجسم می‌شود. این فضا تنها یادگار باقی مانده از سینما آسیای مشهد است.

سینما آسیا در ۱۵‌مهر‌۱۳۳۹ در کوچه ارگ به بهره‌برداری رسید و در سال‌۱۳۵۹ مصادره شد. این سینما بعدها با نام «آزادی» و چند سال بعد با نام «فلسطین» به فعالیتش ادامه داد. در سال۱۳۶۴ تعدادی از اتاق‌های طبقۀ اول ساختمان، به دلیل نداشتن ایمنی، تخریب و در نهایت تعطیل شد. مالکیت این سینما در اختیار مجتمع اقتصادی کمیتۀ امداد امام خمینی(ره) قرار دارد.

 

روایتی از چهارطبقه:

طالبی می‌گوید: «به دلیل وجود ساختمان چهارطبقه در بولوار مدرس فعلی هنوز هم این خیابان با این نام معروف است؛ البته آن زمان خیابانی وجود نداشت و تنها محل عبور‌و‌مرور مردم همان فضای سرپوشیده مقابل دادگستری با نام «کوچه عدلیه» بود. ساختمان چهارطبقه «اداره معارف» بود و بعد «اداره فرهنگ» شد. خیابان ارگ محل تفریح مردم بود.».

 

104011.jpg

 

کوچۀ سینما آسیا

کوچۀ سینما آسیا حدفاصل خیابان خاکی(آخوند خراسانی) و خیابان ارگ (‌امام خمینی‌) در مقابل باغ ملی مشهد قرار دارد. کوچه‌ای باریک ولی پرجنب‌و‌جوش و تاریخی. در مجاورت آن باغ زیبا و تاریخی کنسولگری پاکستان (انگلیس قدیم) قرار دارد که تقریباً یک سمت از کوچه را فراگرفته است. از دیگر بناهای به‌جامانده در این کوچه می‌توان به مطب دکتر اسکندری اشاره کرد. چند ساختمان مربوط به دهۀ۳۰ هنوز در این خیابان قرار دارند.

متأسفانه به‌دلیل سهل‌انگاری در ثبت ابنیۀ تاریخی در چند سالۀ اخیر چندین عمارت بی‌نظیر در این کوچه تخریب شده است که می‌توان به ساختمان وهاب‌زاده در مقابل سینما آسیا و شهربانی سابق در مقابل دارالشفا «حضرت ابوالفضل(ع)» اشاره کرد.

 

کافۀ داش‌آقا

حسین طالبی خاطرات زیادی از این خیابان دارد، به ویژه کوچه کافۀ داش‌آقا، مکان فعلی هتل پردیس واقع در امام خمینی۲۴، او از ۱۰سالگی به کافۀ داش‌آقا می‌آید و شیرینی‌فروشی می‌کند. او می‌گوید: «پدرم قبلاً در حاشیۀ خیابان بساط شیرینی‌فروشی داشت و خرده‌های شیرینی را می‌فروخت. وقتی به او ایراد گرفتند که سدمعبر می‌کند، بساطش را به داخل کوچه آورد. یک روز مأموری می‌آید از

پدرم رشوه می‌خواهد، او هم نمی‌پذیرد. او هم افسری را صدا می‌زند که بیاید، افسر از راه می‌آید و به گوش پدرم سیلی می‌زند و پدرم با آن سیلی دچار افسردگی می‌شود. از آن روز به بعد پدرم نه حرف می‌زند و نه غذا می‌خورد. بعد از این اتفاق مادرم از من می‌خواهد در کنار درس‌خواندن کار پدرم را ادامه بدهم تا امورات زندگی‌مان بگذرد. از مدرسه که به خانه می‌آمدم، می‌رفتم در کوچه کافۀ داش‌آقا بساطم را پهن می‌کردم. در این کافه روشنفکرانی مانند دکتر علی شریعتی، اخوان ثالث، دکتر شفیعی‌کدکنی و... رفت‌‌و‌آمد داشتند.».

 

فیلم‌کِش:

آپارات‌ها در گذشته زغالی بودند و کار با آن‌ها بسیار سخت و حساس. باید تمام مدت مراقب می‌بودند تا زغال تمام نشود و فاصله میان دو شمع زغالی آپارات کم نشود. به‌دلیل حساسیت زیاد کار با آن دستگاه‌ها، آپاراتچی فرصت کوچک‌ترین استراحتی نداشت. شاگرد آپارات باید حواسش به زغال‌ها می‌بود تا نور کم نشود و خیلی چیزهای دیگر. بعد از تمام شدن هر حلقه فیلم باید حلقۀ بعدی با عجله تعویض می‌شد، فیلم‌های ۷۰میلی‌متری، یک نفر با نام فیلم‌کِش حضور داشت که وظیفه‌اش جابه‌جایی فیلم از یک سینما به سینمای دیگر بود. فردی با نام «غلام زاپاس» هم به عنوان کمکی بود تا اگرفیلم‌کِش مریض بود یا بنا به دلایلی نمی‌توانست بیاید او به جایش این کار را انجام دهد.

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی