کد خبر : 88555
/ 06:48
بررسی فقر و پیامدهای آن در گفت‌وگو با دکتر مجید فولادیان، جامعه شناس

فقر یکی از آسیب‌های حاشیه‌نشینی است

یک‌میلیون نفر از جمعیت ٣‌میلیونی کلان‌شهر مشهد را حاشیه‌نشینان تشکیل می‌دهند؛ جمعیت زیادی که در‌کنار مشکلات و آسیب‌های مختلف اجتماعی، از فقر نیز رنج می‌برند.

فقر یکی از آسیب‌های حاشیه‌نشینی است

شهرآرا آنلاین - یک‌میلیون نفر از جمعیت ٣‌میلیونی کلان‌شهر مشهد را حاشیه‌نشینان تشکیل می‌دهند؛ جمعیت زیادی که در‌کنار مشکلات و آسیب‌های مختلف اجتماعی، از فقر نیز رنج می‌برند. برای بررسی این موضوع، آسیب‌شناسی از فقر، پیامدهای آن و راهکارهای فقرزدایی با دکتر مجید فولادیان، پژوهشگر و عضو هیئت‌علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، گفت‌وگو کرده‌ایم.

 

﷯ آقای دکتر وضعیت فقر در مشهد را در مقایسه با دیگر شهرها به چه صورت می‌بینید؟

مشهد، شهری مهاجرپذیر است که به‌دلیل جنس مهاجران، آسیب فقر در آن رو به افزایش است. شهری نظیر تهران نیز مهاجرپذیر است، اما مهاجرانی که در این شهر ساکن می‌شوند، بیشتر از طبقه متوسط یا کارگرانی هستند که برای کار به پایتخت مهاجرت می‌کنند و کمتر از تهیدستان هستند. 

اما بیشتر مهاجران مشهد به‌دلیل خشک‌سالی روستاها، بیکاری، ناچاری و مشکلات دیگر در مناطق حاشیه آن ساکن شده‌اند. در مقام مقایسه، وضعیت مشهد از شهرهای استان‌هایی نظیر سیستان‌وبلوچستان و برخی شهرهای مرزی بهتر است، اما در‌مجموع وضعیت مناسبی در میزان فقر ندارد.

 

﷯ یکی از عوامل فقر در مشهد را گسترش حاشیه‌نشینی ذکر کردید. در این مقوله آیا فقر زاییده حاشیه‌نشینی در مشهد بوده یا اینکه حاشیه‌نشینی زاییده فقر است؟

ساختار مناطق حاشیه شهر مشهد به‌گونه‌ای است که وقتی افراد در آن قرار می‌گیرند، با آسیب‌های اجتماعی مختلف روبه‌رو می‌شوند که فقر یکی از آن‌هاست. در‌واقع می‌توان گفت هم فقر زاییده حاشیه‌نشینی در مشهد است و هم حاشیه‌نشینی زاییده فقر. برخی از مناطق حاشیه شهر، روستاهایی محروم بودند که به این شهر الحاق شدند و فقر موجود در بخشی از آن نهادینه شده است. در طرف دیگر ماجرا، مهاجرانی هم که با دست خالی به امید آینده بهتر راهی حاشیه شهر مشهد شده‌اند، فقر را در این مناطق گسترش داده‌اند. چرخه فقر به همین شکل بزرگ‌تر شده است.

 

﷯ کار فقرزدایی و محرومیت‌زدایی را به‌طور‌رسمی، نهاد کمیته امداد در طول ۴دهه گذشته به عهده داشته است. آیا این مجموعه توانسته به شعار اصلی خود در مبارزه با فقر برسد؟

مسئله فقر و گسترش آن در جامعه ما فراتر از یک نهاد است. کمیته امداد به‌تنهایی نمی‌تواند جلو فقر را بگیرد یا در کاهش آن نقش چشمگیری داشته باشد. حتی اگر مشمولان خود را ١٠ یا ٢٠‌برابر هم کند، باز هم شاهد فقر در جامعه خواهیم بود؛ چنان‌که برخی از افرادی که تحت‌پوشش کمیته امداد هستند، همچنان در چرخه فقر قرار دارند. تصور کنید بیمار بدحالی را که وقتی پایش به درمانگاه می‌رسد، به او یک مُسکن تزریق می‌کنند. این مُسکن به‌معنای درمان فرد نیست. فعالیت کمیته امداد هم برای برخی از افراد ناتوان، ضعیف، سالمند و از‌کارافتاده، حکایت همین مثال است. فقط می‌تواند یک مُسکن باشد، نه درمانگر. در موضوع یارانه‌ها هم همین مصداق حکایت می‌کند. اگر یارانه را دولت ١٠برابر هم کند، فقر کاهش نمی‌یابد. مسئله فقر، پدیده پیچیده‌ای است که فقط با تزریق مالی یا بسته حمایتی، نمی‌توان آن را کنترل کرد. با این کار که ماهیانه مبلغ جزئی به حساب افراد نیازمند واریز شود یا اینکه در ایام مناسبتی مثل ماه رمضان و نوروز یک سبد حمایتی به خانواده‌های فقیر داده شود، فقر کاهش نمی‌یابد، بلکه فقط مُسکنی موقت است.

123491.jpg

﷯ پس راهکار فقرزدایی چیست؟

مهم‌ترین راهکار، سواد و آموزش است؛ سواد نه به‌معنی خواندن و نوشتن، که به‌معنی سواد اقتصادی، سواد اجتماعی و دانشی که برای مدیریت هزینه و درآمد و انتخاب مسیر آدم‌ها مفید باشد. به‌طور‌مثال یک کشاورز وقتی با خشک‌سالی در روستاهای استان مواجه می‌شود، بلافاصله راه مهاجرت به حاشیه شهر را در پیش می‌گیرد. این کشاورز نه تخصص دیگری 

دارد که در شهر کار کند و نه دانشی که بتواند از آن برای کسب‌و‌کار جدید بهره ببرد و نه سرمایه‌ای که وارد فعالیت‌های اقتصادی شود؛ در‌نتیجه جذب کارهای خدماتی می‌شود یا به جمع کارگران فصلی می‌پیوندد، که در وضعیت فعلی بازار ساخت‌و‌ساز با مشکلات زیادی مواجه است و کارگران این حوزه هم درآمد درخوری ندارند یا بیکار شده‌اند. اگر همین کشاورز از مبدأ که در روستای خودش دچار خشک‌سالی و مشکلات اقتصادی می‌شود، راهنمایی شود، شاید با کسب‌و‌کار دیگری در خود روستا بتواند زندگی‌اش را مناسب‌تر از زندگی در حاشیه شهر بچرخاند. در‌این‌زمینه باید همه سازمان‌های دولتی، غیر‌دولتی و سازمان‌های مردم‌نهاد ورود پیدا کنند تا مشکلات فعلی ما با آموزش در مواجهه با فقرافزایی کاهش یابد. از طرف دیگر، نیاز به نظارت بر قانون حقوق و دستمزد و سیستم‌های اقتصادی داریم تا آسیب‌های کمتری متوجه قشر پایین‌دست و کارگر شود.

 

﷯ به قانون دستمزد و حقوق اشاره کردید. متأسفانه برخی شاغلان جامعه ما با وجود کار‌کردن باز هم در چرخه فقر قرار دارند. این آسیب ناشی از چیست؟

خود قانون دستمزد و حقوق به‌تنهایی تولید‌کننده فقر نیست، بلکه در حمایت از کارگران موارد فراوانی دارند که می‌توان به آن استناد کرد. مشکل در نظارت ضعیف بر قانون حقوق و دستمزد و رعایت‌نشدن آن است؛ جایی که حقوق را درست پرداخت نمی‌کنند و افراد با حداقل دستمزد کار می‌کنند، ممکن است فقر نسبی ایجاد شود. در مواردی روزانه ٢٠تا ٣٠هزارتومان به یک کارگر دستمزد داده می‌شود که اگر به فرض اینکه تمام ٣٠روز ماه را هم این کارگر مشغول کار باشد، درنهایت پایان ماه، درآمدی کمتر از یک‌میلیون تومان خواهد داشت و این درحالی است که بر‌اساس برآورد کارشناسان اقتصادی و وضعیت اقتصادی جامعه، افراد با درآمد کمتر از یک‌میلیون‌تومان در خط فقر قرار می‌گیرند.

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی