• خانه
  • یادداشت
  • بازهم آب؛ آیا می‌شنویم؟
کد خبر : 85127
/ 11:48
یحیی سلاح‌ورزی

بازهم آب؛ آیا می‌شنویم؟

متوسط بارندگی سالانه کشور تنها، معادل ٢۵٢ میلی‌متر گزارش‌ شده است که این نیز خود از یک‌سوم متوسط بارندگی دنیا کمتر است. از طرف دیگر ٧۵درصد از کل بارندگی ایران به‌صورت کاملا نامتوازن تنها در ٢٧درصد مساحت کشور و بقیه (٢۵ درصد) در ٧٣درصد آن توزیع می‌شود. لذا با توجه به مجموعه شرایط جغرافیایی و اقلیمی کشور، پدیده خشکی نباید تصادفی، نادر و گذرا تلقی گردد.

بازهم آب؛ آیا می‌شنویم؟

در کتیبه‌های پرسپولیس از قول داریوش، پادشاه هخامنشی، به هنگام نیایش با اهورا مزدا چنین آمده است: خداوندا این سرزمین اهورایی (پارس) را از گزند خشک‌سالی، دروغ و هجوم دشمنان مصون بدار. بیش از ١/۶ میلیارد هکتار معادل ٢/۴٧ درصد از کره زمین را نواحی خشک و نیمه‌خشک تشکیل می‌دهند، درحالی‌که بر اساس گزارش‌های فائو این مقدار برای ایران به بیش از ٩٠درصد می‌رسد. در این شرایط متوسط بارندگی سالانه کشور تنها، معادل ٢۵٢ میلی‌متر گزارش‌ شده است که این نیز خود از یک‌سوم متوسط بارندگی دنیا کمتر است. از طرف دیگر ٧۵درصد از کل بارندگی ایران به‌صورت کاملا نامتوازن تنها در ٢٧درصد مساحت کشور و بقیه (٢۵ درصد) در ٧٣درصد آن توزیع می‌شود. لذا با توجه به مجموعه شرایط جغرافیایی و اقلیمی کشور، پدیده خشکی نباید تصادفی، نادر و گذرا تلقی گردد.
چنانکه می‌دانیم زنگ خطر بحران آب، سال‌هاست که به صدا درآمده است،چنانکه می‌دانیم زنگ خطر بحران آب، سال‌هاست که به صدا درآمده است. از این‌رو با توجه به شواهد موجود باید اذعان کرد که در حفظ منابع آب و بهره‌وری از آن با چالش‌های جدی و فزاینده‌ای روبه‌رو هستیم. بنابراین به نظر می‌رسد با توجه به مسئله کمبود آب در کشور و همچنین سهم ٩٣ درصدی مصرف آب شیرین در بخش کشاورزی، باید جدی در افزایش بهره‌وری آب به‌خصوص در بخش کشاورزی تجدیدنظری صورت پذیرد؛ اما آیا به‌راستی مشکل تنها در بخش کشاورزی است؟ مصرف و بهره‌وری آب در صنعت چگونه تفسیر می‌شود؟ مفهوم آب مجازی چیست؟ مصارف شهری و خانگی چه بخشی از حجم آب برداشتی را به خود اختصاص می‌دهد؟ علت این حجم از تبلیغات برای صرفه‌جویی در این بخش چیست؟ اصلا منابع آب شیرین کدم‌اند؟ چه بخش‌های از آن‌ها در کوتاه‌مدت و یا بلندمدت تجدید‌پذیرند؟ آیا فرو‌چاله‌ها، این زمین‌لرزه‌های خاموش را باید جدی پنداشت؟ آیا تبعات وقوع آن‌ها در دشت‌های حاصلخیز و مهم‌تر از آن در مناطق مسکونی بررسی‌ شده است؟
در این نگارش قصد پاسخ‌گویی به پرسش‌های متداول فوق نیست. تنها یادآوری چند نکته پیرامون آن‌ها ضروری به نظر می‌رسد. اول اینکه شوربختانه تاکنون پاسخ به این پرسش‌ها بر اساس مصالح هریک از زیر بخش‌ها و توسط مدیران دولتی مربوط به آن‌ها داده‌ شده است و تحقیقات مستقل دانشگاهی به دور از هرگونه مصلحت‌اندیشی و صرفا برپایه شناخت شرایط موجود و واقعیات پیش رو بسیار کم مورد توجه بوده است. دوم آنکه به استثنای امسال، ظاهرا صدای زنگ این بحران یارای نفوذ به گوش گران بسیاری از مدیران، صنعتگران، کشاورزان و حتی مردمان کوچه و خیابان را ندارد که اگر چنین بود، عزمی راسخ و جوششی از درون برای کاهش و تخفیف اثرات این بلای طبیعی قابل‌ رؤیت بود؛ اما به‌عنوان نکته سوم و پایانی باید اذعان کرد که در جای‌جای این بحران ضعف خرد، فرهنگ، علم و فعالیت‌های مبتنی بر این اصول وجود دارد. خرد، پدیده تغییر اقلیم و خشک‌سالی را ساده و زودگذر نمی‌پندارد. فرهنگ پرمصرف و «لاکچری» کنونی، سازگاری چندانی با شیوه و سبک زندگی نیاکان و گذشتگان این خشک بوم ندارد. نهایتا علم، می‌تواند برپایه بومی‌سازی پیشرفت‌های نوین و با همراهی خرد جمعی، فرهنگ‌سازی لازم را برای خروج از این شرایط مهیا کند؟
یحیی سلاح‌ورزی، عضو هیئت‌علمی دانشگاه فردوسی مشهد 
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی