• خانه
  • گفتگو
  • گفت‌وگو با دکتر احسان شریعتی به مناسبت چهل و یکمین سالگرد درگذشت دکتر علی شریعتی/ او محصول نهادهای تاریخی مشهد است
کد خبر : 84062
/ 08:58

گفت‌وگو با دکتر احسان شریعتی به مناسبت چهل و یکمین سالگرد درگذشت دکتر علی شریعتی/ او محصول نهادهای تاریخی مشهد است

علاقه خبرنگاران ما به دکتر علی شریعتی باعث می‌شود اتاق جلسات پر شود. هر کسی سؤالی می‌کند. گاهی می‌خندیم و گاهی همگی به فکر فرو می‌رویم و می‌شنویم و می‌شنویم.

گفت‌وگو با دکتر احسان شریعتی به مناسبت چهل و یکمین سالگرد درگذشت دکتر علی شریعتی/ او محصول نهادهای تاریخی مشهد است

وحیدی و پنابادی: حالمان خوب می‌شود وقتی دکتر احسان شریعتی، فرزند دکتر علی شریعتی، در یک روز بهاری مهمان روزنامه شهرآرا می‌شود. علاقه خبرنگاران ما به دکتر علی شریعتی باعث می‌شود اتاق جلسات پر شود. هر کسی سؤالی می‌کند. گاهی می‌خندیم و گاهی همگی به فکر فرو می‌رویم و می‌شنویم و می‌شنویم اما دریغ که زمان محدود است. دکتر احسان شریعتی که سال ١٣٣٨ در مشهد به دنیا آمده، در دانشگاه سوربن فرانسه دکتری فلسفه خوانده و مدرس فلسفه است.

در این سال‌های اخیر، با پیشرفت فناوری و شبکه‌های مجازی گفته‌هایی از دکتر شریعتی حتی به‌کذب دست‌به‌دست می‌شود. نظرتان دراین‌باره چیست؟
فراتر از خوب و بد، پدیده‌ای به نام فضای مجازی ایجاد شده است و می‌دانید که در سال‌های گذشته شخصیتی مجازی از دکتر شریعتی ساخته شد که جنبه‌هایی مثبت و منفی داشت. جنبه مثبت این بود که دوستداران اندیشه و راه شریعتی آغازگر تبادل نقل‌قول‌هایی از ایشان بودند که به موقعیت و مناسبت موضوعات مختلف نزدیک بود. دکتر شریعتی پیش‌بینی‌هایی درباره جامعه کرده بود که با گذشت زمان، این پیش‌بینی‌ها مصداق پیدا کرد و موجب شد شریعتی دوباره مورداقبال قرار بگیرد. بعد از این، مخالفان و منتقدان شریعتی هم وارد شدند. حتی شنیدم نهادی به صورت منظم جملاتی از زبان شریعتی می‌ساخته است! به‌هرحال، شخصیتی کاذب به‌وجود آمد. حتی به نام اقوام شریعتی جملاتی ساختند. دیالوگی هست از مارلون براندو در یکی از فیلم‌هایش که «من ترجیح می‌دهم در خیابان باشم و به خدا فکر کنم تااینکه در مسجد باشم و به کفش‌هایم فکر کنم».
در کشورهای دیگر هم از من می‌پرسیدند:‌ «آیا این جمله متعلق به دکتر شریعتی است؟» یا نسل جوان جملات رمانتیکی را با هم رد و بدل می‌کنند و به شریعتی نسبت می‌دهند که اصلا به او ربطی ندارد. البته این مسئله خوب است زیرا حضور علی شریعتی را در میان مردم می‌رساند. در نمایشگاه کتاب اخیر تهران، تعدادی از جوانان عبور می‌کردند. با صدای بلند گفتند: «بیایید به غرفه شریعتی برویم. اینجا جملات باحال زیاد دارد!» (می‌خندد) این حضور و علاقه خوب است زیرا اسم شریعتی زنده است به‌ویژه برای نسل جوان که ممکن است ارتباطش با تاریخ قطع شود و اشتباهات گذشته را تکرار کند. این در حالی است که وقتی اسم شخصیت‌های تاریخی زنده باشد، آثارشان خوانده می‌شود.

تا به حال به انتساب کذب برخی جملات به شریعتی معترض نشده‌اید؟
پویشی به وجود آمده است که جملات منتسب به دکتر را بررسی می‌کند. ما همیشه گفته‌ایم که هر قولی از ایشان نقل می‌شود حتما باید به مجموعه آثار ارجاع داده شود.

آیا کتابی صرفا از برخی جملات پرکاربرد علی شریعتی تدوین شده است؟
عده‌ای تلاش‌هایی کرده‌‌اند اما به نظر می‌رسد بنیاد دکتر شریعتی باید گزیده جملاتی را تهیه کند.

به نظر شما دکتر شریعتی شخصیت رمانتیکی داشته است؟
یکی از ویژگی‌های دکتر علی شریعتی چندوجهی بودن ایشان است. رمانتیک نه به عنوان نگاه سطحی. رمانتیسیسم یک جنبش عصر مدرن است که نویسندگان و دانشمندانی با توجه به طبیعت، احساس و اسطوره که در عصر جدید مورد غفلت واقع می‌شود وارد آن شدند. بنابراین می‌توان از جنبه‌هایی این احساس را در دکتر شریعتی دید. دانشجویی در دانشگاه تهران تز دکتری‌اش بررسی آثار دکتر شریعتی از جنبه‌های رمانتیسیسم است. واژه‌هایی مانند «رمانتیک»، «اتوپیک»، «ایدئولوژی»، «انقلابی» و «روشن‌فکر» در دوره‌های مختلف معانی‌ای مختلف و گاهی منفی به خود می‌گیرند اما به معنی علمی احساس قوی و تخیل رمانتیک و سبک رمانتیک را به‌ویژه در آثار ادبی و هنری شریعتی می‌توان دید.

شما همیشه این دغدغه را داشته‌اید که مراسمی درخور شأن دکتر شریعتی برای او برگزار کنید اما بیشتر مراسم‌ها به صورت محدود در دانشگاه‌ها برگزار شده‌اند. سال گذشته هم گفتید که حتما امسال به مناسبت سالگرد دکتر مراسم بزرگداشت برگزار خواهد شد. دراین‌باره توضیح می‌دهید؟
ما اصرار نداریم که مراسم حتما رسمی باشد بلکه می‌خواهیم علمی و منصفانه و در شأن یک متفکر مسلمان انجام شود. در مراسم سال گذشته، علاقه‌مندان به اندیشه شریعتی در سمپوزیوم شرکت کردند و قرار است در مرحله بعدی مخالفان وارد گفت‌وگو شوند. اما در مشهد و در دانشگاه فردوسی که دکتر در آن نقشی داشته است این ضرورت احساس می‌شود که مسئولان و دوستان سمپوزیوم را ادامه دهند تا مخالفان و موافقان وارد گفت‌وگو شوند. به نظرم باید دکتر شریعتی و ابعاد مختلف زندگی‌اش را مانند یک پروژه دید. شریعتی در اصل محصول نهادهای تاریخی در مشهد همچون کانون نشر حقایق اسلامی است. از سال ١٣٢٠، از وقتی مردم آزادی احساس کردند، استاد محمد‌تقی شریعتی راه سومی گشود که نام و راهش با سرنوشت مشهد گره خورده است. انتظار می‌رود مشهد و خراسان پیش‌قراول و پیش‌گام شناخت درست از راه شریعتی‌های پدر و پسر باشند. در این زمینه برخی از استادان کارهایی کرده‌اند اما انتظار می‌رود این خلأ فرهنگی با یک پویش جمعی و ایجاد یک گفتمان کلامی بتواند نقشی ایفا کند.

دکتر شریعتی دفتر شعری دارد که وصیت کرده است آن را بسوزانند. به تصمیم قطعی برای نشر یا معدوم‌کردن این دفتر شعر رسیده‌اید؟
این اشعار مربوط به دوران جوانی ایشان بوده است و استمرار پیدا نمی‌کند تا به پختگی برسد. گرچه استاد شفیعی‌کدکنی گفته است ‌دکتر شریعتی بعد از نیما راهنمایی به سوی شعر نو بوده و محفلی ادبی به نام «پیکار» هم داشته ا‌ست اما می‌شود گفت ‌دکتر شریعتی شاعر نبوده است. به همین دلیل، به همه گفته‌ است که اشعارش را بسوزانند. البته سبک شریعتی شاعرانه است و شاید این بعضا موجب تخفیف شریعتی شده که گفتند اسلام‌سرایی کرده است اما می‌دانید که در فلسفه، شعر مهم است زیرا اندیشه با شعر آغاز می‌شود و اصولا ما اندیشه‌مان را در قالب شعر بیان می‌کنیم. به هرحال، وصیت دکتر این بوده است که دفتر شعرشان چاپ نشود ولی آن را نمی‌سوزانیم.

بحث انتقال پیکر دکتر شریعتی به ایران بارها مطرح شده ولی هیچ‌گاه به سرانجام نرسیده است. آیا هنوز می‌توانیم به بازگشت پیکر دکتر امیدوار باشیم؟
هنگام درگذشت دکتر شرایط ایران برای بازگشت پیکر او مناسب نبود. در نتیجه پیکر ایشان مومیایی شد و در تابوتی به صورت امانت در زینبیه گذاشته شد تا حداکثر بعد از پنج‌سال به ایران بیاید اما بعد از پنج سال و هم‌زمان با حوادث اوایل انقلاب زمینه این جابه‌جایی فراهم نشد. در دهه ۶٠ همچنان شرایط مساعد نبود. بالاخره در دهه ٧٠ در مجلس بازگشت ایشان مطرح شد. برخلاف آنچه دیده‌ام، در شبکه‌های اجتماعی گفته می‌شود دکتر می‌خواسته است در زینبیه دفن شود. اصلا این‌طور نیست. ایشان وصیت کرده است که ‌پشت تالار حسینیه ارشاد دفن شود، و آنجا امانت گذاشته شده است. زمانی که آقای احمدی‌نژاد شهردار تهران بود، با انتقال پیکر شریعتی به پشت دیوار حسینیه ارشاد مخالفت شد و گفتند این کار به لحاظ بهداشتی مشکل دارد زیرا اینجا حریم شهر است و برای این کار مناسب نیست.

خودتان پیگیر این مسئله بودید؟
همسر دکتر شریعتی معتقد است ‌انتقال پیکر ایشان با درخواست خانواده امکان‌پذیر نیست و باید ‌یک خواست ملی باشد تا پیگیری شود. در دولت احمدی‌نژاد ‌گفته بودند ‌خانواده این کار را انجام دهد و یک مراسم محلی هم بگیرد در صورتی که این مسئله خانوادگی نیست. ما ترجیح می‌دهیم برگردد و مطابق وصیت، پشت تالار حسینیه دفن شود اما شرایط فراهم نشده است. باید خواست ملی و اجازه دولت و شورای شهر باشد و ممانعت عملی و امنیتی وجود
نداشته باشد.
کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی