کد خبر : 89469
/ 05:21
گفت‌وگو با دکتر هادی ایوانی، مدیرگروه معماری دانشگاه پیام‌نور مشهد

در آموزش فنون معماری ایرانی، فقیریم

سرزمین ایران در تاریخ کهن خود، یکی از جلوه‌‌گاه‌های هنر در تمدن بشری بوده و هنر معماری در ایران از آن هنرهایی است که حرفی برای گفتن در جهان داشته است...

در آموزش فنون معماری ایرانی، فقیریم

سرزمین ایران در تاریخ کهن خود، یکی از جلوه‌‌گاه‌های هنر در تمدن بشری بوده و هنر معماری در ایران از آن هنرهایی است که حرفی برای گفتن در جهان داشته است. گردشگران زیادی هر‌ساله برای دیدن آثار معماری و تاریخی کشور ما، از دوران هخامنشی، تا صفویه و قاجار، به ایران می‌آیند. تخت جمشید، مسجد شیخ لطف‌ا...، چهل‌ستون و همین کاخ خورشید در کلات نادری چند نمونه از آثار تاریخی هستند که با هنر معماری گره خورده‌اند و هنر معماری به کمال خود را در این آثار نشان می‌دهد. در معماری شهری نیز شهرهایی مانند یزد و کاشان، بافت قدیمی بوشهر (و بافت تاریخی شهر خودمان، مشهد، اگر نابود نمی‌شد) اصالتی در معماری دارند که همین اصالت باعث جذابیت این مکان‌ها و جذب گردشگر خارجی و داخلی شده است. اما طی قرن اخیر به این هنر بزرگ کمی بی‌مهری شده است، چه از سوی مخاطبان این نوع هنر که مردم هستند و چه از سوی متولیان و سیاست‌گذاران. نکته تأسف‌بار این است که دست جامعه دانشگاهی نیز که باید پرچم‌دار این هنر در جامعه باشد و در سلیقه و خواست مردم، با اثری که ارائه می‌کند، اثر بگذارد، خالی است و دلیل آن را دکتر هادی ایوانی، مدیرگروه معماری دانشگاه پیام‌نور مشهد، در دو کلمه بیان می‌کند: فقر سواد.

او که از استادان معماری در مشهد است، در این گفت‌وگو، تاریخچه مختصری از آمدن معماری رومی به ایران ارائه می‌دهد و پس از آن به ضعف‌های جامعه دانشگاهی و البته کم‌توجهی مسئولان به این موضوع می‌پردازد.

 

﷯ در چند سال اخیر، نمایی با عنوان «نمای رومی» در ساختمان‌سازی کشور باب شده است، اما سابقه‌ استفاده از آن به گذشته‌های دور برمی‌گردد. در ابتدا تاریخچه‌ای از ورود و استفاده از این نما در ایران بگویید.

سابقه نمای رومی به دوره ناصرالدین‌شاه برمی‌گردد. آن زمان، در کشورهای اروپایی سبک معماری نئوکلاسیک باب بود. سبک کلاسیک همان سبک معماری رومی و یونانی است و سبک نئوکلاسیک برگرفته از این سبک در سده‌های‌ ١٨ و ١٩ میلادی باب شد. زمانی‌که ناصرالدین‌شاه به سفرهای اروپایی خود رفت، با این مدل آشنا شد و تحت‌تأثیر آن قرار گرفت. از‌طرفی، دانش‌آموختگانی که در اروپا تحصیل کرده بودند، تحت تأثیر این سبک، سبکی جدید را که آمیزه‌ای از سبک ایرانی و رومی است، با عنوان «سبک تهران» در ایران باب کردند. در سبک تهران، هر‌چند اثراتی از سبک رومی را می‌توان مشاهده کرد، اما جانمایه اصلی این سبک ایرانی است و به‌طور دقیق می‌توان گفت که سبک تهران برگرفته و ترکیبی از سبک نئوکلاسیک و ایرانی است. با‌توجه‌به این سابقه، نمی‌توان گفت که سبک رومی مربوط‌به چند دهه اخیر است، اما در این سبک سعی شده بود از معماری ایرانی بیشتر استفاده شود و معماری‌های فاخری نیز از این دوره در شهرهای مختلف مثل تهران، شیراز، اصفهان، کاشان و حتی مشهد به چشم می‌خورد. یکی از معماری‌های این دوره در مشهد را می‌توان در معماری خانه داروغه مشاهده کرد که از الگوی ترکیبی ایرانی و رومی استفاده شده است. اما متأسفانه چیزی که امروز می‌بینیم، به‌هیچ‌عنوان ترکیبی از معماری ایرانی و رومی به شمار نمی‌رود، بلکه در نمای ساختمان‌های امروزی که تحت‌عنوان نمای کلاسیک کار می‌شود، کاملا به نمای رومی توجه شده است و از معماری ایرانی هیچ نشانه‌ای یافت نمی‌شود. متأسفانه امروزه این مدل معماری خیلی رشد یافته است و حتی گاهی شاهد هستیم که در شهری همچون یزد که یکی از مهدهای معماری ایرانی است، از نمای رومی برای تزیین ساختمان‌ها استفاده می‌شود. متأسفانه مخاطبان و سازندگان نیز به این نوع نما علاقه نشان می‌دهند. حتی به خود بنده برای طراحی ساختمانی پیشنهاد شده بود و سازنده تأکید داشت که در طراحی آن ساختمان از نمای رومی استفاده شود. بنده به همین دلیل حتی از مسئولان شهری درخواست کردم این نوع نما را رد کنند یا حداقل در استفاده از نمای رومی از ترکیب نما و معماری ایرانی استفاده شود. به‌طور قطع متولیان و جامعه دانشگاهی در‌این‌زمینه باید پژوهش‌هایی انجام دهند تا مردم به سمتی گرایش پیدا کنند که هویت ایرانی در آن به چشم بخورد. موضوع آشفتگی در معماری متأسفانه از دوره پهلوی آغاز شد و در آن دوره انقطاعی در حوزه معماری شکل گرفت که هنوز هم نتوانسته‌ایم در‌این‌زمینه کاری مناسب انجام دهیم.

 

﷯ چه کمبودهایی در حوزه معماری ایرانی وجود دارد که استفاده از نماهایی مانند نمای رومی به‌سرعت همه‌گیر و تبدیل به مد می‌شود؟

معماری، روشی از تولید اشکال برای زندگی است و متأسفانه هم دانشگاه‌ها و هم فضای زندگی امروزه در داخل کشور ما از تولید این روش‌ها و سبک‌ها تهی شده‌اند و معماران نتوانسته‌اند کاری کنند تا معماری ایرانی دوباره رشد کند. این اتفاق سبب شده فقط به یک سری مد با طراحی سطحی بسنده کنیم و کارها به‌جای ایجاد الگوی پایدار، تبدیل به کپی‌برداری از سبک‌های گذرا شود. ما در معماری امروز خود نتوانسته‌ایم سبک تولید کنیم و در این حوزه بسیار ضعیف و با تزلزل کار کرده‌ایم.

 

﷯ چرا دانشگاه‌ها و معماران داخلی در سالیان گذشته در به‌روز‌کردن سبک معماری متناسب با فرهنگ ایرانی اسلامی موفق نبوده‌اند؟

جواب این سؤال خیلی کوتاه است، فقر سواد. متأسفانه آموزش‌های ما تهی از فنون ایرانی است و در این حوزه دچار فقر هستیم. امروزه در کارگاه‌های معماری ما طراحی‌های معماری مدرن و پست‌مدرن، بدون در‌نظر‌گرفتن و به‌روز‌کردن معماری ایرانی در‌حال اجراست.

 

﷯ در حال حاضر طرح‌های ایرانی فاخری وجود دارد که بتوان آن را به‌روز کرد و در‌معرض دید مخاطب گذاشت؟

بله، وجود دارد. اما باید در این زمینه تمرین و پژوهش کرد. الگو و روش زمانی به وجود می‌آید که بتوان یک مد را پایدار کرد و مردم نیز آن را بپسندند. در شهرهای تاریخی ایران، این مدل زیاد به چشم می‌خورد که مد به الگو و روش تبدیل و در‌نهایت این روش تبدیل به سبک زندگی می‌شود متأسفانه باید اذعان کرد که ما در تولید این طرح‌های پایدار مشکل داریم. معماری تاریخیِ ایرانی که در گذشته خود چنین روش‌هایی داشته است، امروز نتوانسته به‌روز شود و تولیدات به‌روزی در‌اختیار مخاطبان قرار دهد. البته این مشکل تنها در حوزه معماری نیست؛ بلکه امروزه در همه ابعاد دچار چنین مشکلی هستیم. معماری، تجسم فرهنگ در شکل و فرم زندگی است و وقتی در فرهنگ دچار تزلزل باشیم، در موضوعات دیگر نیز این تزلزل و آشفتگی بیشتر خودنمایی می‌کند.

 

﷯ خطه خراسان و به‌ویژه شهر مشهد نیز دارای معماری خاص خود بوده است؟

در این زمینه کاری پژوهشی روی برخی خانه‌های تاریخی مشهد انجام شده و کتابش نیز در‌حال چاپ است. در این پژوهش متوجه شدیم که در دوره قاجار در خانه‌های مشهد، سبکی خاص از معماری به کار رفته است که مختص این خطه است. هر‌چند در آن دوره معماری فراگیری در سطح کشور وجود داشته، باز هم شمه‌هایی از معماری خاص خراسانی یا مشهدی را در برخی خانه‌ها مشاهده کردیم.

 

﷯ اگر طرح ایرانی یا طرحی که مختص این خطه باشد وجود دارد، چرا از آن استفاده یا به‌روز‌رسانی نشده است؟

جواب این سؤال ساده است؛ چون به‌‌دنبالش نرفته‌ایم. وقتی مسئولان نمی‌خواهند با دانشگاه‌‌ها در ارتباط باشند و تنها برای جلسات خود از جامعه دانشگاهی دعوت می‌کنند و طرح‌ها در جایی دیگر انجام می‌شود، طبیعی است که نمی‌توان از این موضوع به نتیجه‌ای مناسب رسید. هر زمان که مسئولان، به‌ویژه در حوزه معماری، به‌سمت دانشگاه آمده‌اند، با طرح‌های خوبی مواجه شده‌اند. اما متأسفانه در‌حالی‌که ما چندین و چند بار به‌سمت مسئولان برای همکاری رفته‌ایم، سیاست‌گذاران و مسئولان به این سمت نمی‌آیند.

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی