کد خبر : 88067
/ 07:55
درباره رنج‌های استاد «نجیب مایل‌هروی» که خدماتش به فرهنگ ایران قدرنادیده مانده است

دل‌تنگی‌های نجیبانه

فراق کتاب شنیده‌ای؟ شنیده‌ای که دوری از کتاب‌، آدمی را رنجور کرده باشد؟ برای استاد نجیب مایل‌هروی این‌گونه است. باورکردنش دشوار است که تو یک‌سو باشی و کتابخانه‌ات سویی دیگر و بینتان کیلومترها فاصله باشد، به اندازه شهر مشهد تا تهران! یعنی که در این شهر به این بزرگی به اندازه ۵ هزار جلد کتاب، فضا نداشته باشی تا حاصل یک‌عمر زحمتت، کنج دلت باشد و تماشایش روحت را گرم کند.

دل‌تنگی‌های نجیبانه

به گزارش شهرآراآنلاین، ماجرای بستری‌ شدن استاد در بیمارستان روان‌پزشکی ابن‌سینای مشهد، تیرماه امسال نقل برخی از رسانه‌ها شد. قصه‌ دردناکی که حکایت از ستم زمانه به این شخصیت بزرگ فرهنگی و ادبی داشت. کمی بعد در شهریور‌ماه وقتی دکتر محسن رنانی، استاد دانشگاه اصفهان برای نشست نقد و بررسی کتابش به مشهد دعوت شده بود، به دیدن مایل‌هروی رفت و حاصل این دیدار مرثیه‌ای طولانی بود که در فضای مجازی منتشر شد و بازتاب‌های زیادی داشت. رنانی به بیان مشکلات مایل‌هروی از حقوق پایین تا زندگی در خانه استیجاری‌ و آینده نامعلوم فرزندان و محروم‌ ماندن از حقوق بازنشستگی و نداشتن بیمه درمانی و مهم‌تر از همه مشکل گرفتن حق اقامت که هرساله باید تمدید شود، پرداخته بود و از تمام مسئولان خواسته بود برای رفع مشکلات او قدم بردارند. در بخشی از مطلب رنانی آمده بود: «استاد را در خانه استیجاری‌اش در مشهد به سان کبوتری پرشکسته یافتم. او بدون کتاب‌هایش زنده نمی‌ماند.» درواقع به‌دلیل اینکه مایل‌هروی مستأجر است و فضای مناسبی برای کتاب‌هایش ندارد حالا حدود ۵ هزار جلد کتاب استاد که بیشتر آن‌ها خطی است در مکانی موقتی در تهران نگهداری می‌شود. ما برای دیدار با استاد هروی، نویسنده، پژوهشگر عرفان و ادب فارسی، نسخه‌شناس، ویراستار و مردم‌شناس افغانستانی مقیم ایران، و گپ‌وگفت درباره این روزهایش تلاش کردیم اما این امر محقق نشد و شهاب‌الدین پسر استاد فقط به ما گفت: الان ٢ خبرنگار از آلمان و افغانستان هم برای مصاحبه به مشهد آمده‌اند، اما موافقت نکردیم.

اما جایگاه استاد هروی و حل مشکلاتش مسئله‌ای بود که ما در تهیه گزارش پیش رو به دنبال پاسخش بودیم؛ گفت‌وگوی ما با برخی شخصیت‌های ادبی و دانشگاهی و مسئولان دراین‌باره، پیرو همین جست‌وجو صورت گرفت.

او حاصل دوره ثبات افغانستان است

ابوطالب مظفری برای شناساندن نجیب مایل هروی، نقبی می‌زند به دوران حکومت ظاهر‌شاه از سال ١٩٣٣ میلادی تا ١٩٧٣. او این مرحله تاریخی را که برای افغانستان دوران آرامش بوده است، به دور از جنگ‌ها و مشکلات ترسیم می‌‌کند، دوران چهل‌ساله‌ای که نسل فرهیخته‌ای اعم از شاعر، نویسنده، محقق و موزیسین را در خود پرورش داده است از جمله استاد میرغلامرضا مایل هروی پدر نجیب مایل هروی را.

این شاعر مهاجر، میرغلامرضا مایل هروی را از پژوهشگران نسخه‌های خطی معرفی می‌کند که از خاندان مشهور و سرشناس هرات بوده است. او سرمایه معنوی خود را بعدها به پسرش نجیب منتقل می‌کند تا کار او را به کمال برساند. مظفری می‌گوید: می‌خواهم بگویم استاد نجیب مایل هروی حاصل یک دوره تاریخی در افغانستان است و نسلی که به سنت فرهنگی‌شان و تعلیم و تربیت فرزندانشان متعهد بودند.

 

یک عمر دفاع از فرهنگ ایرانی

شاعر سرشناس افغانستانی می‌گوید وضعیت استاد مایل هروی نه در ایران و نه افغانستان چندان روبه‌راه نیست و علت وجود چنین وضعیتی در افغانستان یک دلیل دارد: او پیشتاز یک سلسله مبارزات طولانی علیه حکومت‌های غاصبی است که می‌خواهند فرهنگ ایرانی و زبان فارسی را نادیده بگیرند و علیه آن در این چند سده اخیر فعالیت کرده‌اند. مظفری ادامه می‌دهد: استاد مایل از معدود کسانی است که در این سال‌ها بر سر حرفش مانده و در برابر انحرافات و تغییرات و تحریفاتی که کوشیده شده در کشور افغانستان در فرهنگ فارسی ایجاد شود، مقاومت کرده است؛ به‌همین دلیل مخالفان زیادی در آنجا دارد و نادیده گرفته می‌شود.

او معتقد است اگر استاد مایل از اعتقاداتش کوتاه می‌آمد، امروز در جایگاه‌هایی همچون وزیر فرهنگ و وزیر علوم افغانستان می‌بود: کسانی که اکنون متصدی این امور هستند، به‌اندازه یک‌سوم استاد مایل هم اهمیت علمی ندارند. ایشان به خاطر اهداف بلندش برای پاسداری از فرهنگ و ادبیات و عرفان این سرزمین کهن (ایران و افغانستان و تاجیکستان) این وضعیت را تحمل می‌کند و باید دانست که تاوان اندیشه‌های خود را می‌پردازد.

پنجره‌ای نو رو به دنیای نسخه‌شناسی

نظرگاه دکتر علیرضا قیامتی‌ماکان درباره نجیب مایل‌هروی از دریچه خدمات ادبی اوست. این مدرس دانشگاه، مایل‌هروی را از استادان بزرگی در زمینه تصحیح متون و شناخت نسخ خطی به ویژه نسخه‌های عرفانی معرفی می‌کند که تعداد آنان به اندازه انگشتان دست هم نیست. قیامتی کتاب معروف مایل‌هروی با نام «تاریخ نسخه‌پردازی و تصحیح انتقادی نسخه‌های خطی» را یکی از ٣ مرجع اصلی برای تصحیح متون ادب فارسی و همچنین نسخه‌شناسی می‌داند.

عضو بنیاد فردوسی شاخه توس از کتاب دیگر نجیب مایل‌هروی با نام «نقد و تصحیح متون» نام می‌برد و آن را پنجره نوینی می‌داند که رو به دنیای نسخه‌شناسی گشوده شده است. او کتاب «کتاب‌‌آرایی در تمدن اسلامی» را نیز اثری ویژه در زمینه نسخه‌شناسی معرفی می‌کند و در ادامه می‌گوید: ایشان ٣٠ اثر مهم عرفانی را تصحیح کرده است. از جمله آثار مطرحی مانند «فصوص‌الحکمِ» ابن عربی را که کار بسیار ویژه‌ای است و نیز کتاب «در شبستان عرفان» که مجموعه رسائل فارسی از عارفان ایرانی است.

برخاسته از هرات و خراسان

قیامتی تلاش استاد را در شناخت عرفان از جمله خدمات دیگر او می‌‌داند که با تصحیح و چاپ کتاب‌هایی چون «این برگ‌های پیر» ارائه کرده است، مجموعه ٢٠ اثر چاپ نشده فارسی از قلمروتصوف.

این مدرس دانشگاه ادامه می‌دهد: اگر بخواهیم ٢ اثر را در شناخت علاء‌الدوله سمنانی، از عارفان سده هشتم نام ببریم، یکی از آن‌ها کتاب «پیر بیابانکی» مایل‌هروی است. «خاصیت آینگی» نیز از بهترین آثار در معرفی عین‌القضات همدانی است.

این استادیار زبان و ادبیات فارسی ابراز می‌کند: آقای نجیب مایل هروی در زمینه عرفان با دائره‌المعارف اسلامی هم همکاری‌هایی کرده‌اند و مقالات بسیار ارزشمندی به ویژه مقاله‌ای درباره ابوسعید ابوالخیر نوشته‌اند.

او در پایان کلامش به این نکته می‌رسد که به هر حال استاد مایل هروی از هرات می‌آید، از جایی که در سده نهم نخستین انجمن ادبی ایران بزرگ را داشته است: بعد هم که ایشان به توس و مشهد آمد، سرزمینی که خاستگاه حماسه و زبان فارسی است.

حل مشکل مسکن به همت شهرداری

ششم مهرماه نیز، شهردار مشهد به همراه رئیس کمیسیون فرهنگی شورای اسلامی شهر و معاون اجتماعی فرهنگی شهرداری مشهد، به دیدار استاد مایل هروی رفتند. پیرو همین دیدار با رئیس کمیسیون فرهنگی شورا نیز گفت‌وگو کردیم. احسان اصولی در تشریح جزئیات این دیدار می‌گوید: مسئله تمدید حق اقامت ایشان در حوزه وظایف شهرداری نیست و با اینکه درخصوص رفع مشکل مسکن ایشان هم شهرداری مسئولیت مستقیم ندارد، قرار شد تا زمانی که شورای شهر کنونی فعالیت دارد، مشکل هزینه مسکن ایشان برطرف شود و در ادامه آن کتابخانه استاد هم به مشهد منتقل شود. این مأموریت به حوزه فرهنگی اجتماعی شهرداری داده شد و در حال حاضر پیگیر حل این مسئله هستیم 
اشتراک گذاری
نظرات شما
مردم
09:10 0 0 پاســخ به ایــن نظــر

کاش مشکلات مردم عامه هم از دید مسوولان مخفی نماند و با یک گزارش همه‌اش حل شود! مشکل اقامت و تابعیت فقط برای مردم افغانستان و مهاجران نیست، خیلی از ایرانی‌هایی که اصالت ایرانی دارند هم با مشکلاتی بدتر از مهاجران دست و پنجه نرم می‌کنند و مدارکشان در توقیف ثبت احوال به سر می‌برد! افتخاری بالاتر از این برای دولت جمهوری اسلامی؟!!!!! که معلوم نیست به چه حقی و به استناد کدام قانون، تابعیت ایرانی شهروندانش را سلب کرده و هیچ نوع حق دفاع به این قشر مظلوم و محروم مانده از حقوق شهروندی خویش نمی‌دهد!
آفرین بر دولت جمهوری اسلامی با این‌همه بی‌عدالتی و بی‌قانونی...

نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی