کد خبر : 85801
/ 20:39
شهرآرامحله ارائه مي دهد:

روایتی نو از بازار رضا

با وجود ده‌ها پاساژ و فروشگاه‌ بزرگ در اطراف حرم مطهر علی بن موسی الرضا(ع) بیشتر مسافران و زائران آن حضرت که به مشهد می‌آیند، برای خرید سوغاتی انتخاب اولشان بازار رضاست.

روایتی نو از بازار رضا

سعید جلائیان- شهرآراآنلاین،همین موضوع این بازار را به یکی از پرترددترین مکان‌ها در ایران تبدیل کرده است. طبق آمار سالیانه حدود 20میلیون نفر از این بازار بازدید می‌کنند.

   موقعیت بازار رضا

بازار رضا دارای دو ورودی و دو خروجی اصلی در میدان بیت‌المقدس(فلکه آب) و میدان هفده شهریور است، طول آن حدود 800متر و عرض آن 30متر است. هزار و 711 مغازه در آن بود که با توجه به حذف اتاق‌های تأسیسات به تعداد آن‌ها افزوده شده است. بین پنج تا شش هزار نفر در این بازار مشغول به کار هستند. شاید بتوان گفت تقریبا همین تعداد هم به طور غیرمستقیم در مراکز تولیدی تهیه اجناس کسبه این بازار مشغول به کار هستند.

   تولد بازار

در سال 1354با انجام تخریب بافت اطراف حرم رضوی کار ساخت این بازار آغاز شد و در عرض تنها 11ماه به پایان رسید. کار طراحی و ساخت آن توسط مهندس داریوش بوربور انجام شد، از دیگر آثار این مهندس معروف در مشهد بنای سابق میدان 15خرداد (فلکه ضد) که در سال 86

تخریب شد و کتابخانه و موزه آستان قدس رضوی است.

بازاری که بوربور طراحی و اقدام به ساختش کرد، با چیزی که الان ما مشاهده می‌کنیم هر روز تفاوت‌های بیشتری دارد، مکانی که در ابتدا ساخته شده بود، متشکل از شش بازاری بود که به هم وصل می‌شد، پس از پایان هر بازار نشیمنگاه و آب‌نماهای زیبایی قرار داشت، که برای استراحت مشتریان ساخته شده بود و  متأسفانه تمام آن فضاها تخریب شد و جای آن مغازه‌های تکراری قرار گرفت.

   بازار میان‌سالی که  پیر و فرتوت است

به علت میان‌سالی بازار رضا نامش هنوز در میراث فرهنگی و آثار ملی ثبت نشده است (باید تا 50سالگی صبر کند)، به همین دلیل آن‌ها نمی‌توانند به تغییراتی که در داخل بازار انجام می‌شود و یا به مرمت آن ورود پیدا کنند. پس از گذشت چهار دهه از عمر این بنا آشفتگی‌های زیادی را در داخل و خارج از بازار مشاهده می‌کنیم، از سقف ترک خورده و گچ‌های ریخته و خطوط در هم پیچیده مخابراتی و سیم‌های برق تا تأسیساتی فرسوده و آسیب رساندن به پیکره بنا در هنگام نصب دکور مغازه توسط کسبه. در حاشیه بیرون بازار که راه بروید، با کوهی از کارتن و زباله‌های رها شده کسبه مواجه می‌شوید که البته در تابستان به این تجمع آبی که از کولرهای نصب شده بیرون بازار نشت می‌کند، اضافه می‌شود، حیواناتی هم در این بازار زندگی می‌کنند. کبوتران در بالا و موش‌ها در پایین .

   تغییرات در بازار

در طول 42سالی که از عمر بازار رضا می‌گذرد این مجتمع تغییرات دیگری هم به خود دیده است، از سنگ فرش کف بازار، تا تعویض درهای کناری، ساخت پارکینگ مکانیزه برجی در بیرون بازار و تغییرات در دست اقدام می‌توان به تبدیل موتورخانه‌های این بازار به مغازه و اجاره دادن آن‌ها به مبالغ هنگفت اشاره کرد.

از همه این تغییرات برای کسبه و مسافران مهم‌تر، به کارگیری مأموران حراست در این مکان است که خروج انبوهی از دست‌فروشان این بازار را به ارمغان آورد و به تمام مزاحمت‌هایی که آن‌ها هر روز و هر ساعت و هر دقیقه برای مسافران و کسبه ایجاد می‌کردند، پایان داد.

   صاحب بازار

مالک زمین بازار رضا، آستان قدس رضوی است و مالکان مغازه‌ها در این بازار تنها صاحب سرقفلی غرفه خود هستند. مسئولیت برقراری امنیت و نظافت و زیباسازی و تغییرات در این بازار بر عهده آستان قدس است که توسط شرکت ((عمران و توسعه خراسان)) انجام می‌شود.

   اصناف در بازار

در طبقه همکف این بازار، مشاغل گوناگونی مثل انگشتر و زیورآلات، زعفران و زرشک و خشکبار، عطر، پارچه، انواع پوشاک، مهر و تسبیح و آبمیوه و بستنی هستند. در طبقه فوقانی هم مشاغل دیگری مانند طلافروشی، فروش و تعمیرات انگشتر و سنگ‌های قیمتی، فروش عمده زعفران، عکاسی و تولید و فروش وسایل مذهبی بیشتر قرار دارند.

   مشتریان بازار

در روزهای اخیر عراقی‌های زیادی به این بازار می‌آیند و  به خرید عمده انگشتر، سنگ‌های قیمتی، وسایل مذهبی و پوشاک اقدام می‌کنند و آن‌ها را در عراق به خود زائران ایرانی می‌فروشند. پس از آن تجار افغانستان و حتی چین هم برای خرید عمده به طبقه دوم این بازار می‌روند و به خرید زعفران و به ویژه ریشه زعفران و سنگ‌های قیمتی اقدام می‌کنند. از گذشته هم کشاورزان، زعفران خود را برای فروش به طبقه دوم این بازار می‌آورند و به مغازه‌های عمده فروش زعفران می‌فروختند.

اکثر مشتریان بازار رضا مسافر هستند و تقریبا یک درصد از مشتریان این بازار را مردم مشهد تشکیل می‌دهند، خیلی از مردم مشهد تاکنون به جز سردر ورودی بازار چیزی از این بازار ندیده‌اند، حتی در گذشته که این همه فروشگاه مختلف در سطح شهر نبود، مردم مشهد کمتر برای خرید به این بازار مراجعه می‌کردند.

به عقیده کسبه بازار یکی از علت‌های خرید نکردن مردم از این بازار، پخش شایعات دروغین گوناگون درباره اجناس و قیمت در این بازار است. قدیمی‌های بازار رضا معتقدند، کسبه‌ دیگر نقاط مشهد این شایعات را ساختند و به این شایعات دامن می‌زدند و می‌زنند!

از علت‌های اصلی نبود اقبال به خرید از این بازار در مردم مشهد، اعتقاد آن‌ها به کیفیت پایین اجناس در این بازار و قیمت بالای آن است. بیشتر مراجعه‌کنندگان به بازار رضا برای خرید سوغاتی به آنجا می‌روند و معمولا به دنبال اجناسی با قیمت پایین می‌گردند، به همین دلیل مغازه‌داران مجبور هستند اجناسی برای فروش بیاورند که کیفیت و قیمت پایینی داشته باشد، تجربه به مغازه‌داران ثابت کرده است اجناس با کیفیت و گران در آنجا مشتری چندانی ندارد. از نکات دیگری که باعث شده کسبه به دنبال اجناس بی‌کیفیت بروند، کسب سود بیشتر به دلیل اجاره‌های سرسام‌آور مغازه‌ها در این بازار است.

   اجاره‌های سرسام آور

هر صاحب مغازه اجاره سال بعد را افزایش می‌دهد و درصد بالا بردن آن بستگی دارد، به بیشترین مبلغ اجاره مغازه‌های مجاورش. او چند درصد بالاتر از همسایگان، قیمت‌گذاری می‌کند و می‌داند اگر مستأجر کنونی قبول نکند، به یک هفته نمی‌رسد که شخص دیگری به اجاره مغازه‌اش اقدام می‌کند.

انگشت شمار هستند اشخاصی که در داخل مغازه خود مشغول به کسب باشند، آن‌ها می‌دانند به هر اندازه خودشان هم تلاش کنند و زحمت بکشند

درآمدشان در سال به اندازه مبلغی که از اجاره دریافت می‌کنند نمی‌شود، در دهه گذشته قیمت اجاره مغازه در بازار رضا افزایش چشمگیری پیدا کرده است. به دلیل اینکه اکثر مردم از دالان سمت راست وارد بازار می‌شوند، مغازه‌هایی که در دالان سمت راست بازار واقع شده‌اند قیمت بیشتری دارند. قیمت اجاره یک‌سال یک مغازه 10متری، این روزها در ابتدای دالان سمت راست حدود، 300000000 تومان و در انتهای این دالان 75000000تومان است، که معمولا صاحب مغازه این مبلغ را ابتدا از مستأجر دریافت می‌کند.

   دلایل افزایش اجاره

از دلایل افزایش چشمگیر مبلغ اجاره مغازه‌ها در این بازار می‌توان به تلاش شاگردان جوان فعال در این بازار برای مستقل شدن، فعالیت اتباع افغانستانی در این بازار و دادن پیشنهاد اجاره مغازه بیش از مبلغ عرف بازار توسط آنان و افزایش تعداد مسافران و مشتریان این بازار اشاره کرد. این موارد به همراه سودجویی دلالان که به قول خودشان، به جوش دادن معامله اقدام می‌کنند، در بالا رفتن مبلغ اجاره‌بها در سرتاسر این بازار نقش عمده‌ای داشته است. مغازه‌ای که مبلغ اجاره‌اش 200000000تومان است، با احتساب روزهای تعطیل بازار در روز بیش از 600000تومان تنها اجاره بپردازد که اگر مخارج دیگر را اضافه کنیم هزینه روزانه بیش از 750000تومان می‌شود و این به مرور زمان باعث بی‌اعتمادی عمده فروشان به این بازار شده است. عمده فروشان کمی حاضر می‌شوند به صورت مدت‌دار و چکی به کسبه این بازار جنس بفروشند.

فروشندگانی که در این بازار کار می‌کنند، دارای تجربه فروشندگی بالایی هستند و در بیشتر مغازه‌ها حداقل یک نفر به زبان عربی و ترکی مسلط است.

   بازار در تعطیلات

بازار رضا در ایام سوگواری ائمه اطهار (ع) و  به جز تعطیلات نوروز در بیشتر جمعه‌های طول سال تعطیل است. در تابستان و جمعه‌ها که در طول هفته به دلیلی بازار تعطیل بوده است یا مشهد میزبان مسافران زیادی است، معمولا جمعه‌ها تا نیمی از روز درهای بازار به روی مسافران باز است.

   دیدار شهردار مشهد از بازار رضا

بازار رضا دارای اهمیتی ویژه برای مشهد و حتی کشور است. از این رو قاسم تقی زاده خامسی، شهردار مشهد، چندی قبل به همراه باوندی شهردار منطقه7 و مدیران و کسبه قدیمی این بازار از آن بازدید کرد، او در این دیدار گفته بود: شهردار مشهد مقدس آماده همکاری با آستان قدس رضوی و کسبه برای ایمن سازی، استحکام بخشی و بازپیرایی بازار رضا ست.

او در این دیدار گفته بود: خوشبختانه چون مشهدی هستم و دوران کودکی و نوجوانی‌ عمرم را در اطراف حرم مطهر زندگی کردم و پدرم نیز بازاری بوده است، بنابراین علاقه مضاعفی هم به مردم مشهد و هم به بازار رضا و سایر بازارهای قدیمی این شهر دارم.

شهردار با اشاره به بازارهای اطراف حرم و تخریب آن گفت: تمام کسانی که هم سن من هستند به یاد دارند اطراف حرم مطهر پر از بازار بود که متأسفانه استاندار زمان طاغوت، به عمد دست به تخریب آن‌ها زد تا آثار تاریخی به جای مانده را نابود کند. درست مانند کاری که در مکه و مدینه در حال انجام است.

تقی زاده خامسی با تأکید بر مشارکت کسبه در بهسازی بازار گفت: عدد بیراهی نیست اگر بگوییم 20میلیون نفر در سال به بازار رضا مراجعه می‌کنند که اگر این تعداد مراجعه‌کننده به یک بازار در هر جای دنیا قرار داشت خیلی زودتر به فکر بازپیرایی آن می‌افتادند.

او در ادامه به مدیران بازار و کسبه گفته بود: عزم آستان قدس برای بهسازی بازار رضا باید برای بازاری‌ها غنیمت دانسته شود و کسبه و هیئت مدیره بازار باید پشت این تصمیم بایستند. ما هم در این مسیر همراه شما هستیم و این همراهی از آن جهت است، که چون تجربه داریم تلاش می‌کنیم طرحی اجرایی شود که ایراد کمتری داشته باشد.

   بدون مشارکت مردم کاری پیش نمی‌رود

تقی‌زاده به مدیران بازار توصیه‌ کرد: قبل از اینکه آستان قدس کار را شروع کند کسبه را راضی کنید. تأکید می‌کنم، بدون مشارکت مردم هیچ کاری را شروع نکنید، زیرا اگر کسبه بازار همراهی نکنند این طرح پیش نمی‌رود. هرجا مشارکت مردم نبود با امر کردن و دستور دادن جواب درستی نگرفته‌ایم.

او  مسئله مهم در بازار را ایمنی آن ذکر کرد و گفت: سازمان‌های مربوط، شهرداری و آستان قدس و همچنین کسبه نباید به سادگی از آن عبور کنند. شهرداری مشهد به موضوع استحکام بنای بازار رضا به صورت جدی خواهد پرداخت، تا ببینیم چه بکنیم که این بازار ایمن شود.

تقی زاده خامسی بیان کرد: پس از ایمنی و استحکام نوبت به بازپیرایی آن می‌رسد. زشت است هر که هرکار دلش خواست در این بازار انجام دهد. ما همین‌جا اعلام می‌کنیم در این موضوع هم همراه شما هستیم.

    مشکل سرویس بهداشتی

او به مشکل سرویس بهداشتی بازار رضا نیز اشاره کرد و گفت: برای مشکل سرویس بهداشتی که از ابتدای عمر این بازار با آن روبه رو است هم باید چاره‌ای اندیشید، سرویس بهداشتی هیچ بازاری در ورودی آن قرار ندارد. این بازار مزین به نام مبارک امام رضا(ع) است و تمام برکتش از اوست. این نام مبارک باید در شأن آن حضرت باشد و نباید زائر در ورودی بازار از سرویس بهداشتی عبور کند. من این کار را خواهم کرد که آستان قدس رضوی، ورودی و خروجی و طبقات بالای آن را زنده کند.

او به هیئت امنای بازار از آمادگی همکاری برای احداث سرویس بهداشتی در زمین خریداری شده توسط هیئت امنا خبر داد.

شهردار به پیشنهاد کسبه برای تبدیل دو طرف بازار به پارکینگ اشاره کرد و گفت: می‌شود به این موضوع هم فکر کرد، البته لازم است کسبه هم با حمل و نقل عمومی به محل کار خود حاضر شوند، چون سیستم حمل و نقل به سرعت در حال پیشرفت است.

   انسان نه خودرو

او افزود:  باید طرح این منطقه با محوریت انسان مورد بازبینی قرار بگیرد. اکنون در تمام دنیا حرف اول و آخر را انسان و پیاده‌راه می‌زند نه خودرو. اگر مردم راحت به شما کسبه مراجعه کنند وضع شما نیز بهتر خواهد شد.

تقی زاده در پایان گفت: درباره سرویس بهداشتی در زمین واقع در محدوده منطقه7 با ارائه طرح و مستندات هرچه سریع‌تر به نتیجه برسید. اگر طرح اولیه را ارائه کنید ما در اسرع وقت مجوز گود برداری را صادر می‌کنیم. او همچنین گفت هر توافقی با مدیران قبلی منطقه ثامن انجام داده‌اند مورد تایید اوست. او از علاقه‌اش به انجام زودتر بازسازی بازار گفت و افزود دفتر من به روی شما باز است تا با سرعت خوبی سامان‌دهی بازار رضا انجام شود 
کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی