کد خبر : 85664
/ 08:18
گزارش شهرآرا از جایگاه مطبوعات خراسان در کشور، از دیرباز تا کنون

دنیای مطبوعات در قرُق خراسانی‌ها

در شهر مشهد هر روز صبح دو روزنامه سراسری و سه‌ روزنامه محلی منتشر می‌شود و این موضوع، استان خراسان رضوی را به دومین قطب رسانه‌ای در کشور تبدیل کرده است. وجود چندین رسانه‌ مکتوب در یک شهر، زمینه مناسبی برای فعالیت علاقه‌مندان به کار در مطبوعات است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

دنیای مطبوعات در قرُق خراسانی‌ها

فاطمه خلخالی استاد-شهرآراآنلاین، این ظرفیت برای خراسان رضوی به دیرباز برمی‌گردد، به سال‌ ١٣١٨ قمری که ادیب‌الممالک فراهانی روزنامه ادب را از تبریز به مشهد آورد و به این ترتیب مشهد پنجمین شهری لقب گرفت که مطبوعات در آن پا به عرصه وجود گذاشت. پس از گذشت شش‌سال از آن تاریخ، یعنی تا سال ١٣٢۴روزنامه‌نگاری در خراسان رونق گرفت. پس از مرداد‌١٣٣٢ خورشیدی تا سال‌١٣۵٧ از تب و تاب نشریات در خراسان کاسته شد و نشریات انگشت‌شماری به تعداد مطبوعات خراسان افزوده شد، اما در همان زمان روزنامه‌های آفتاب شرق و آزادی پا به عرصه وجود گذاشتند. در حال حاضر مدیران، استادها و خبرنگاران خراسانی‌تبار بسیاری در بدنه مطبوعات ایران فعالیت می‌کنند و این موضوع نشان‌دهنده وزنه چشمگیری است که این خطه در عرصه مطبوعات کشور دارد. مناسبت‌١٧ مرداد، روز خبرنگار، ما را پای صحبت پیش‌کسوتان و صاحب‌نظران مطبوعات خراسان سوق داد تا درباره این ویژگی سرزمین ادب و فرهنگ، تحلیل‌هایی را از زبان آنان بشنویم.

وجود فضای تجربه‌اندوزی برای خراسانی‌ها

بهروز محسنی از روزنامه‌نگاران پیش‌کسوت استان که آغاز فعالیتش به پیش از انقلاب اسلامی برمی‌گردد با نام‌بردن از مرحوم دکتر معمتد‌نژاد، پدر علم ارتباطات ایران و بزرگان مطبوعاتی دیگری همچون دکتر شکرخواه و مرحوم دکتر قندی که خراسانی‌تبار هستند، این سرزمین را یکی از قطب‌ها و مراکز فرهنگی مهم کشور می‌خواند.

او که از خبرگزاری جمهوری اسلامی بازنشسته شده است و سابقه کار در روزنامه‌های ایران، جام‌جم، خراسان و شهرآرا را دارد، یکی از دلایل ظهور چنین شخصیت‌هایی را از خراسان، بستر مناسب این منطقه برای رشد استعدادهای خبرنگاری می‌داند: خراسان از پیش از انقلاب بیش از ١٠روزنامه و هفته‌نامه داشت و این ظرفیت شاید در هیچ استان دیگری به جز تهران نبود. با توجه به اینکه پیش از انقلاب، هنوز دانشکده خبرنگاری تأسیس نشده بود و افراد از طریق تجربه و کار در فضاهای مطبوعاتی وارد این عرصه می‌شدند و چنین فضایی در استان خراسان بزرگ فراهم بوده، طبیعتا امکان رشد و بالندگی خبرنگاران هم وجود داشته است.

تاریخچه مطبوعات خراسان صحبت‌های محسنی را تأیید می‌کند. بر پایه اطلاعات سایت مرکز اسناد و مطبوعات آستان قدس رضوی، از سال‌١٣٢۴ تا ١٣۴۴ قمری که پایان حکومت قاجار است، بیش از ۵٠‌عنوان نشریه در مشهد منتشر شده است و افزون بر این در دوران حکومت پهلوی دوم روزنامه‌نگاری در شهرهای بیرجند، تربت حیدریه، سبزوار، نیشابور و فردوس آغاز شده است.

روزنامه‌های خراسان بیش از اثرگذاری، ماندگار هستند

روزنامه ادب را ادیب‌الممالک فراهانی در سال‌١٣١٨ قمری به مشهد آورد، دو سال نخست این نشریه در تبریز منتشر می‌شد. نسل اول مطبوعاتی مشهد بیشتر از مهاجرانی بودند که در این شهر ساکن شدند، افرادی چون ادیب‌الممالک فراهانی، میرزا محمدصادق تبریزی، سیدحسین اردبیلی، میرزا هاشم قزوینی و ... . مدیر امور اسناد و مطبوعات سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی به همین موضوع اشاره دارد و می‌گوید: روزنامه‌نگاری خراسان به‌ویژه در دوران قاجار با روزنامه‌نگاری مهاجر، پیوند نزدیک دارد و این نکته را نباید از نظر دور داشت.

دکتر ابوالفضل حسن‌آبادی هم‌چنین روزنامه‌های خراسان را بیش از آنکه در سطح کشور تأثیرگذار بداند، ماندگار قلمداد می‌کند: نه اینکه مطبوعات خراسان بی‌تأثیر باشند. روزنامه خراسان نزدیک ٧٠‌سال است که منتشر می‌شود و نمی‌توان آن را تأثیرگذار ندانست اما اگر بخواهیم جایگاه خراسان را در تاریخ‌نگاری منطقه‌ای بررسی کنیم، از نظر تاثیرگذاری رسانه‌ای به ترتیب باید از تهران، آذربایجان، خراسان و گیلان یادکنیم. روزنامه‌های آذربایجان ازنظر اثرگذاری و شیوه بیان قوی‌تر از خراسان بوده‌اند و به همان میزان هم بیشتر توقیف شده و عمر کمتری داشته‌اند. او به نشریات آفتاب شرق، آزادی و بهار که پیش از انقلاب در مشهد منتشر می‌شده‌اند اشاره می‌کند و آن‌ها را جزو ماندگارترین نشریات در تاریخچه مطبوعات ایران می‌داند.

نیاز عمومی مردم به مطبوعات خراسان

دکتر محمود اکرامی‌فر، شاعر و روزنامه‌نگار اسفراینی که در حال‌حاضر در روزنامه جام‌جم در تهران مشغول فعالیت است، نظری متفاوت از دکتر حسن‌آبادی دارد. او خراسان را از نظر مهارت و تکنیک روزنامه‌‌نگاری قوی‌تر از آذربایجان می‌داند: به نظرم بعد از تهران، خراسان حرف اول را در‌این‌باره می‌زند. از آنجا که خاستگاه مطبوعات سیاست است و تبریز زمانی مرکز آزادی‌خواهی و جنبش‌های سیاسی بوده‌، اولین روزنامه‌ها آنجا منتشر شده‌است و آذربایجان قدمت بیشتری در عرصه چاپ نشریات دارد، اما خراسان حرفه‌ای‌تر عمل می‌کند.

این روزنامه‌نگار خراسانی از بزرگان مطبوعاتی کشور که اهل این خطه هستند و در رده‌های مختلف استادی، مدیریتی و خبرنگاری فعالیت دارند، این‌گونه یاد می‌کند: ما دکتر حسین انتظامی، دکتر علی‌اصغر جعفری، دکتر حمیدرضا ضیائی‌پرور را در حوزه مدیران مطبوعاتی و دکتر معتمدنژاد، قندی و دکتر شکرخواه را به عنوان استادان این حوزه در سطح کشور داریم. علاوه بر این خبرنگاران بسیاری همچون آرش شفاعی و مصطفی انتظاری در حال حاضر در مطبوعات تهران فعالیت می‌کنند و همین موضوع باعث شده است گاهی از دوستان تهرانی این تعبیر را بشنویم که مطبوعات در قرق خراسانی‌هاست.

او که خود ١٢دوره دبیر جشنواره فصلی مطبوعات و خبرگزاری‌ها بوده است، دلیل وجود روزنامه‌نگاران موفق خراسانی‌تبار را در بدنه مطبوعات فعلی کشور این‌گونه مطرح می‌کند: یک دلیلش نیاز عمومی مردم به مطبوعات خراسان بوده است. این نیاز باعث شکل‌گیری روزنامه‌ها و نشریات در این سرزمین شده و زمینه فعالیت را برای علاقه‌مندان به مطبوعات فراهم آورده است. برای نمونه روزنامه‌های خراسان و قدس در سراسر ایران توزیع می‌شوند و اگر نیازی به انتشار آنان وجود نداشت، این نشریات نمی‌توانستند دوام بیاورند و تعطیل می‌شدند. از آن‌گذشته وقتی بزرگان مطبوعاتی کشور مثل دکتر شکرخواه خراسانی هستند، طبیعتا اگر قرار باشد در جایی برای نیروهای انسانی سرمایه‌گذاری کنند، از روزنامه‌نگاران خراسانی انتخاب می‌کنند.

وجود همه نشریات خراسان در بایگانی آستان‌قدس

سیدجلال فیاضی دیگر روزنامه‌نگار پیش‌کسوت مشهدی و عضو هیئت‌مدیره خانه مطبوعات خراسان رضوی نیز مشهد را مهد فرهنگ و پرورش بزرگان مطبوعات قلمداد می‌کند. او دراین‌باره می‌گوید: در حال حاضر در مشهد دو روزنامه سراسری خراسان و قدس و سه روزنامه محلی شهرآرا، صبح امروز و خراسان‌رضوی منتشر می‌شوند که باعث شده است خراسان به یکی از قطب‌های مطبوعات کشور تبدیل شود.

این پیش‌کسوت مطبوعات دلیل این رشد و پیشرفت را وجود محافل پرشور ادبی و فرهنگی می‌داند که زمینه‌های لازم را برای پرورش روزنامه‌نگاران خراسانی آماده کرده است.

مطابق اطلاعاتی که از بایگانی مطبوعات آستان‌قدس رضوی فراهم آمده است تعداد ٢۵٠‌عنوان از نشریات خراسان پیش از انقلاب اسلامی منتشر شده است و از قدیمی‌ترین نشریات خراسان تا آخرین نشریه چاپ خراسان در بایگانی مطبوعات آستان‌قدس رضوی موجود است. روزنامه‌های آزادی و خراسان و مجله‌های دبستان و الکمال و نامه آستان‌قدس و دانشکده ادبیات و الهیات مشهد از کامل‌ترین دوره‌های آرشیوی هستند 
کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی