کد خبر : 90374
/ 07:35

بازی‌ پشت دیوار کوتاه

حمید قلعه‌ای در گفت‌وگو با شهرآرا درباره تئاتر معلولان به بهانه اجرای اولین اثر نمایشی‌اش در این زمینه می‌گوید

بازی‌ پشت دیوار کوتاه

شهرآرا آنلاین - مریم قاسمی| گفت‌وگو با پیش‌کسوت و پژوهشگر شصت‌وهفت‌ساله تئاتر کودک و نوجوان، پس از اجرای آخرین اثر نمایشی‌اش که اولین کار او در حوزه معلولان نیز به‌شمار می‌رود، خالی از هیاهوی همیشگی اهالی منتقد تئاتر است و به یک نوع درددل کردن می‌ماند.

او که این روزها نمایش «کوچ قصه‌ها» را روی صحنه تماشاخانه اشراق برده است، حدود سال۶۰ همزمان با شکل‌گیری تئاتر در مدارس، گروه‌های مختلف دانش‌آموزی را تشکیل داد و تاکنون بیش از ٩٠اثر درزمینه نویسندگی تولید کرده است.

«کوچ قصه‌ها» روایتی متفاوت از نگاه به معلولان است که با استفاده از قصه‌های شاهنامه شکل گرفته است. فضای کلی این نمایش شامل دکور، رنگ‌های سیاه و سفید و طراحی لباس بازیگران، بازی شطرنج را به ذهن متبادر می‌کند؛ بازی‌ای که دختری معلول آن را آغاز می‌کند و با نمایش صحنه پایانی، آن را به اتمام می‌رساند. از دیگر ویژگی‌های این نمایش، استفاده از معلولان جسمی و حرکتی به‌عنوان بازیگر است. «کوچ قصه‌ها» اگرچه تا حد زیادی جنس نمایش‌های دانش‌آموزی حمید قلعه‌ای را دارد، یک واقعیت اجتماعی را نیز در فضای عمومی جامعه، روبه‌روی مخاطب قرار می‌دهد. اجرای این نمایش، بهانه‌ ما برای گفت‌وگو با پیش‌کسوت تئاتر شهرمان درباره جایگاه معلولان در تئاتر است.

 

﷯ چه شد که حمید قلعه‌ای به‌عنوان پیش‌کسوت تئاتر دانش‌آموزی مشهد و کشور، سراغ معلولان رفته؟

یک احساس شخصی بود؛ شاید فکر کردم وقت زیادی ندارم و اگر قرار باشد کاری انجام بدهم که از خودم راضی باشم، بهتر است برای تئاتر معلولان وقت بگذارم و الان خیلی راضی هستم.

 

﷯ «کوچ قصه‌ها» تنها نمایشنامه شما با مضمون معلولیت است. آن را با هدف همین اجرا نوشتید؟

بله، «کوچ قصه‌ها‌»‌ را خرداد امسال، وقتی تصمیم گرفتم با معلولان کار کنم، نوشتم. به‌نظرم این موضوع همیشه تازه است و می‌توانم حرف تازه‌تری در آن بزنم.

 

﷯ باتوجه‌‌به تجربه کار دانش‌آموزی، تفاوت کار با معلولان را در چه چیزی می‌بینید؟

برای من این خط‌کشی‌ها، بین تئاتر معلولان با سایر تئاترها، خیلی پررنگ نیست؛ چراکه تئاتر هنری است برای همه و من فکر می‌کنم تفاوت‌ها بیشتر در سوژه‌ها، قواعد و مقررات باشد؛ خصوصا درباره تئاتر دانش‌آموزی مقرراتی وجود دارد که معمولا دست‌وبال را می‌بندد؛ مثلا استفاده از جنس مخالف یا شخصیت مخالف در حالت بازی در بازی و... . در تئاتر معلولان این مسائل را نداریم اما با محدودیت‌های دیگری روبه‌رو هستیم؛ به‌عنوان مثال من در این کار باتوجه‌به تجربه اولم، نتوانستم تمرینات بدن‌سازی با بچه‌ها کار کنم؛ چون ممکن بود تمرینات من با توجه به مشکلات جسمی و حرکتی، آن‌ها را دچار مشکل کند. به‌طورکلی در این نمایش، ماجرا خیلی برای من فرق می‌کرد و با محدودیت‌های دیگری هم روبه‌رو بودم اما از بچه‌ها خواستم نمایشی را روی صحنه ببرند که تماشاگر به جای معلولیت، توانمندی آن‌ها را ببیند و در این چند شب اجرا احساس می‌کنم به هدفمان رسیده‌ایم.

 

﷯ به نظر می‌رسد امتیاز این نمایش، استفاده از شخصیت «زال» بوده که به شکل ظریفی به موضوع معلولیت، پیوند داده شده است. شما چطور به این موضوع رسیدید؟

قبلا هم از شاهنامه در نمایشنامه‌های دانش‌آموزی‌ام استفاده کرده بودم، حتی نام برخی شخصیت‌ها در نمایشنامه‌های دیگرم وجود دارد که این‌ها کدهایی برای خودم هستند. یک دلیلش این است که خودم را وامدار فردوسی می‌دانم، از این‌رو در حد سواد خودم کاری که از دستم بربیاید، انجام می‌دهم. از طرف دیگر زال در شاهنامه واقعا چنین جایگاهی دارد و اگر قرار باشد با روزگار امروز مقایسه کنیم، می‌بینیم همین داستان معلولان امروز ما را روایت می‌کند.

 

﷯ در شرایطی که تئاتر مشهد دوره تازه‌ای را طی می‌کند، تئاتر معلولان چه جایگاهی دارد؟

به‌طور کلی نگاه به معلولان در دنیا متفاوت است، فقط این را می‌دانم که ما در اول راه قرار داریم؛ مثلا می‌بینیم شهرداری تازه دارد کارهایی برای معلولان می‌کند، در پیاده‌رو‌ها رمپ می‌گذارد یا مسیر عبور نابینایان ایجاد می‌کند ولی این چیزها در دنیا حل شده است. در زمینه تئاتر هم در شهر خودمان افرادی همچون حمید کیانیان و آقای غفاری‌منش خیلی جدی به تئاتر معلولان می‌پردازند اما متاسفانه هنوز نگاه بدی در جامعه وجود دارد. خود من سال گذشته به یکی از مراکز خیریه معلولان مراجعه کردم و داوطلب شدم که تئاتر کار کنم اما متوجه شدم مدیران آنجا قصد دارند از معلولان برای جذب خیّر، استفاده ابزاری کنند. این حس مرا اذیت می‌کند و همین باعث شد منصرف شوم. از طرف دیگر می‌بینم هرجا که می‌خواهند بودجه‌ای را قطع یا جشنواره‌ای را لغو کنند، دیواری کوتاه‌تر از معلولان پیدا نمی‌کنند؛ مثلا وقتی این کار را شروع کردیم، بچه‌ها خیلی خوشحال شدند که می‌توانند در جشنواره معلولان شرکت کنند اما همین چند روز پیش متوجه شدیم که امسال جشنواره لغو شده است.به‌طورکلی می‌توانم بگویم باتوجه‌به اینکه معلولان در جامعه ما جایگاه پذیرفته‌شده‌ای ندارند، در زمینه تئاتر هم نمی‌توان برای آن‌ها جایگاهی قائل شد. اشکالاتی ازجمله کمبود سالن مناسب، تنها بخشی از این محدودیت‌هاست و درواقع همین کمبودهاست که تئاتر معلولان را استثنا می‌کند، وگرنه خود این بچه‌ها هم مستعد هستند و هم روحیه خوبی دارند.

 

﷯ به نظر شما، مخاطب امروز ما تمایل دارد برای تماشای این نوع تئاتر بلیت بخرد؟

درباره مخاطب نظر خودم را دارم. نمی‌توانم با قاطعیت بگویم اما به نظرم، مخاطب امروزی بیشتر تب تئاتر را دارد تا اینکه بخواهد هدفمند وارد سالن شود و با یک علامت سوال از سالن بیرون برود؛ البته تماشاگری که نگاه انتقادی داشته باشد. الان تئاتر ما با استقبال معمولی روبه‌روست و بخشی از تماشاگران هم از میهمانان و هنرمندان هستند اما کافی بود مثلا خانم بهاره رهنما یکی از نقش‌ها را بازی کند، آن‌وقت در این سالن جا برای سوزن‌ انداختن پیدا نمی‌شد. تا زمانی که نسلی از تماشاگر به‌وجود نیاید که ذهنش درگیر کار بشود، نمی‌توان جزئی‌تر درباره مخاطب تئاتر معلولان گفت‌وگو کرد.

 

﷯ جامعه تئاتر چه نقشی در این زمینه دارد؟

وجود نمایشنامه موضوع مهمی در این حوزه به‌شمار می‌رود. باید ببینیم نمایشنامه‌نویسان ما چقدر می‌توانند این موضوع را مدنظر قرار بدهند. متاسفانه باید بگویم یکی از مشکلات جدی در این حوزه، نبود نمایشنامه است.

 

﷯ «کوچ قصه‌ها» می‌تواند دوره جدیدی برای کارهای حمید قلعه‌ای باشد؟

بله، با وجود همه این کاستی‌ها، من انگیزه لازم را دارم و فکر می‌کنم کارهای زیادی می‌شود در این حوزه انجام داد. رایزنی‌هایی هم با شورای شهر و شهرداری مشهد انجام دادیم که اگر حمایت کنند، می‌توانیم با برنامه‌ریزی کارمان را ادامه دهیم، حتی با بچه‌ها قرار گذاشتیم اگر این تئاتر ۵میلیون تومان فروخت، هیچ‌کدام به این پول دست نزنیم و به‌عنوان سرمایه کار بعدی‌مان از آن استفاده کنیم. هرچند که در روال تولید این کار، اتفاقات زیادی از گرانی‌ها گرفته تا عوض شدن برخی مسئولان، رخ داد و کار را با سختی بیشتری همراه کرد با این حال می‌توانم بگویم انگیزه کافی دارم که دوره جدید کاری‌ام را با موضوع معلولان، شروع کنم. 

 

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی