• خانه
  • یادداشت
  • نگاهی به کتاب«آن سال‌ها»، نوشته دکتر محمدجعفر یاحقی/ همنشینی فردوس و پاریس
کد خبر : 84035
/ 10:10
سیدمهدی زرقانی

نگاهی به کتاب«آن سال‌ها»، نوشته دکتر محمدجعفر یاحقی/ همنشینی فردوس و پاریس

دکتر محمد‌جعفر یاحقی در عمر پر‌برکت فرهنگی خود در نه ژانر مختلف قلم زده ‌است، از تصحیح گرفته تا تاریخ ادبیات و تحقیقات متن‌مدار و ‌نوشتن آثاری درباره ادبیات معاصر. پیوند سنت و مدرنیسم را در مجموعه آثار او می‌توان مشاهده کرد، پیوندی که نمود بیرونی آن را در تصحیح قرآن از یک ‌سو و نوشتن کتابی درباره ادبیات معاصر و نیز سفرنامه‌های فرنگ و زندگی‌نامه از جانب دیگر می‌توان مشاهده کرد.

نگاهی به کتاب«آن سال‌ها»، نوشته دکتر محمدجعفر یاحقی/ همنشینی فردوس و پاریس

هر ژانری اقتضائات و فواید خاص خود را دارد و نیاز جمعی و فردی مشخصی را برآورده می‌کند. رابطه ژانرها در یک فضا/ زمان رابطه‌ای شبکه‌ای است و پیوندهای آن‌ها بخشی از هویت و ماهیتشان را شکل می‌دهد. توجه به این دو شاخصه ژانرها (ژانر به مثابه اثری دارای قدرت اجتماعی و روابط بیناژانری) به محقق کمک می‌کند ‌به تصویر روشن‌تری از نوشتارها و کارکردهای آن‌ها دست پیدا کند. «زندگی‌نامه خودنوشت» از جمله ژانرهایی است که گرچه ریشه‌ای در سنت فرهنگی کلاسیک ما دارد، پس از دوره قاجار و به علت اقتضائات عصر جدید، حضور پر‌رنگ‌تری در نهاد ادبی می‌یابد.
دکتر محمد‌جعفر یاحقی در عمر پر‌برکت فرهنگی خود در نه ژانر مختلف قلم زده ‌است، از تصحیح گرفته تا تاریخ ادبیات و تحقیقات متن‌مدار و ‌نوشتن آثاری درباره ادبیات معاصر. پیوند سنت و مدرنیسم را در مجموعه آثار او می‌توان مشاهده کرد، پیوندی که نمود بیرونی آن را در تصحیح قرآن از یک ‌سو و نوشتن کتابی درباره ادبیات معاصر و نیز سفرنامه‌های فرنگ و زندگی‌نامه از جانب دیگر می‌توان مشاهده کرد. همین درآمیختن گذشته و حال است که هسته «معاصر‌بودگی» و «معاصر‌گرایی» ذهن و زبان محمد‌جعفر یاحقی را شکل می‌دهد. او گذشته را به حال می‌آورد و حال را با گذشته مرتبط می‌سازد و این کنش فرهنگی از جمله در کتاب دو جلدی «آن سال‌ها» دیده می‌شود. تنها در این ژانر است که می‌توان بدخشان و جیحون کهن را با تورنتو و لندن و پاریس پیوند داد بدون اینکه خواننده این ایراد را بگیرد که قلمرو زبانی این اثر از کجا تا به کجاست. نیز در همین ژانر است که کودکی برآمده از دل شهری محروم در جنوب خراسان با شخصیتی جهانی با هم زندگی می‌کنند و پارادایس (فردوس) و پاریس هم‌نشین می‌شوند و خواننده هنوز می‌تواند آن را بپذیرد.
آن سال‌ها روایتی از بی‌نهایت روایت‌های ممکن تاریخ معاصر است که فردیت نویسنده به رسمیت شناخته شده است. نویسنده اصلا خودش را مقید به نوشتن در قالب قوانین نوشتاری ژانر تاریخ نمی‌کند اما روایتش بخشی از تاریخ معاصر ما را بر آفتاب می‌افکند. این هم فایده دیگر زندگی‌نامه‌های خود نوشت است: تاریخ به روایت غیررسمی. در «آن سال‌ها»ی یاحقی، خواننده تجربه‌های مختلف نسلی از ایرانیان را می‌بیند که به کدهای زبانی تبدیل شده است، دارای وجه جمال‌‌شناختی است و در عین حال، نقشی از تاریخ معاصر را بر ذهن خواننده نقش می‌زند. آنچه به این اثر تمایز و تشخص می‌بخشد همان دغدغه‌های فرهنگی نویسنده است که پیوسته در حال گره زدن حوزه‌های فرهنگی مختلف (از تون تا تورنتو) و گذشته و حال است. یاحقی می‌خواهد جهانی نگاه کند و بومی بنویسد.
جهان در آثار خلاق دکتر یاحقی در پیوند با ایران و با خراسان فرهنگی قدیم معنا پیدا می‌کند و نویسنده موفق می‌شود از مرزهای سیاسی درگذرد و ایرانی فرهنگی برسازد که بسی بزرگ‌تر و زیباتر و فرهنگی‌تر از ایران سیاسی امروز است. آن شگرد بیانیِ گذشته را به حال آوردن و حال را با گذشته معنا کردن در این کتاب به‌خوبی به‌کار گرفته شده است. همین خصلت سبب می‌شود «آن سال‌ها» به اثری فرهنگی تبدیل شود که در حدود تجربیات کاملا شخصی نویسنده باقی نماند و خیلی از آدم‌ها با آن احساس همذات‌پنداری کنند و روایت زندگی خودشان را در آن ببینند به‌ویژه که نثر نویسنده بسیار سخته و استخوان‌دار با ته‌مایه‌های سبک خراسانی جدید و زبانی سالم و سلیس است.
دایره واژگانی گسترده نویسنده سبب شده است اصلا احساس ملال‌آور تکرار‌ به خواننده دست ندهد. زبان اثر زنده، سرشار، سالم و زیباست. یاحقی در این اثر نشان داده که چطور می‌توان هم با زبان‌های خارجی آشنا بود و به آن زبان‌ها نوشت و هم در عین حال زبان فارسی را به صورتی عالی و متعالی به کار گرفت. درباره این کتاب بیشتر می‌توان نوشت اما محدودیت مرا از نوشتن بیشتر باز می‌دارد. قطعا این کتاب در کنار کتاب «الایام» طه حسین و «آن روزها»ی اسلامی ندوشن، ضلع سوم از مثلثی را تشکیل می‌دهد که قابلیت‌ها و امکانات ژانر زندگی‌نامه خود‌نوشت را نشان می‌دهند، کتابی که در کمتر از یک ماه به چاپ دوم رسید و نشان می‌دهد این ژانر چقدر می‌تواند در نزدیک ‌کردن مردم کتاب‌گریز ما به کتاب و کتاب‌خوانی مؤثر باشد.
سیدمهدی زرقانی، استاد زبان و ادبیات فارسی
کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی