کد خبر : 82737
/ 14:04
بسته پیشنهادی شهرآرا برای تهیه سوغاتی از دیار شاعر پارسی؛

تحفه توس

آرامگاه فردوسی، هرجای دیگر دنیا بود، بی‌شک سردیس‌های کوچک حکیم توس پیشخوان مغازه‌ها را می‌پوشاند. نگاره‌ها و اشعار خوش‌نویسی‌شده شاهنامه روی لوح‌های منقش در دست گردشگر‌ان می‌چرخید، صحنه‌های رزم رستم و سهراب روی صفحه‌های سنگی نقش می‌بست و لباس‌های تزیین‌شده به حروف و اشعار حماسی، از در مغازه‌ها آویزان بود.

تحفه توس

قاسمی، سیدی- آرامگاه فردوسی، هرجای دیگر دنیا بود، بی‌شک سردیس‌های کوچک حکیم توس پیشخوان مغازه‌ها را می‌پوشاند. نگاره‌ها و اشعار خوش‌نویسی‌شده شاهنامه روی لوح‌های منقش در دست گردشگر‌ان می‌چرخید، صحنه‌های رزم رستم و سهراب روی صفحه‌های سنگی نقش می‌بست و لباس‌های تزیین‌شده به حروف و اشعار حماسی، از در مغازه‌ها آویزان بود. آرامگاه فردوسی، هرجای دیگر این جهان بود، گردشگران بسیاری به شوق تماشای داستان‌ها و نمایش‌های خیابانی شاهنامه رهسپار آنجا می‌شدند و با دستی پر به دیارشان بازمی‌گشتند، دیده‌های جدید را برای اطرافیانشان داستان‌وار تعریف و یادگار و سوغات مخصوص آنجا را پیشکش دوستان و نزدیکانشان می‌کردند.
سوغات به‌معنای هدیه، تحفه یا ره‌آورد، نمایانگر فرهنگ، هویت و هنر هر شهر و دیاری است. وقتی این موضوع را در کشورهای مختلف دنیا بررسی می‌کنیم، هویت به‌شکلی جدی در آن مطرح می‌شود. برای نمونه مجسمه‌های سماع به‌عنوان سوغات اصلی شهر قونیه، هویت این شهر یعنی آرامگاه مولانا را به بهترین شکل به نمایش می‌گذارد. کسانی که به تایلند و شهرهای دیدنی آن از‌جمله بانکوک، پاتایا و پوکت سفر می‌کنند، معمولا بدون مجسمه فیل و ظرف چانگ‌لون که از پخته‌شدن نارگیل در کوره به‌دست آمده است، برنمی‌گردند. همچنان‌که کمتر می‌بینیم کسی به فرانسه سفر کرده باشد، اما با مجسمه‌هایی از برج ایفل برنگشته باشد.

هویت کجای سوغات مشهد است؟
با نگاهی به سبد سوغات مشهد می‌توان دید شهری که در‌کنار بارگاه ملکوتی امام‌رضا(ع) جاذبه‌های گردشگری و تاریخی فراوان دارد، سهم چندانی از هویت نبرده است. یک نمونه مهم و ارزشمند آن، آرامگاه فردوسی و خطه توس است که متأسفانه با‌وجود ظرفیت بسیار خوب در‌زمینه گردشگری، در ابتدایی‌ترین مراحل یک منطقه توریستی مانده است. شاید بخشی از این شرایط را بتوان به نادیده‌گرفتن هویت تاریخی و ادبی این منطقه ربط داد؛ هویتی که می‌تواند در اجرای برنامه‌های فرهنگی، سوغاتی مخصوص و راهکارهایی برای استقبال گردشگران نمود داشته باشد.در‌این‌بین، طراحی و برنامه‌ریزی برای داشتن «سوغاتی مخصوص شاهنامه» کارکرد وسیعی دارد و بر جنبه‌های مختلفی از‌جمله افزایش حضور گردشگران، اشتغال‌زایی، هدفمند‌کردن فعالیت‌های فرهنگی و... تأثیرگذار است.

سوغات توس قدیم چه بوده است؟
در گذشته، معدن دو سنگ معروف با نام‌های «هرکاره» و «شَبَه» در توس وجود داشته است؛ بر‌همین‌اساس سنگ‌تراشی و هرکاره‌سازی، حرفه اصلی مردم توس قدیم بوده است؛ چنان‌که می‌گفتند «همان‌طور‌که خدا آهن را در دست داوود چون موم نرم کرد، سنگ‌ها را هم در دست توسیان نرمش‌پذیر ساخت.»
فردوسی در شاهنامه‌اش از هرکاره یاد می‌کند. این لفظ هنوز هم میان مردم توس رایج است.
بیامد زن از خانه با شوی گفت/ که هرکاره و آتش آر از نهفت
ز هرگونه تخم اندر افکن به آب/ نباید که بیند ورا آفتاب
کنون تا بدوشم از این گاو شیر/ تو این کار هرکاره آسان مگیر
سنگ شبه که بسیار سیاه و تیره بوده است، همان سنگی است که فردوسی شب تیره ابتدای داستان «بیژن و منیژه» را بدان تشبیه کرده است، اما امروز دیگر این سنگ در توس وجود ندارد. علاوه‌بر‌این‌ها «شلواربند» و «جوراب» نیز از توس به دیگر جاها صادر می‌شده است.

سوغات امروز توس چه می‌تواند باشد؟
امروز دیگر توس برای تأمین سوغات، نیازی به معدن سنگ‌ هرکاره و شبه ندارد. شاهنامه خود چونان معدنی است که می‌توان باتوجه‌به آن، سوغاتی‌های فراوانی برای توس طراحی کرد. در ادامه، چند نمونه از این پیشنهادها را بررسی می‌کنیم.

مجسمه‌های سنگی
ساخت مجسمه‌ای فاخر از فردوسی و آرامگاهش، بی‌شک در قدم اول به ذهن هر فردی خطور می‌کند، اما متأسفانه در حال حاضر، آرامگاه فردوسی از این نیز بی‌نصیب است و جز چند مجسمه گچی، چیز بیشتری گیر گردشگر نمی‌آید؛ درحالی‌که مجسمه‌ها می‌توانند در ابعاد مختلف ساخته شوند تا برخی به‌‌عنوان سوغات کوچک برای دوستان و آشنایانشان به‌همراه ببرند و برخی هم از مجسمه‌های بزرگ‌تر به‌عنوان شیئی ارزشمند در خانه خود نگهداری کنند. در‌واقع رخ‌دادن این اتفاق و اینکه هر گردشگر یک مجسمه سنگ‌تراشی‌شده با خود به شهر و دیارش ببرد، نقشی ویژه در ریشه‌دارکردن هویت انکارناشدنی این دیار دارد.

قصه‌های حماسی روی لوح
لوح‌های سنگی که داستان‌های حماسی روی آن حکاکی شده، نمونه دیگری است که می‌توان به‌عنوان سوغات مطرح کرد.

لوح‌های کاشی‌کاری
هنر کاشی‌کاری همیشه طرفداران خود را دارد و با تاریخ ما نیز پیوندی قدیمی خورده است؛ چنانکه طرح‌های کاشی خود نشانگر ادوار مختلف تاریخ است. با این نگاه، ترسیم تصاویر، اشعار و داستان‌های شاهنامه روی لو‌ح‌های کاشی‌کاری‌شده، از دیگر سوغاتی‌های مهم شاهنامه به شمار خواهد آمد، سوغاتی که حتی می‌تواند در ابعاد کوچک روی دستبند و انگشتر نیز نصب شود.

نگاره‌های شاهنامه
عموم مردم، چیزی درباره نگاره‌های شاهنامه فردوسی نمی‌دانند؛ نگاره‌ها، روایت تصویری داستان‌های شاهنامه هستند که در گذشته برای تزیین متون، در‌کنار آن کشیده می‌شده است. هنر نگارگری، ویژه ایرانیان است، اما اروپایی‌ها ارزش آن را خیلی بیشتر از ما دانسته‌اند و شناخت بهتری از آن دارند. ٢٠هزار نگاره از داستان‌های فردوسی در نسخه‌های متنوع شاهنامه وجود دارد. نگاره‌ها به‌زیبایی داستان‌های شاهنامه را به نمایش کشیده‌اند و از‌طرفی در برخی نسخه‌ها، روایت‌هایی از زندگی و تصویر فردوسی هم دیده می‌شود. نمایش نگاره‌ها و نقاشی و چاپ تصاویر آن، روی تابلوها علاوه‌بر‌اینکه شیوه‌‌ای جذاب برای آشنایی گردشگران با فردوسی و داستان‌های شاهنامه است، می‌تواند سوغاتی ارزشمند باشد. بدین‌منظور می‌توان تصاویر باکیفیتی از نسخه‌های اصلی نگاره‌های شاهنامه تهیه کرد و در‌قالب سوغات در‌اختیار گردشگران قرار داد.

اشعار شاهنامه روی لباس
دوخت حروف و اشعار شاهنامه روی شال، مانتو، کیف و... از دیگر طرح‌هایی‌ است که ظرفیت پرداختن به آن وجود دارد و در نوع خود، جزو کارهای دستی خلاقانه و کم‌نظیر به شمار می‌رود. این حروف در‌صورتی‌که با هنر سوزن‌دوزی ارائه شود، نه‌تنها از نظر صنایع دستی ارزشمند خواهد بود که بر اصالت شاهنامه هم تأکید می‌کند.

عروسک‌های شاهنامه‌ای
تولید شخصیت‌های عروسکی شاهنامه چون رستم، سهراب، دیو سپید و... علاوه‌بر جذابیت، هویت‌ساز است. از‌آنجا‌که بیشتر کودکان، مخاطب این سوغات هستند، می‌توان با استفاده از آن، روی فرهنگ‌سازی و آشنایی کودکان با قصه‌های شاهنامه نیز سرمایه‌گذاری معنوی کرد. این عروسک‌ها را می‌توان با مصالح بومی و سنتی و محلی توس ساخت.

اقلام زینتی
تولید اقلام زینتی همچون دستبند، انگشتر و... بااستفاده‌از هنرهای دستی همچون کاشی‌کاری‌های کوچک، سنگ‌تراشی‌های مختصر و تزیینی با محتوای اشعار یا تصاویر شاهنامه، طرفداران خود را دارد که می‌تواند بخش بزرگی از فروش سوغات را به خود اختصاص بدهد.

وسایل تزیینی آهن‌ربایی
شاید کمی عجیب به نظر برسد که وسایل تزیینی آهن‌ربایی نیز در‌کنار صنایع دستی به‌عنوان سوغات آورده شود، اما وقتی پای سوغات به میان می‌آید، باید همه سلایق با سطوح مختلف بودجه را در‌نظر گرفت. می‌توان تصویر مکان‌های هویتی توس چون ارگ، آرامگاه فردوسی، هارونیه یا شخصیت‌های شاهنامه چون رستم و سهراب و... را روی قطعات کوچک آهن‌ربایی چاپ کرد تا خاطره خوش سفر، همیشه پیش چشم گردشگران قرار گیرد.

قالی‌هایی با طرح فردوسی
برای افراد با سطح مالی بهتر و کسانی که در‌کنار علاقه‌مندی به هنر قالی‌بافی ایرانی، به فرهنگ ایران نیز عشق می‌ورزند، می‌توان قالی‌هایی با طرح فردوسی، اشعار و شخصیت‌های شاهنامه‌ پیشنهاد داد.

نگاهی به وضعیت کنونی بازارچه صنایع دستی آرامگاه فردوسی
در حال حاضر به‌جز چند مجسمه کوچک از حکیم ابوالقاسم فردوسی در یکی از غرفه‌ها، ارتباط دیگری نمی‌توان میان بازارچه ١۵٠متری که نام صنایع دستی را یدک می‌کشد و محل برگزاری آن یافت. یعنی این مکان تبدیل شده به یک بازارچه کوچک محلی که در هر کوچه و پس‌کوچه‌ دیگری نیز می‌شد آن را دایر کرد. البته بی‌شک هدف اولیه از راه‌اندازی این بازارچه، سامان‌دهی دست‌فروش‌ها و گاری‌های بدظاهر بوده است و در اقدامی مناسب، غرفه‌های این بازار به دست‌فروشان بومی، که بیشترین حق را در برخورداری از درآمد حاصل از حضور گردشگران دارند، اختصاص یافته است.
اما آنچه از ظاهر امر برمی‌آید، این است که این افراد نخواهند توانست به‌تنهایی در راستای فروش صنایع دستی گامی بردارند. نهایت تلاش آنان، اقدام یکی از غرفه‌داران است که مجسمه‌های گچی کوچکی از تندیس فردوسی تهیه کرده است. اما برای اقدامات اساسی‌تر لازم است دستی به آنان یاری رساند؛ حال این دست می‌تواند دست مسئولان شهرداری و میراث باشد و یا حتی یک نیک‌اندیش.

اسب زین‌شده آماده تاختن است
نیروی کار، هنرمند و بازار عرضه، سه ضلعی است که اکنون در توس همچو اسب زین‌شده آماده تاختن است. پرورش تعداد زیادی بانوی هنرمند در هنرستان صنایع دستی واقع‌در شاهنامه‌١٠، فعالیت بانوان چهاربرج در کارگاه عروسک‌سازی این محله، شناسایی تعداد زیادی از بانوان هنرمند توس در طرح‌های مختلف شهرداری؛ این ظرفیت‌های بومی را بگذارید کنار عشق و علاقه توس‌دوستانی که در سطح شهر مشهد و ایران در‌حال فعالیت هستند و هر روز شاهنامه را با هنرهای مختلف ترکیب می‌کنند.
گروهی در تهران مانتوهایی با طرح شاهنامه می‌دوزند، گروه دیگری در مشهد کانون کودکان هنرآموز را راه‌اندازی می‌کنند و با استفاده از شوق و استعداد کودکان و بر‌اساس برداشت آنان از داستان‌های شاهنامه، عروسک می‌دوزند. ردیف‌کردن این‌ها کنار هم نشان می‌دهد فقط کمی همت لازم است تا کاری بزرگ رقم بخورد. هنر و ظرفیت مردمی وجود دارد، بهترین فضا برای فروش مهیاست و حتی فروشنده هم آماده به کار است.

کارگروه سوغات هویتی مشهد را تشکیل داده‌ایم
نرگس شالچیان، مدیر گردشگری شهرداری مشهد، نگاهی نو به داستان سوغات مشهد و توس دارد. او با نیم‌نگاهی به تاریخچه ادبی و مذهبی مشهد و همچنین مرور سفرنامه‌هایی که افراد مشهور در بازدید از مشهد و توس قدیم تنظیم کرده‌اند، می‌گوید: موضوع تهیه سوغات هویتی برای مشهد به‌طور‌جدی در شهرداری مطرح شده است و پیگیری می‌شود. در‌این‌میان سوغات شاهنامه نیز به‌عنوان یکی از موضوعات مهم کارگروه سوغات مشهد می‌تواند بررسی شود.
با‌این‌حال او تصمیم‌گیری نهایی را به بررسی بیشتر موکول می‌کند و می‌گوید: در مرحله اول، شناخت ضرورت و اهمیت فردوسی مهم است؛ چرا‌که متأسفانه هنوز اهمیت آن برای خیلی‌ها مشخص نیست. ما تلاش می‌کنیم در‌کنار معرفی شخصیت والای حکیم توس، کارآفرینی و نوآوری را با هم ترکیب کنیم و طرحی نو دراندازیم.
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی