کد خبر : 82909
/ 11:24
نگاهی به خدمات مرحوم استاد مدیرشانه‌چی، چهره ماندگار مشهدی؛

عالم حدیث

فاطمه خلخالی استاد- استاد کاظم مدیرشانه‌چی در سال ١٣٠۶ در خانواده‌ای بازرگان در مشهد به دنیا آمد و پس از به پایان رساندن تحصیلات دبستان و دبیرستان، در سال ١٣١٩، دورانی که رضاشاه سبب رکود حوزه‌های علمیه کشور شده بود، وارد حوزه علمیه مشهد شد.

عالم حدیث

او ادبیات فارسی و عرب را نزد استادان ادیب نیشابوری، ادیب هروی و محقق نوغانی، و فقه و اصول را در محضر عالمانی چون میرزا احمد مدرس یزدی، میرزا علی‌اکبر محقق نوغانی، شیخ هاشم قزوینی، میرزا مهدی آشتیانی، سید محمدهادی میلانی و شیخ مجتبی قزوینی آموخت.
همچنین فلسفه و عرفان را نزد شیخ مجتبی قزوینی، شیخ سیف‌ا... ایسی میانجی و حکیم محیی‌الدین مهدی الهی‌ قمشه‌ای فرا گرفت و خود به تدریس دروس مختلف حوزوی پرداخت. آیت‌ا... سید علی سیستانی، مرجع شیعیان، از همدرسان وی در دوران تحصیل و دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی، ادیب و شاعر سرشناس، از جمله شاگردانش در مدرسه نواب بود.
حجت‌الاسلام مدیرشانه‌چی در سال ١٣٣٧ با تأسیس دانشکده الهیات مشهد و به دعوت این مرکز علمی، به تدریس در آن مشغول شد و در سال‌های ١٣۴٢ و ١٣۴٧ به مراتب دانشیاری و استادی دست یافت. به دلیل تبحر و تخصصش در حوزه کتاب، مدت‌ها تصدی کتابخانه مدرسه نواب و دانشکده الهیات را عهده‌دار بود. فهرست‌نویسی نسخ خطی کتابخانه‌های سه مدرسه علمیه مشهد و کتابخانه فرهنگ، کتابخانه مسجد جامع گوهرشاد و کتابخانه آستان قدس رضوی با همکاری شادروانان عبدا... نورانی و تقی بینش، و تألیف کتاب‌ها و مقالاتی در کتاب‌شناسی و نسخه‌شناسی از دیگر خدمات ارزنده استاد در دوران زندگی بابرکتش بوده است.
او همچنین در سفرهای علمی و پژوهشی که به کشورهای مختلف داشت، فهرست‌های متعددی از کتاب‌های خطی فارسی و عربی تهیه کرد. مجموعه آثار استاد مدیرشانه‌چی شامل بیش از ۶٠ مقاله تحقیقی و حدود ۴٠ کتاب است. او در سال ١٣٨٠ یکی از چهره‌های ماندگار نخستین همایش تجلیل از این شخصیت‌های برجسته معرفی شد‌.این اندیشمند ایرانی در ٢۴ اردیبهشت ١٣٨١ پس از گذراندن ٧۵ سال عمر پرثمر و تربیت شاگردان پرشمار درگذشت. به مناسبت سالروز فوت این پژوهشگر دینی، با حسن طوسی‌ قوام، مدرس دانشگاه آزاد اسلامی مشهد و از شاگردان استاد مدیرشانه‌چی، گفت‌وگو کردیم.

با توجه به اینکه ورود مرحوم استاد مدیرشانه‌چی به دانشگاه فردوسی مشهد در سال ١٣٣٧ اتفاق افتاد و تا پیش از آن زمان، حضور روحانیت به عنوان استاد در دانشگاه مرسوم نبود، آیا می‌توان نقشی برای ایشان در تحکیم پیوند حوزه و دانشگاه قائل شد؟
در واقع پیوند حوزه و دانشگاه در مشهد از همان سال‌های ورود استاد شانه‌چی، محمد واعظ‌زاده و سید جلال آشتیانی به دانشکده الهیات شکل گرفت. هر سه این استادان با اجازه مراجع وقت آن زمان، تدریس در دانشگاه را شروع کردند. در این میان، چون استاد شانه‌چی برخلاف بسیاری از روحانیان آن زمان که از کودکی وارد مدارس علوم دینی می‌شدند، پیش از ورود به حوزه، دبستان و دبیرستان را پشت سر گذاشته و هر دو فضا را تجربه کرده بود، بیش از دیگران در تحکیم پیوند حوزه و دانشگاه نقش داشت. تا جایی که اطلاع دارم، ایشان در دوران دبیرستان حدود ٢٠٠ کتاب داستان و رمان را علاوه‌بر کتب درسی خودش مطالعه کرده بود. قلم بسیار خوبی نیز داشت که بعدها از آن در تألیف کتاب‌هایش استفاده کرد.

دانشکده الهیات مشهد، در اوایل دهه ۴٠ که سال‌های آغازین کار مرحوم شانه‌چی در این دانشکده بود، چه فضا و حال و هوایی داشت؟
من در شهرستان بم کرمان زندگی می‌کردم و سال تحصیلی ۴۶-۴۵ در دانشکده الهیات مشهد پذیرفته شدم. آن زمان نامش دانشکده معقول و منقول بود. در محل دانشکده که در خیابان سناباد بود، ساختمانی به نام «مؤسسه وعظ و تبلیغ» نیز وجود داشت. روحانیان به این مؤسسه وارد می‌شدند و دو سال درس می‌خواندند، سپس می‌توانستند وارد سال دوم دانشکده الهیات بشوند. خود من وقتی از شهرستان بم به مشهد آمدم اطلاعات مذهبی داشتم اما خیلی سطحی، و بیشترش هم خرافات بود.
بعد از ورود به دانشکده و نشستن پای درس استادانی مثل واعظ‌زاده، آشتیانی، زاهدی و به‌ویژه شانه‌چی، مسائل خرافی را از ذهنم بیرون ریختم و با استدلال و منطق با مفاهیم دینی آشنا شدم. واقعا احساس می‌کنم آنچه حالا از مسائل اعتقادی و دینی می‌دانم از مرحوم شانه‌چی آموخته‌ام.

خدمات ایشان در حوزه تحقیق و جمع‌آوری حدیث از چه ضرورتی ناشی می‌شد و چه دستاوردهایی برای محدثان به همراه داشت؟
ایشان معتقد بود حدیث در ساختار و شناخت معارف اسلامی حرف اول را می‌زند و نقش بسیاری در این زمینه دارد. به همین علت، در رأس فعالیت‌های علمی و آموزشی خود، تحقیق و تتبع درباره منابع احادیث و کتاب‌های معتبر حدیث شیعی و سنی را قرار داد. ایشان با قلم توانایی که داشت حدود ۴٠ جلد کتاب تألیف کرد. بیش از ۶٠ مقاله نیز در مجلات و نشریات تخصصی به چاپ رساند. مهم‌ترین کتابش که در حال حاضر در مقاطع مختلف دانشگاهی، از کارشناسی تا دکتری، در دانشکده‌های الهیات و حقوق و به‌ویژه در حوزه علمیه تدریس می‌شود «علم‌الحدیث» نام دارد و تاکنون بیش از ٢٠ بار تجدید چاپ شده است. در حوزه منابع حدیث، فکر نمی‌کنم کتابی به پای دو کتاب «علم‌الحدیث» و «درایةالحدیث» استاد شانه‌چی برسد.
ایشان در کتاب «علم‌الحدیث» بخشی به نام «احادیث مجعول» دارد و در آن، حتی احادیث ساختگی را که بین مردم رواج دارد نیز نقل کرده‌ است. «تاریخ فقه مذاهب اسلامی» کتاب مهم دیگری است که پس از فوت‌ استاد، فرزندشان، محسن شانه‌چی، آن را جمع‌آوری و منتشر کرد. از تألیفات ارزنده استاد شانه‌چی در حوزه تفسیر می‌توان به «آیات‌الاحکام» اشاره کرد. ما در قرآن بین ۴٠٠ تا ۵٠٠ آیه با محتوای احکامی مثل روزه، نماز، خمس و حج داریم. استاد این آیات را در کتابش تفسیر و معنا کرده است. این کتاب نیز به دانشجویان رشته حقوق و الهیات تدریس می‌شود.

مرحوم شانه‌چی در حوزه کتاب‌های خطی هم فعالیت می‌کرده و کتابخانه نفیسی داشته‌ که بنا به وصیتش به دانشگاه فردوسی اهدا شده است. این اهتمام استاد در زمینه جمع‌آوری کتاب‌های خطی از چه زمانی آغاز شد؟
ایشان از کودکی و نوجوانی به جمع‌آوری سکه‌های مختلف علاقه داشته،‌ آن‌ها را می‌خریده و جمع‌آوری می‌کرده است. خانواده ایشان آن سکه‌ها را هنوز حفظ کرده‌اند. چون پدر استاد شانه‌چی بازرگان بود و مشکل مالی نداشت، بعدها که استاد به کتاب‌های خطی علاقه پیدا کرد، آن‌ها را می‌خرید طوری که کتابخانه ایشان را می‌توان «کلکسیون» تلقی کرد، مثلا کلکسیونی از کتاب‌های تفسیر قرآن، حدیت و تاریخ. به علت همین تبحر در شناخت کتاب‌های خطی، سال‌ها کتاب‌های خطی آستان قدس زیر نظر ایشان خریداری می‌شد. 
کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی