کد خبر : 90388
/ 08:04

داروغه کوچک

خانه کرمانی‌ها، یکی از یادگارهای قدیمی شهر، امروز متروکه است

داروغه کوچک

شهرآرا آنلاین - بیش‌از صد خانه تاریخی از کوچه‌پس‌کوچه‌های خشت و گلی‌ِ مشهد‌ِ قدیم به یادگار مانده است که معرفی آنان شاید گامی کوچک در‌راستای حفظشان باشد. همین مسئله سبب شد تا راه، سمت کوچه‌های منطقه ثامن کج کنیم و از همسایه‌های پیری بگوییم که قامت تکیده‌شان زیر سایه ساختمان‌های سنگی و سیمانیِ مشهد امروز، هنوز جان دارد و ایستاده است. میان آن همه، قرعه به نام خانه کرمانی می‌افتد. نشانی‌اش را در حوالی خیابان نواب‌صفوی گرفته‌ایم و همان سو می‌رویم. خانه کرمانی تنها خانه تاریخی این خیابان نیست. تعدادشان آن‌قدر زیاد است که پیدا‌کردن یکی میانشان چندان ساده نیست. از خانه توکلی که شناخته‌تر از باقی است و قسمتی از آن این روزها تبدیل به موزه شده، راه را به‌سوی سرای عزیزا...اُف پیش می‌گیریم. از کنار کاشی فیروزه‌های مسجد رحیمیان می‌گذریم. خانه کرمانی نبش عسکریه‌٣، در همسایگی خانه عسکریه، با ظاهری خاک‌خورده ایستاده. نمای آجری‌اش آن‌قدر ساده است که شاید جلب توجه نکند و چشمتان را در نگاه اول نگیرد، اما ایوان خانه را می‌توان از کوچه‌ای که سمت چپ خانه قرار دارد، دید. چند ردیف آجر روی دیوار اصلی که قامتی کوتاه دارد، چیده شده تا از ورود دیگران جلوگیری کند. این خانه که قفل نشسته روی درِ آن، حکایت از غیر‌مسکونی‌بودنش دارد، یکی از ظرفیت‌های این شهر است که‌ می‌توان با کاربری‌بخشی، روحی تازه در پیکره آن دمید.

 

اگر خانه تاریخی داروغه را نگینِ خانه‌های تاریخی شهر مشهد بدانیم، یکی از شبیه‌ترین خانه‌های تاریخی شهر مشهد به خانه داروغه، خانه کرمانی‌هاست. این بنا در‌ میانه گذرِ باغ حسن خان قرار دارد و ورود به آن از ٢خیابان نواب‌صفوی و شارستان ممکن است. بنا‌بر اسناد موجود، سازنده منزل مسکونی کرمانی که ٢٢٠مترمربع مساحت دارد و قدمت آن به در اواخر دوره قاجار می‌رسد، فردی یهودی‌مذهب بوده که بعدها این بنا را به آقای کرمانی‌نامی فروخته است. این بنا سال‌١٣٨٣به ثبت سازمان میراث فرهنگی رسیده است.

اکنون در این خانه فردی زندگی نمی‌کند و مالک آن سازمان بهسازی و عمران شهری، وابسته به وزارت کشور است. این بنا جهتی شمالی‌جنوبی دارد و به‌صورت زمستان‌نشین و تابستان‌نشین، در دو‌سوی شمال و جنوب حیاط ساخته شده است. نمای بیرونیِ بنا مطابق آموزه‌های معماری ایرانی‌اسلامی، فاقد هرگونه تزیین و شامل دیوار آجری زرد‌رنگی است که به‌صورت ساده آجر‌چینی شده است. ورودی بنا، درِ کوچک دو‌لنگه‌ای است که به فضای دالان باز می‌شود. در‌ میانه دالان پلکانی قرار دارد که به حیاطی که از سطح کوچه پایین‌تر است، منتهی شده است. در گذشته این شیوه، برای سوار‌کردن آب نهرهای کنار معابر، بر آب‌انبار و حوضخانه‌ها به کار می‌رفته است. در سمتِ چپ ورودی، پلکانی برای رسیدن به طبقه بالا قرار دارد و در سمت راست دالان، ورودی اتاق‌های طبقه پایین.

در بنای ضلع شمالی(ورودی ساختمان)، چه در حیاط و چه در داخل اتاق‌ها، تزییناتی به چشم نمی‌خورد. این بخش از بنا در دو‌طبقه ساخته شده و هر طبقه دارای دو اتاق است. اتاق‌ها گچ‌کاری و نمای این جبهه از ساختمان در بیرون شامل رگ چینی ساده و هره چینی آجری است. بر‌خلاف بنای ضلع شمالی، در ضلع جنوبی (تابستان‌نشین) نما با آجرکاری‌های زیبا، متشکل از آجرهای مهری و ستون‌های استوانه‌ایِ بلند ساخته شده؛ این نوع معماری که با ایوانی کامل شده، جلوه‌ای خاص به این مکان بخشیده است. ستون‌ها با طاق ضربی‌های کم‌خیز به هم متصل شده‌اند. بالای طاق‌ها، پیشانیِ بنا فاقد تزیینات است، اما رخ‌بام، با آجرهای دندان‌موشی زیبا می‌درخشد. بالای هر ستون، کتیبه‌ای بیضی‌شکل، با کاشی‌های لاجوردی قرار دارد که اسم ائمه روی آن‌ها نوشته شده است. متأسفانه برخی از این کتیبه‌ها در‌اثر عوامل طبیعی تخریب شده‌اند و روی تمام آجرکاری‌ها و تزیینات نما رنگ زده شده است.

پس‌از طی پله‌های تابستان‌نشین، اولین چیزی که در خانه کرمانی نظرها را جلب می‌کند، آجر‌کاری زیبای سقف، بالای ورودی ایوان است. معمار بنا با استفاده از آجر مهری، فضایی شبیه پوشش‌های طاق گهواره‌ای، اما با خیز کم را به وجود آورده که یادآور چهارسوهای سرپوشیده بازارهای سنتی است. در ادامه و با چرخش به راست، ایوان بنا قرار دارد که کف آن با آجر قاجاری ٢۵ در ٢۵ پوشانده شده است؛ ایوانی که مسیر ورودی به اتاق‌هاست و آن‌ها را به هم متصل می‌کند. درون این اتاق‌ها گچ‌کاری شده است. همچنین سقف‌ها و بخشی از دیوارهای اتاق سه‌دری با لایه‌ای چوبی پوشانده شده است. در این جبهه ساختمان (زمستان‌نشین)، در طبقه پایین، سه اتاق و در طبقه بالا یک اتاق سه‌دری و دو اتاق کوچک دیگر در دو طرف قرار گرفته‌اند. از زیبایی‌های خانه تاریخی کرمانی، تقارن در اجزای بنای زمستان‌نشین است که در دو طبقه آن رعایت شده و منظری چشم‌نواز ایجاد کرده است. در این منظره، درها و پنجره‌ها سبز و دیوارها سفید رنگ شده‌اند.

علاوه‌بر دو توده ساختمانی شمال و جنوب خانه، در غرب حیاط نیز فضاهایی به‌عنوان انبار و دستشویی ساخته شده‌اند که باعث ایجاد ارتباط بین دو قسمت مسکونی ساختمان از طریق پشت‌بام می‌شود.

از‌نظر سیستم سازه‌ای، بنا شامل دیوارهای حمالی است که سقف چوبی، به‌صورت تیر و پرواز و با رنگ طبیعی، روی آن‌ها قرار گرفته است. این سازه از زمان ساخت بنا تا‌کنون به‌خوبی دوام آورده است و امروزه نیز مشکل خاصی ندارد، اما فرونشست زمین در‌اثر رطوبت سبب شده شکاف‌هایی در امتداد پنجره‌ها و پیشانی ساختمان ایجاد شود. نشر رطوبت در اجزای خانه تاریخی کرمانی جدی است، به‌طوری‌که رطوبت تقریبا دیوارهای طبقه اول ساختمان را دربر‌ گرفته است.

جواد فرهادی

کارشناس معاونت گردشگری و زیارت شهرداری

 

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی