• خانه
  • فرهنگی
  • بررسی اندیشه و رفتار امام‌رضا(ع) در گفت‌وگو با دو پژوهشگر فرهنگ اسلامی/ امام مدارا و گفت‌وگو
کد خبر : 85257
/ 10:30

بررسی اندیشه و رفتار امام‌رضا(ع) در گفت‌وگو با دو پژوهشگر فرهنگ اسلامی/ امام مدارا و گفت‌وگو

هم‌زمان با میلاد امام مدارا و مهربانی و اهمیت شناخت ویژگی‌های کمتر‌بیان‌شده ایشان، با دو پژوهشگر فرهنگ اسلامی به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

بررسی اندیشه و رفتار امام‌رضا(ع) در گفت‌وگو با دو پژوهشگر فرهنگ اسلامی/ امام مدارا و گفت‌وگو

نام امام‌رضا‌(ع) برای خیلی از ما با القاب «رئوف»، «غریب» و «مظلوم» گره خورده است؛ القابی که برای توسل به امام هشتم(ع) نیز همین نام‌ها را صدا می‌زنیم. این القاب برگرفته از ویژگی‌ها و رویدادهای زندگی امام‌رضا(ع) هستند، خصوصیاتی که امام را با آن‌ها می‌شناسیم. اما در‌کنار این القاب، امام‌رضا(ع) فضایل اخلاقی شاخصی دارند که کمتر مورد توجه قرار گرفته و به‌خوبی در جامعه تبیین نشده‌اند. این فضایل به اندیشه و گفتمان امام‌هشتم(ع) در مناظره‌های تاریخی ایشان برمی‌گردد که پیروی و الگو‌گرفتن از آن، نسخه شفابخشی برای هر جامعه‌ای است. هم‌زمان با میلاد امام مدارا و مهربانی و اهمیت شناخت ویژگی‌های کمتر‌بیان‌شده ایشان، با دو پژوهشگر فرهنگ اسلامی به گفت‌وگو نشسته‌ایم.

امام‌رضا(ع) اهل گفت‌وگو بودند
غفلت از سیره رضوی از منظر «گفت‌وگو»، در جامعه کنونی ما وقتی نمود پیدا می‌کند که شاهد موجی از اختلاف‌ها و تنش‌ها در جامعه هستیم. اوقاتی که گاهی زبان گفت‌وگو برای حل مسائل به‌جای انصاف و عقل‌گرایی، دعوا و کشمکش می‌شود. این موضوع را دکتر محمد باغستانی، عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، با نگاهی بر سیره امام‌رضا(ع) این‌گونه بیان می‌کند: امام‌هشتم(ع) به‌معنای کامل اهل گفت‌وگو بودند. صحبت‌های دیگران را هر‌چند مخالف، می‌شنیدند. با احترام، به دیدگاه‌های مخالف گوش می‌سپردند. در گفت‌وگو با دیگران اهل مدارا بودند. در‌واقع گوش‌دادن به سخن دیگران را جزو حقوق افراد به شمار می‌آوردند و پایبند به این رفتار در مناظرات و مواجهه با مردم بودند.

افراد آزاد بودند نظرشان را بیان کنند
این دکترای الهیات و معارف اسلامی، عقل و خرد را دیگر ویژگی بارز امام‌رضا(ع) برمی‌شمارد و می‌گوید: گفتمان امام‌رضا(ع) این بود که با شنیدن نظرهای مخالف عصبانی نمی‌شد. در‌واقع افراد آزاد بودند نظرشان را ارائه کنند و امام(ع) با حوصله و تکریم می‌شنیدند.
عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تأکید می‌کند: این معیارها همه از آیات قرآنی گرفته شده است که امام‌رضا(ع) به‌عنوان یکی از بهترین‌ شاگردان این مکتب، معیارهای قرآنی را در گفتار و رفتار خود جاری می‌کردند. وی با اشاره به مقام امامت ایشان، توضیح می‌دهد: مقام امامت، دنباله مقام نبوت است که در این مقام، امام همان رویه نبی را برای هدایت مردم دارد. از این منظر دستور قرآن به نبی اکرم(ص)، خوش‌رفتاری، خوش‌سخنی و خوش‌بینی با مردم و نسبت به آنان است. تحقق تمام این توصیه‌های قرآنی در کلام و رفتار امام‌رضا(ع) بود، چنان‌که ایشان با منطق، سخن و رفتار نیکو با مردم صحبت می‌کردند.

سیره رضوی را در رفتار مسئولان نمی‌بینیم
دکتر باغستانی، پاسخ‌گویی امام‌رضا(ع) را هم در نوع خود در مواجهه با نظرهای مخالف، منحصر‌به‌فرد ذکر می‌کند و می‌گوید: امام‌هشتم(ع) در پاسخ‌گویی به دیگران نیز با بهترین شیوه‌ها سخن می‌گفتند؛ خوش‌رو، خوش‌سخن و با عقل و خرد. این مواجهه ایشان، سبب اثرگذاری در گفتار بود. در سیره ایشان، مجبور‌کردن دیگران معنا نداشت.
عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با انتقاد از رفتار مسئولان کنونی کشور، تصریح می‌کند: کسانی که مسئول و متولی هستند، نشان بدهند که چقدر اهل مدارا هستند، چقدر اهل گفت‌وگو هستند؟ نشان بدهند که آیا نظر مخالفان را می‌شنوند؟ پاسخ به این سؤالات، خلأ تبیین سیره رضوی را در جامعه ما آشکار می‌کند که در رفتار مسئولان نمی‌بینیم.

برگزاری جشن و عزاداری لازم است، اما کافی نیست
بخش دیگری از سخنان دکتر باغستانی در بیان ویژگی‌های امام‌رضا(ع) به اینجا می‌رسد که امام هشتم(ع) در گفت‌وگوها و مجادلات علمی، دینی و سیاسی، طوری رفتار و صحبت می‌کردند که حیثیت انسانی افراد لحاظ شود.
این استاد دانشگاه، تبیین ویژگی‌های رفتاری و کلامی امام‌رضا(ع) را نیازمند اقدامات عمیق و معرفتی می‌داند و می‌گوید: اینکه فقط به مراسم و مناسک ایام عزاداری و میلاد امام‌هشتم(ع) پرداخته شود لازم است، اما کافی نیست. این رویه متأسفانه بهره‌برداری حداقلی از امام‌رضا(ع) است که یک احساس لحظه‌ای به وجود بیاورد و تمام. اما جنبه‌های معرفتی و مفاهیم اثر‌بخش از سیره امام استخراج و تبیین نشده است.
عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در ادامه سخنانش تأکید می‌کند: برای رسیدن و الگوگرفتن از سیره رضوی، باید به‌صورت ریشه‌ای، اندیشه و گفتمان امام‌رضا(ع) را از دوران کودکی و به‌صورت مستمر آموزش داد. متأسفانه خیلی وقت‌ها مسائل تأثیر‌گذار در آموزش‌و‌پرورش ما رها شده است. این نهاد می‌توانست با زبان ساده و ادبیات امروزی، مناظره‌های امام‌رضا(ع) و اندیشه‌های ایشان را پیاده‌سازی کند، اما این اتفاق هیچ‌گاه روی نداده است.
به گفته دکتر باغستانی، می‌‌توان در قالب تئاتر، نمایش و دیگر شیوه‌های هنری، نسل جوان را با گفتار و رفتار امام هشتم(ع) آشنا کرد.
او در بخشی از صحبت‌هایش، رسانه ملی را هم به بوته نقد می‌کشاند و می‌گوید: رسانه ملی ما که ادعا هم زیاد دارد، در‌زمینه تبیین سیره‌رضوی و سیره دیگر ائمه اطهار(ع) عملکردش صفر است. صرفا به پخش مراسم‌ می‌پردازد، اما به‌طور‌عمیق به تبیین اندیشه امام‌رضا(ع) نپرداخته و رویکردی نداشته است که این ویژگی‌ها برای مردم شناخته و الگو شود.

از ستاره‌پرست تا آتش‌پرست با امام(ع) گفت‌وگو می‌کردند
علی‌اکبر ترابیان طرقبه، پژوهشگر و دکترای عرفان نیز درباره ویژگی‌های امام‌رضا(ع) از منظر اهل گفت‌و‌گو، مدارا و تسامح دینی‌بودن، سراغ علی‌اکبر ترابیان‌طرقبه، به‌عنوان پژوهشگر و کسی که دکترای عرفان دارد، نیز می‌رویم. وی یکی از مهم‌ترین فضائل اخلاقی امام‌رضا(ع) را عطوفت، تواضع و خوش‌رفتاری با کسانی که نظرات مخالف با او داشتند، بیان می‌کند و می‌گوید: امام‌هشتم(ع) تا آن اندازه اهل گفت‌وگو بودند که با صاحب‌نظران همه ادیان و باورها، از ستاره‌پرست تا آتش‌پرست و... ، می‌نشستند و مناظره می‌کردند. این پژوهشگر، انصاف را دیگر ویژگی شاخص امام‌رضا(ع) ذکر می‌کند و می‌گوید: انصاف امام‌هشتم(ع) در گفت‌وگو با دیگران به‌گونه‌ای بود که حتی افرادی که پای مناظره با ایشان می‌نشستند و نظرات مخالف داشتند، به انصاف امام(ع)
باور داشتند.

غفلت از نشانه‌گذاری‌ها
دکتر ترابیان با انتقاد از ضعف‌ها و کم‌کاری‌ها در تبیین سیره رضوی با تکیه بر تمام ویژگی‌های بارز ایشان، اظهار می‌کند: نه‌تنها در محتوا، شیوه‌های تربیتی و آموزشی، بلکه در نشانه‌گذاری‌ها نیز به تمام ویژگی‌های بارز امام‌هشتم(ع) توجه نشده است. در همین شهر مشهد، کدام نماد، المان و نقش‌و‌نگار، ویژگی اهل گفت‌وگو بودن امام‌رضا(ع) را نشان می‌دهد؟ نداریم.
این دکترای عرفان همچنین به ویژگی «معین‌الضعفا» و «شمس‌الشموس» امام‌رضا(ع) اشاره می‌کند و می‌گوید: در همین ویژگی‌ها نیز شاهد تبیین آن با هدف اثربخشی و الگو‌پذیری در جامعه اسلامی نبوده‌ایم.
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی