کد خبر : 73072
/ 00:23
شهرآرا از نتایج یک پژوهش در حوزۀ کاهش نرخ رشد جمعیت گزارش می‌دهد؛

تفکر اقتصادی لیبرال سد راه فرزندآوری

تحلیلگران غربی منشا کاهش تمایل زوج‌ها به فرزندآوری را عموما در مسائل اقتصادی‌ای همچون ترس از هزینه‌های پرورش فرزند، عدم امنیت شغلی بخصوص برای زنان، افزایش هزینه‌های مسکن و مالیات و... و همچنین کاهش میل جوانان به ازدواج و تشکیل خانواده جستجو می‌کنند.

تفکر اقتصادی لیبرال سد راه فرزندآوری

به گزارش شهرآرا آنلاین

خبرنگار: مسعود سلطانی

از هزینه‌های تولد و نگهداری نوزاد خبر دارید؟ از هزینه‌های مسکن و تامین آیندۀ فرزندتان مطلع هستید؟ از هزینه‌های دارو و درمان و بیمه چیزی شنیده‌اید؟ اصلا مسائل اقتصادی را کنار بگذارید. حوصلۀ سر و کله زدن با بچه را دارید؟ این‌ها سوالاتی است که به روش استفهام انکاری توسط اکثر کسانی که بچه‌دار نمی‌شوند یا مخالف فرزندآوری هستند مطرح می‌شود، مسائلی که به نظر می‌رسد برخاسته از نوعی ترس، تردید و باورهای رایج در جامعه باشد؛ اما چگونه است که در سالیانی نه‌چندان دور مادران و پدران ما برای تمامی این مسائل پاسخی می‌یافتند و اساسا این جنس دغدغه‌ها کمتر به چشم می‌خورد؟ پاسخ خیلی دور نیست.

با نگاهی ساده به وضعیت کشور خودمان و سایر کشورهایی که با مسئلۀ کاهش نرخ رشد جمعیت مواجه هستند می‌توانیم به این سوال جواب درخوری بدهیم.

تحلیلگران غربی منشا کاهش تمایل زوج‌ها به فرزندآوری را عموما در مسائل اقتصادی‌ای همچون ترس از هزینه‌های پرورش فرزند، عدم امنیت شغلی بخصوص برای زنان، افزایش هزینه‌های مسکن و مالیات و... و همچنین کاهش میل جوانان به ازدواج و تشکیل خانواده جستجو می‌کنند.

همچنین جایگاه فرزند‌دار شدن به‌عنوان یکی از راه‌های ارضای روحی و عاطفی والدین و فرزندانشان کم‌رنگ شده است. به‌ عبارتی، ‌جوانان دیگر مفهوم خوشبختی را در داشتن همسر و فرزند جستجو نمی‌کنند و موفقیت‌های شغلی، علمی و اجتماعی جدیدی برای خود تعریف کرده‌اند.

با وجود این پیچیدگی‌ها، دولت‌های غربی بخش عمدۀ راهکارهای خود را بر کمک‌های اقتصادی به خانوارهای دارای فرزند مبتنی کرده‌اند که خود نشانه‌گیری دقیقی نیست. تحلیل‌های اقتصادسنجی نشان می‌دهد که، در برابر هر ۲۵درصد افزایش هزینه‌کرد در راه تولید نسل، نرخ باروری در کوتاه مدت ۶ /۰ درصد و در بلندمدت تنها ۴درصد افزایش می‌یابد.

 

اکثر سیاست‌های تشویقی در حوزۀ فرزند‌آوری موفق نیستند

لیلا اقبالی، کارشناس ارشد علوم تربیتی، پژوهشگر طرحی است که به تجربیات جهانی در حوزۀ فرزندآوری پرداخته است. وی در این زمینه می‌گوید: «به طور کلی سیاست‌های تشویقی در حوزۀ فرزندآوری به چند دستۀ کلی قابل تقسیم است: اولا انگیزش‌های مادی که از طریق 

تخفیف‌های آب و برق و گاز و بنزین و بیمه و‌... به خانواده‌های دارای فرزند داده می‌شود، ثانیا انگیزش‌های معنوی که با تبلیغات رسانه‌ای و تاکید بر شیرینی پدر و مادر بودن یا ضرورت وجود خواهر و برادر برای فرزندان سعی در تشویق به فرزندآوری می‌کنند و سومین راهکار نیز جذب استعدادهای خارجی و پذیرفتن مهاجر از سایر کشورهاست.».

 

تاثیر گفتمان‌سازی برای فرزندآوری بیشتر از سایر سیاست‌هاست

او در ادامه می‌افزاید: «در این راهکارها علاوه‌بر آنکه بیشتر به مسائل روبنایی پرداخته شده و از مسائل اساسی و زیربنایی موجود در سبک زندگی غافل شده‌اند، بنا‌بر داده‌های آماری و همچنین اذعان بسیاری از مراجع علمی، این سیاست‌ها توفیق قابل‌توجهی نیز نداشته‌اند؛ لذا به نظر می‌رسد برای فائق آمدن بر معضلات جمعیتی بایستی با گفتمان‌سازی و اصلاح نگرش افراد به مفهوم توفیق و خوشبختی در زندگی و بازسازی مفهوم حضور زن در اجتماع به ایده‌های همسو با فرهنگ و باورهای بومی جامعۀ خود دست‌یابیم.».

 

نظام اقتصادی لیبرال و تاثیرات آن بر خانواده

اقبالی معتقد است‌: «ریشه‌های معضلاتمان را باید در نظام اقتصاد سرمایه‌داری لیبرال که به طور کلی بر جهان حکمرانی می‌کند جستجو کنیم.». او با اشاره به اینکه پارامتر تولید ناخالص ملی و سایر مولفه‌های مادی تبدیل به شاخص‌های اصلی ارزیابی در کشور‌ها شده است می‌گوید: «بعد از دوران صنعتی شدن کشور‌ها، برای افزایش نرخ تولید و رشد اقتصادی، زنان را به بازارهای کار کشاندند که نتیجۀ این امر کاهش نرخ جمعیت بود.».

او با اشاره به شکل‌گیری مراکزی مثل مهد‌کودک‌ها و سیاست‌های حمایتی از زنان شاغل می‌گوید: «دنیای غرب همچنان دنبال معکوس کردن این فرآیند نیست و همچنان 

می‌خواهد زن‌ها در بازار کار حضور داشته باشند و راهکارهایی که ارائه می‌کنند روبنایی است و برای حل مسئلۀ اصلی، یعنی عدم فعالیت زنان در نقش مادر، تلاش جدی‌ای انجام نمی‌دهند.».

اقبالی می‌افزاید: «شکل‌گیری مدارس شبانه‌روزی و دادن تسهیلاتی مثل پرداخت حقوق به پرستار کودکانی که مادران شاغل دارند حاکی از آن است اکثر دولت‌هایی که با معضل کاهش نرخ رشد جمعیت مواجه هستند‌، به طور موازی، هم خواهان رشد جمعیت‌اند و هم خواهان حضور زنان در مشاغل که نتایج نشان می‌دهد این امر امکان‌پذیر نیست.».

 

نبود انگیزه‌های درونی برای فرزندآوری

این کارشناس ارشد علوم تربیتی با بیان اینکه سیاست‌های تشویقی با تاکید بر انگیزش‌های بیرونی قصد حل کردن مسئله را دارند و این امکان‌پذیر نیست می‌گوید: «تمایل به فرزندآوری و تشکیل خانواده یک امر کاملا درونی است، امری که وابسته به مسائل فرهنگی و ارزش‌های جامعه است. مثلا ما در کشوری مثل آلمان شاهد هستیم که یکی از شاخصه‌های مرد خوشبخت در ۵۰ سال گذشته این بوده که یک مرد صاحب فرزند و همسر باشد اما امروزه داشتن موفقیت‌های تحصیلی و شغلی ارزش‌های جایگزین موارد گذشته شده است.».

او معتقد است در ایران نیز سیاست‌های اقتصادی لیبرال که از دهۀ۷۰ به بعد پیاده‌سازی شد پیامدهایی مثل کاهش نرخ رشد و افزایش طلاق را با خود به همراه آورد. او می‌گوید: «افزایش میزان تحصیلات در میان بانوان و افزایش تمایل به اشتغال نیز از مواردی است که در کشور ما روی کاهش نرخ جمعیت و کاهش ازدواج تاثیر مستقیم گذاشته است.».

اقبالی دربارۀ راهکار تغییر شرایط موجود و اصلاح وضعیتی که هر‌روز بحرانی‌تر می‌شود می‌گوید: «یکی از اصلی‌ترین مولفه‌های مهم در سیاست‌گذاری فرهنگی ایران مسئلۀ دین‌گرایی مردم است که ابزار مهمی به شمار می‌آید، همین‌طور تاکید مقام معظم رهبری که هم از منظر دینی و هم از منظر ملی روی جامعه تاثیر گذاشته است. استفاده از این روش‌ها و تاکید بر ارزش‌های درونی و دینی می‌تواند به‌مرور موجب بهبود اوضاع شود.».

 

افزایش جمعیت در بین رشد‌یافتگان تربیت اسلامی

او دربارۀ پیامد‌های تاکیدات رهبر معظم انقلاب بر فرزندآوری می‌گوید: «ما با سه دسته از افراد مواجه هستیم: اولا کسانی که به دلیل ازدواج در سنین بالا غالبا خانوار‌هایی تک فرزند می‌شوند، ثانیا خانواده‌های سکولاری که، به دلیل مسائل رویکردی‌‌شان دربارۀ زندگی، تک‌فرزندی را در پیش می‌گیرند و دستۀ سوم کسانی هستند که با نگاه‌هایی دینی از رهبری تاثیر‌پذیری دارند و تعدد فرزندان در این خانواده‌ها محقق می‌شود.».

وی در همین رابطه می‌افزاید: «اگر این سیاست همچنان ادامه پیدا کند، در سالیان آینده شاهد خواهیم بود که گروه سوم که همان خانواده‌های مذهبی و تاثیر‌پذیر از نظرات مراجع و رهبری هستند به لحاظ تعداد رشد بیشتری می‌کنند. این یعنی کودکانی که با تربیت مذهبی رشد کرده‌اند به‌مرور در جامعه بیشتر می‌شوند و این امر نتیجۀ مثبتی خواهد بود.».

اقبالی ضمن انتقاد از اینکه در دولت‌های گذشته با افتخار از افزایش تعداد قبولی دختران نسبت به پسران در دانشگاه‌ها یاد می‌شد می‌گوید: «نقش سیاست‌های مرتبط با حوزۀ خانواده از جمله آموزش باید مدنظر قرار گیرد. در سالیان گذشته شاهد رشد چشمگیر تحصیلات بانوان بودیم که این امر موجب افزایش سن ازدواج و تمایل به اشتغال در زنان و آسیب‌های مرتبط با آن می‌شود. از سمتی نبودِ هدایت تحصیلی نیز به این آموزش‌ها لطمه وارد کرده است. ما در کشوری مثل آمریکا شاهد هستیم که اغلب زنان را به رشته‌هایی مثل علوم انسانی، علوم تربیتی و پرستاری سوق می‌دهند اما این مهم همچنان در کشور ما جدی گرفته نمی‌شود.».

 

گزارش کامل را در روزنامه شهرآرا بخوانید:
ورود به صفحه گزارش روزنامه شهرآرا ۱۵ فروردین

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی