کد خبر : 84215
/ 16:18

فقط چراغی را روشن نگه‌ داشته‌ایم!

هویت هر ملتی با زبانش درآمیخته و بالیده است و یافتن ریشه‌ها و سرچشمه‌های فرهنگی هر قومی، بدون ابزار زبان امکان‌پذیر نیست.

فقط چراغی را روشن نگه‌ داشته‌ایم!

فاطمه خلخالی استاد-شهرآراآنلاین، هویت هر ملتی با زبانش درآمیخته و بالیده است و یافتن ریشه‌ها و سرچشمه‌های فرهنگی هر قومی، بدون ابزار زبان امکان‌پذیر نیست. زبان مشترک عنصری است که به انسان‌ها اصالت همسان می‌دهد و پیوندِ فرهنگیِ ناگسستنی‌ای را میان آنان برقرار می‌کند. زبان فارسی نیز در دایره همین تأثیرها قرار دارد که با جادوی خود، همچون حلقه‌هایی، مردم کشورهای فارسی‌زبان را به هم پیوند می‌دهد.
در تقویم کشور تاجیکستان، ٢٢ ژوئن به نام روز تصویب «زبان تاجیکی» نام‌گذاری شده است. تاجیکستان از میان ١۵ جمهوری عضو اتحاد شوروی، در تاریخ ٢٢ ژوئن ١٩٨٩، در پارلمان وقت، زبان فارسی‌تاجیکی را به عنوان زبان دولتی تصویب می‌کند. البته بعدها به این دلیل که ٢٢ ژوئن سال ١٩۴١ با حمله آلمان به شوروی مصادف است، این تاریخ به ٢٢ ژوئیه انتقال یافت و در سال ٢٠٠٩ تصویب شد که در تاریخ ۵ اکتبر هر سال، زبان تاجیکی تجلیل شود. شهرآرا به مناسبت ٢٢ژوئن و چنین رویداد فرهنگی تأثیرگذاری، با حسن قریبی، رئیس پژوهشگاه فرهنگ فارسی‌ تاجیکی، که درحال حاضر در کشور تاجیکستان زندگی می‌کند، درباره وضعیت زبان فارسی در این کشور گفت‌وگو کرده است.

 نام‌گذاری روزی به نام «زبان تاجیکی» در تقویم این کشور چه تأثیری بر پدیده زبان داشته است؟
تصویب قانون زبان تاجیکی در سال١٩٩٩ روزی را به زبان دولتی یا همان زبان تاجیکی اختصاص داد و دیوان‌ها و ادارات دولتی موظف شدند زبانشان را در مکاتبات و مراسلات خود از روسی به تاجیکی برگردانند. شما می‌دانید برخی از کشورهای اتحاد جماهیر شوروی سابق مثل قزاقستان، با وجود اینکه زبان محلی خود را حفظ کرده‌اند، ‌زبان رسمی و دولتی‌شان همچنان روسی است، ولی در تاجیکستان، بعد از تصویب قانون یادشده، تاجیکی زبان رسمی شد. یکی از اقداماتی که بعد از چنین تصویبی صورت گرفت، تأسیس کمیته زبان و اصطلاحات
تاجیکستان بود.

 با توجه به اینکه تاجیک‌ها فارسی صحبت می‌کنند و تفاوت زبان ایرانی‌ها با آنان تنها در لهجه و گویش است، چرا عنوان «زبان تاجیکی» برای این مناسبت به کار رفته است؟
به نظر من این زبان به هر نامی خوانده شود نسبی دارد و نسب زبان تاجیکی، فارسی است و این مسئله بر هیچ فردی پوشیده‌نیست چنان‌که امام علی رحمان، رئیس محترم جمهور تاجیکستان، دراین‌باره در کتاب «زبان ملت، هستی ملت» می‌گوید این نام‌گذاری نام‌گذاری قانونی و ملی ماست، ولی همه می‌دانیم اسم علمی و رسمی این زبان فارسی است.

 با توجه به اینکه در برخی کشورها مثل افغانستان و پاکستان شیطنت‌ها و توطئه‌هایی از سوی کشورهای منطقه یا کشورهای غربی برای کم‌رنگ‌کردن زبان فارسی دیده می‌شود، آیا در تاجیکستان هم چنین اتفاقاتی روی داده است، با توجه به اینکه خط تاجیکستان از فارسی به سریلیک تغییر کرده است؟
دو مرتبه تغییرپیداکردن خط در تاجیکستان(یک‌بار به لاتین و یک‌بار به سیریلیک) صدمه زیادی به این کشور زد و آن‌ها را از سرچشمه‎‌ها و منابع علمی ادبی اصلی بسیاری دور کرد. خود این مسئله تاجیکستان را با هزینه‌هایی روبه‌رو کرد. طبیعی است آن‌هایی که علیه زبان فارسی در دیگر کشورهای فارسی زبان توطئه می‌کنند، در تاجیکستان هم فعالیت دارند. برخی از این اقدامات همانند موج و حباب گذراست و بعضی از آن‌ها نیز آسیب‌زننده است.

 یعنی جریان یا اتفاق خاصی در کشور تاجیکستان روی داده است که آسیبی جدی به زبان فارسی زده باشد؟
چون تاجیکستان از ثبات نسبی سیاسی برخوردار است و از مرزهای بی‌ثباتی عبور کرده است، کشورهای توطئه‌گر نتوانسته‌اند در حوزه زبان در این کشور تأثیر چندانی بگذارند و آسیبی وارد کنند، ولی گاهی پیشرفت‌ نکردن، خودش، آسیب محسوب می‌شود. ما انتظار پیشرفت‌های خیلی زیادی داشتیم به‌ویژه از همکاری فرهنگستان زبان ایران و کمیته زبان و اصطلاحات اما به نظرم، فرصت‌های زیادی را از دست دادیم که این خودش آسیب شمرده می‌شود.
  ایران چه اقدامات و برنامه‌های اثربخشی ‌در تاجیکستان در حوزه گسترش زبان فارسی صورت داده است؟ آیا از فرصت پیش‌آمده بعد از فروپاشی شوروی سابق استفاده مناسبی کرده است؟
گرچه اهالی فرهنگ آنجا به خط نیاکانشان که همان فارسی است آشنایی دارند، به هر حال، تاجیکستان کشوری جوان است، با نسل جوان سروکار دارد و باید فرصت‌هایی برای آنان خلق شود. در ‌این سال‌ها، رایزن‌های ما فعال بودند. آموزش و پرورش ما با وزارت معارف تاجیکستان همکاری می‌کند. بیش از ٢٠ سال هم هست که پژوهشگاه فرهنگ فارسی تاجیکی در آنجا فعال است و کتاب‌هایی ‌در حوزه‌های مختلف منتشر کرده است، ولی با توجه به امکانات و قابلیت‌ها و ظرفیت‌های موجود در تاجیکستان، ‌فکر می‌‌کنم ما فقط چراغی را روشن نگه داشته‌ایم. واقعیت این است که در مناسبات سیاسی، فرهنگ همیشه حکم بچه‌های طلاق را دارد و بیشتر مواقع، غریب می‌ماند.

 کاربران شبکه‌های مجازی در ایران، با تغییردادن کلمات و عبارت‌ها، به درست‌نویسی زبان فارسی آسیب وارد می‌کنند. آیا در تاجیکستان هم چنین مسئله‌ای وجود دارد؟
شبکه مجازی‌ای که در آنجا بیش از بقیه فعال است فیس‌بوک است. آنجا آسیب‌هایی در حوزه زبان همانند آنچه در ایران شاهدش هستیم وجود ندارد و اگر هم دارد من از جزئیات آن بی‌اطلاعم. به هر حال، هر پدیده جدید هم فرصت و هم تهدید خلق می‌کند. به نظر خودم، تاجیکستان در میان کشورهای فارسی‌زبان، بیشترین آمار مخاطبان شعر را دارد، به طوری‌که می‌بینید در شب شعرهایی که فقط یک شاعر کارش را ارائه می‌دهد، مخاطبان بسیاری حضور می‌یابند، اما همین فضای مجازی می‌تواند رقیبی برای این محافل باشد. یادم هست زمانی نوجوانان تاجیکستان اشعار ناصرخسرو و رودکی را از حفظ می‌خواندند اما الان این موضوع کم‌رنگ شده است و نمی‌دانم نسل بعد چگونه خواهد بود. معلوم نیست اگر این نسل حرفه‌ای کنار برود، دیگر نسلی شبیه آن ‌خواهیم داشت یا نه.
 تعلق خاطری را که تاجیک‌ها به ایران فرهنگی دارند به ایران سیاسی هم دارند؟
در بسیاری جاها بین این دو تفاوتی قائل نمی‌شوند. اگر هم قائل شوند، نه به کل سیستم سیاسی، بلکه نسبت به فرد و عملکردها‌ست؛ یعنی این‌طور نیست که بگوییم مرزبندی خاصی دراین‌باره وجود دارد. به هر حال، جمهوری اسلامی ایران نخستین کشوری بود که استقلال تاجیکستان را به رسمیت شناخت و این در حافظه روابط ثبت است.
 در تاجیکستان تا چه اندازه برای نام‌گذاری معابر، نهادها، مؤسسات و حتی اسامی فرزندان از نام‌ها و ریشه‌های ایرانی استفاده می‌شود؟
اتفاقا طی همین دو سال پیش، همین کمیته زبان و اصطلاحات، فرهنگ‌ نام‌های تاجیکی را ارائه داد که باعث شد نام برخی خیابان‌ها که به نام‌های روسی بود و همچنین اسامی عربی غریبی که برای فرزندانشان انتخاب می‌کردند از فرهنگشان حذف شود. الان شاهد هستیم که خانواده‌ها برای نام‌گذاری فرزندانشان، ضمن احترام به سنت نام‌گذاری، البته بیش از گذشته، از اسامی ایرانی و شاهنامه‌ای استفاده می‌کنند.  
کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی