کد خبر : 90990
/ 04:47
نیمروزی در نمایشگاه بین‌المللی کتاب مشهد

مشکلات مالی و فقر فرهنگ کتاب‌خوانی

از کتاب‌های رمان و داستان گرفته تا کتاب‌های مذهبی، سیاسی، اقتصادی و روان‌شناسی. برای یک کتاب‌خوان حرفه‌ای اینجا بهشت کتاب است.

مشکلات مالی و فقر فرهنگ کتاب‌خوانی

شهرآرا آنلاین - حسین برادران‌فر - ساعتی است که در حال راه‌رفتن و تماشای غرفه‌های مختلف کتاب هستم، همه نوع کتابی را می‌توان در غرفه‌های کتاب‌فروشی مشاهده کرد. از کتاب‌های رمان و داستان گرفته تا کتاب‌های مذهبی، سیاسی، اقتصادی و روان‌شناسی. برای یک کتاب‌خوان حرفه‌ای اینجا بهشت کتاب است. امروز روز آخر نمایشگاه کتاب است، با وجودی که انتظار می‌رفت در این ساعات پایانی نمایشگاه کتاب جمعیت زیادی به نمایشگاه کتاب بیایند و به قول معروف جای سوزن‌انداختن نباشد، جمعیت زیادی دیده نمی‌شود. وقتی چندماه قبل را که هم‌زمان با روزهای زیبای اردیبهشت برای دیدن از نمایشگاه گل و گیاه به اینجا آمده بودم به یاد می‌آورم، در آن‌زمان جمعیت فراوانی در حال رفت‌وآمد و خرید و فروش گل بودند، همه یک یا 2گلدان گل در دست داشتند، اما امروز و در آخرین روز نمایشگاه کتاب، این شور و هیجان وجود ندارد. بیشتر کسانی هم که آمده‌اند، با نگاه سرسری به کتاب‌ها از جلو غرفه‌ها عبور می‌کنند. شاید پول خرید کتاب را ندارند، یا کتاب مدنظرشان را پیدا نمی‌کنند. بازار بی‌رونق این روزهای نمایشگاه کتاب برای ما که مسلمان‌ هستیم و دینمان به قلم (ن والقلم و مایسطرون ) و علم و دانش سفارش بسیار کرده است، شرم‌آور است. همین امر بهانه‌ای شد تا باتوجه به برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب در منطقه ما گزارشی از این واقعه مهم فرهنگی و ادبی تهیه کرده و پای درددل‌های خریداران و فروشندگان کتاب بنشینیم.

 

کتاب‌های ادبی و تاریخی

همان‌طور که در حال قدم‌زدن و تماشاکردن غرفه‌های مختلف کتاب هستم، چشمم به یک کتاب‌خوان حرفه‌ای می‌افتد. او جزو معدود کسانی است که حدود20کتاب خریده است.

محمدصالحی در پاسخ به سؤالم می‌گوید: 23ساله و دانشجوی رشته ادبیات هستم، از شهرستان نیشابور برای خرید کتاب آمده‌ام. به‌دلیل فرهنگی و معلم‌بودن پدرم از کودکی علاقه زیادی به کتاب و کتاب‌خوانی داشتم، بیشتر پول‌توجیبی‌ام را برای خرید کتاب هزینه می‌کردم. بزرگ‌تر که شدم با ثبت‌نام در کتابخانه مدرسه بیشتر اوقات فراغتم به کتاب‌خوانی می‌‌گذشت. بیشتر از همه به کتاب‌ها و رمان‌های ادبی و تاریخی علاقه دارم. خوشبختانه نمایشگاه امسال از این نظر بسیارغنی و پربار است و بیشتر غرفه‌ها به فروش کتاب‌های ادبی و تاریخی پرداخته‌اند، همه نوع کتاب داستانی و تاریخی را می‌توان در این غرفه‌ها پیداکرد، در کنار کتاب‌های نویسندگان شناخته شده مثل جلال‌آل‌احمد، صادق چوپک، هدایت، تولستوی، چخوف و... کتاب‌هایی از نویسندگان جدید و کسانی که در واقع چاپ اولین کتابشان است نیز وجود دارد. برای یک کتاب‌خوان حرفه‌ای این نمایشگاه بهترین فرصت برای تهیه هر نوع کتابی است که دوست دارد داشته باشد. بیشتر انتشاراتی‌های معروف مثل سخن، امیرکبیر و... نیز در این نمایشگاه غرفه دارند و آخرین کتاب‌های چاپ شده خود را آورده‌اند. کتاب‌های ادبی، داستانی و تاریخی بیشترین تعداد و نوع را در بین کتاب‌های عرضه‌شده دارند. کتاب‌های مذهبی، علمی، اقتصادی، روان‌شناسی و اجتماعی نیز توسط انتشاراتی‌های تخصصی و ویژه، عرضه شده‌اند. درمجموع نمایشگاه کتاب امسال نیازهای هر خواننده با هر سلیقه‌ای را تأمین می‌کند.

126759.jpg

کتاب‌های جدید وجود ندارد

محمد ضیایی، 56سال دارد. او یکی از بازدیدکنندگان همیشگی نمایشگاه کتاب مشهد است و سال‌هاست که کتاب‌های خود را از نمایشگاه کتاب تهیه می‌کند.

ضیایی می‌گوید: نمایشگاه کتاب مشهد یکی از نمایشگاه‌های معروف و باسابقه کتاب در ایران است و به جرئت می‌توان گفت که بعد از نمایشگاه کتاب تهران، رتبه دوم را از نظر تعداد انتشاراتی‌ها و تنوع کتاب‌های عرضه‌شده دارد. باوجوداین در نمایشگاه امسال تنوع چندانی وجود ندارد و تعداد زیادی از کتاب‌های عرضه‌شده در سال‌های قبل نیز وجود داشته‌اند حتی این کتاب‌ها با همان جلد، شکل و شمایل ظاهری گذشته هستند و کتاب‌های جدید بسیار کمی وجود دارد. یکی از کمبودهایی که در نمایشگاه کتاب امسال وجود دارد، نبود برخی کتاب‌های نویسندگان مشهور است، به‌عنوان مثال جلال‌آل‌احمد یکی از نویسندگانی است که کتاب‌های زیادی نظیر سه‌تار، مدیرمدرسه، نون والقلم و آثار و کتاب‌های دیگر را نوشته است و همیشه دو یا چند اثر این نویسنده به‌طور گزینشی در نمایشگاه کتاب عرضه می‌شود و از کتاب‌های دیگر وی مثل کتاب «از رنجی که می‌بریم» هیچ نسخه‌ای یافت نمی‌شود و اگر هم پیدا شود، چاپ قدیمی و بدون کیفیت است. انتشاراتی‌هایی که معمولا اقدام به عرضه آثار یک نویسنده می‌کنند، برای آنکه خواننده حق انتخاب بیشتری داشته باشد بهتر است همه کتاب‌های این نویسنده را عرضه کنند. به‌عنوان مثال خود من هر سال تعدادی از کتاب‌های نویسنده موردعلاقه‌ام را می‌خرم تا سرانجام موفق به خرید همه کتاب‌های همان نویسنده بشوم، برای سال آینده نیز خرید کتاب‌های نویسنده دیگری را در نظر می‌گیرم. تنوع کتاب در حوزه کتاب‌های علمی، تجربی و ریاضی بسیار اندک است، بیشتر کتاب‌ها براساس چاپ قدیم و بدون اطلاعات و دستاوردهای علمی جدید است، برای برطرف‌کردن این مشکل باید مسئولان برگزاری نمایشگاه بر نوع و تنوع کتاب‌های عرضه‌‌شده نظارت کنند. تازگی، تنوع و جامعیت کتاب‌های چاپ‌شده استقبال بیشتر شهروندان را به‌دنبال خواهد داشت.

126761.jpg

فرهنگ کتاب‌خوانی از کودکی

در بین بازدیدکنندگان از نمایشگاه کتاب، تعدادی از خانواده‌ها نیز با فرزندانشان آمده بودند. خانواده موسوی یکی از این بازدیدکننده‌هاست که به همراه 2فرزند 8 و12ساله خود مشغول خرید کتاب‌های موردنظرش است.

احمد موسوی با اشاره به تقویت فرهنگ‌ کتاب و کتاب‌خوانی در جامعه می‌گوید: متأسفانه همان‌طور که مشاهده می‌کنید، با وجودی که امروز، روز آخر برگزاری نمایشگاه کتاب است افراد زیادی برای خرید یا حتی بازدید از این نمایشگاه نیامده‌اند. در کنار همه مشکلاتی که وجود دارد، یکی از دلایل مهم این استقبال اندک و حضور کم‌رنگ شهروندان، نبود فرهنگ کتاب و کتاب‌خوانی در بین شهروندان است. در بسیاری از کشورهای اروپایی، مطالعه، خرید و اهدای کتاب جزو اولویت‌های اولیه زندگی‌شان است و فرهنگ کتاب‌خوانی در بین آن‌ها جاافتاده است. برای فرهنگ‌شدن یک کار، باید آن را از همان ابتدا و در سن کودکی به فرزندانمان آموزش دهیم. پدر و مادر باید از همان ابتدا با خریدن کتاب و رفتن به کتابخانه و مطالعه کتاب فرزند خود را با اهمیت خواندن کتاب آشنا کند. فرزندی که از کودکی به کتابخانه برود و در خانه کتاب‌خواندن پدر و مادرش را ببیند، کم‌کم به کتاب‌خوانی علاقه‌مند می‌شود و هر چه سنش بیشتر می‌شود، این علاقه در وجودش نهادینه شده است و به یکی از اولویت‌های زندگی‌اش تبدیل می‌شود و در بزرگ‌سالی سعی خواهد کرد بخشی از درآمدش را به خرید کتاب اختصاص دهد. اما وقتی در کشور ما یک نوجوان 15و16ساله هنوز یک کتاب از کتاب‌فروشی نخریده است، چگونه باید به کتاب خواندن علاقه‌مند شود. ما باید فرهنگ کتاب‌خوانی را از مدارس و خانه‌ها شروع کنیم. وقتی کتاب خواندن به یکی از اولویت‌های زندگی ما تبدیل شود، برای آن هزینه هم خواهیم کرد.

 

مشکل مالی خرید کتاب

در کنار فقر فرهنگی و نداشتن میل و انگیزه برای خرید کتاب، مشکل مالی برای خرید کتاب را می‌توان یکی از دلایل مهم خلوتی نمایشگاه کتاب دانست. شهریار نوجوان دانش‌آموزی است که به همراه دوستانش برای خرید کتاب آمده است اما به گفته خودش پول کافی برای خرید کتاب‌های مورد علاقه‌اش ندارد.

شهریار در توضیح این مطلب می‌گوید: به همراه چند نفر از دوستان دبیرستانی خودم برای خرید کتاب به نمایشگاه آمده‌ایم، چند کتابی را نیز پسند کرده‌ام، اما چون قیمت‌ها گران است، توان خرید همه کتاب‌ها را ندارم، به همین دلیل بیشتر از 2کتاب خرید نکردم، خرید بقیه را هم برای بعد گذاشتم. با وجود تبلیغاتی که درباره ارزانی کتاب شده‌ بود برخی کتاب‌ها حتی نسبت به کتاب‌های داخل کتاب‌فروشی‌ها نیز گران‌تر هستند، با وجودی که روی برخی کتاب‌ها تخفیف ده تا بیست‌درصدی نوشته شده است، با احتساب همان تخفیف بازهم قیمت تمام شده بسیار گران است. با توجه به اینکه بیشتر بازدیدکنندگان نمایشگاه کتاب را دانش‌آموزان (دبستانی و دبیرستانی ) و دانشجویان تشکیل می‌دهد، باید تسهیلات بیشتری در اختیار این گروه قرار گیرد. با وجودی که بن‌های خرید کتاب نیز وجود دارد، اما مشکلاتی وجود دارد، اولا همه خریداران امکان استفاده از این بن‌های خرید کتاب را ندارند، ثانیا این بن‌های کتاب با تخفیف‌های اندک، مشکلی از خریداران کتاب را حل نمی‌کند، یکی از مواردی که باید بیشتر به آن توجه شود، برگزاری کلاس‌ها و کارگاه‌های آموزشی برای دانش‌آموزان است، انتشاراتی‌های ویژه دانش‌آموزان می‌توانند با برگزاری کلاس‌های آموزشی موضوعات کتاب‌های مختلف علمی، مذهبی، فرهنگی و اجتماعی را برای دانش‌آموزان توضیح دهند و جدیدترین کتاب‌های چاپ شده درباره این موضوعات را معرفی کنند، با معرفی این کتاب‌ها دانش‌آموزان با دید بازتر و دقت بیشتری کتاب مدنظر خود را انتخاب و می‌خرند.

126760.jpg

برگزاری نمایشگاه منطقه‌ای کتاب

تعدادی از کسانی که برای بازدید از نمایشگاه کتاب آمده بودند، از وجود ترافیک و دوری راه گلایه داشتند و پیشنهاد برگزاری نمایشگاه‌های کتاب منطقه‌ای را می‌دادند.

نجاریان با گلایه از ساعت برگزاری نمایشگاه کتاب می‌گوید: بیشتر نمایشگاه‌هایی که در نمایشگاه بین‌المللی مشهد برگزار می‌شود، معمولا از صبح ساعت9 شروع و تا ساعت12شب ادامه دارد، اما ساعت کار نمایشگاه کتاب از ساعت3 بعدازظهر تا ساعت9شب است، با توجه به کوتاه‌بودن روزها، تاریک‌شدن سریع هوا و در حاشیه شهر قرارگرفتن نمایشگاه بین‌المللی افراد زیادی توان و فرصت حضور در نمایشگاه کتاب را پیدا نمی‌کنند. به‌عنوان مثال اگر یک دختر دانشجو یا دبیرستانی بخواهد از آن طرف شهر مثلا قلعه‌خیابان برای دیدن نمایشگاه کتاب بیاید با توجه به دوری و ترافیک شدید جاده‌ها باید حداقل 2ساعت در راه باشد، هنوز نرسیده و بازدیدش را انجام نداده ساعت 9شب شده است و باید به خانه‌اش بازگردد، برای بازگشت به خانه نیز همین مشکلات را دارد. باید هزینه و وقت زیادی را صرف‌کند تا سرانجام نیمه‌های شب خسته و کوفته به خانه برسد، با توجه به این شرایط سخت خیلی‌ها از آمدن به نمایشگاه کتاب منصرف می‌شوند، البته دراین‌باره سازمان اتوبوس‌رانی نیز مقصر است. سازمان اتوبوس‌رانی می‌تواند با راه‌اندازی خطوط ویژه اتوبوس به مقصد نمایشگاه در انگیزه‌دهی شهروندان برای رفتن به نمایشگاه تأثیرگذار باشد. با توجه به وسعت شهر مشهد و ترافیک سنگین، پیشنهاد این است که 2نمایشگاه کتاب هم‌زمان در 2بخش شهر برگزار شود، با این روش شهروندان بیشتری از نمایشگاه دیدن خواهند کرد. در کنار این برگزاری نمایشگاه‌های کتاب به‌طور فصلی و منطقه‌ای در طول سال نیز در علاقه‌مندی و جذب  شهروندان به کتاب و کتاب‌خوانی تأثیر زیادی خواهد داشت.

 

طرح تعویض کتاب کهنه با نو

در ادامه این گزارش به دیدن غرفه‌ای با نام دگردیسی کتاب رفتیم. در این غرفه طرح تعویض کتاب‌های کهنه با نو انجام می‌شد. طرحی که جدید بود و به‌شدت مورد استقبال قرار گرفته بود. اسدی، دانش‌آموز کلاس نهم، یکی از مراجعان به این غرفه بود. او که در طرح شرکت کرده و با تحویل کتاب‌هایی که در سال‌های قبل خوانده است کتاب‌های تازه و جدید گرفته در توضیح این مطلب می‌گوید: در غرفه دگردیسی کتاب، مسئول غرفه کتاب‌های کهنه را می‌خرد. بعد از آنکه کتاب جدید و نو را انتخاب کردی، قیمت کتاب جدید با کسر قیمت کتاب کهنه محاسبه و شما با پرداخت باقی پول، کتاب جدید را دریافت می‌کنید. این طرح بسیار خوبی است و فرصتی را فراهم می‌کند دانش‌آموزانی که پول کافی برای خرید کتاب جدید ندارند با فروش کتاب‌های کهنه و قدیمی خود کتاب‌های مورد علاقه خود را بخرند، به‌عنوان مثال با فروش 4و5تا کتاب کهنه شما حتی می‌توانی بدون پرداخت پول کتاب جدیدی را بخرید. با اجرای این طرح در شهر دیگر لازم نیست کتاب‌های کهنه را دور انداخته و به پسماند شهرداری تحویل دهیم، این کتاب‌های کهنه بعد از تحویل‌گرفتن، مرمت و تعمیر و در اختیار دانش‌آموزان مناطق دور افتاده محروم قرار می‌گیرد. در واقع با این‌کار، هم ما دارای کتاب جدید می‌شویم و هم عده‌ای که توانایی مالی ندارند دارای کتاب جدید می‌شوند. این ایده جالب و نو را می‌توان در کتابخانه‌های عمومی و کتاب‌فروشی‌های شهر به مرحله اجرا درآورد و همه را به کتاب‌خوانی دعوت کرد.

126761.jpg

گرانی کاغذ و چاپ

بحران اقتصادی و بی‌پولی همان‌طور که دامن خریداران کتاب را گرفته است، با افزایش قیمت کاغذ و چاپ به انتشاراتی‌ها نیز خسارت‌های زیادی زده است، به‌طوری‌که تعدادی از آن‌ها به رکود و ورشکستگی رسیده‌اند.

یکی از دست‌اندرکاران انتشارات سخن در توضیح این مطلب می‌گوید: انتشارات ما یکی از انتشاراتی‌های قدیمی و معروف است که کتاب‌های ادبی، تاریخی و رمان‌های بسیاری را منتشرکرده است، باوجوداین 

به دلیل بحران‌های مالی و اقتصادی و با افزایش قیمت کاغذ و چاپ از 2سال گذشته تاکنون، قیمت تمام شده کتاب افزایش زیادی پیدا کرده است، به همین دلیل ما نیز ناچاریم برای تأمین هزینه‌هایی که داشتیم قیمت کتاب را افزایش‌ دهیم. اگر این‌کار را نکنیم، ضرر خواهیم کرد و بعد از مدتی مجبور به تعطیلی کار خواهیم شد. بسیاری از انتشاراتی‌های جدید و تازه‌پا به‌دلیل همین نوسانات شدید قیمت کاغذ و چاپ دچار ورشکستگی شده و کار چاپ را کنار گذاشته‌اند. این افزایش قیمت، باعث کم‌شدن کیفیت چاپ شده است. چون چاپ کتاب باکیفیت، هزینه بیشتری می‌برد، سفارش‌دهندگان و نویسندگان کتاب نیز به دلیل نداشتن پول و مشکلات دیگر فقط به چاپ کتاب و درج اسمشان راضی‌هستند و دنبال کیفیت کاغذ و چاپ نیستند. در گذشته دولت یارانه خوبی برای چاپ کتاب می‌داد، اما در سال‌های اخیر با قطع و کم‌شدن یارانه‌ها انتشاراتی‌بودن شغل به‌صرفه‌ای نیست و ما نیز فقط به‌دلیل عشق و علاقه به کتاب وارد این‌کار شده و این‌کار را با تمام مشکلات ادامه می‌دهیم.

 

روایتگری سنت‌های پهلوانی و محلی  

در گوشه‌ای از نمایشگاه بین‌المللی کتاب، چشممان به غرفه پهلوان رستم می‌افتد. پهلوان رستم یکی از ساکنان و فعالان فرهنگی منطقه ماست. به‌سراغش می‌روم و گفت‌وگویی درباره غرفه‌ای که در اختیار دارد انجام می‌دهیم.

پهلوان رستم دراین‌باره می‌گوید: هدف ما در برگزاری این غرفه آشنایی شهروندان با آیین‌های کشتی پهلوانی و شیوه زندگی سنتی است. در بخشی از این غرفه، محلی به نام عیارخانه وجود دارد، عیارخانه محلی برای تجمع جوانمردان و برگزاری آیین فتوت بوده است. در عیارخانه مراسم و اشعار خاصی خوانده می‌شده است، در بخشی از این غرفه وسایل مورد استفاده در گود زورخانه(میل وکباده) قرار دارد. در قسمت دیگر وسایل و ظروف قدیمی، لباس‌های محلی، داروها و غذاهای سنتی را داریم که توضیحات لازم مربوط به هر کدام از این وسایل توسط بنده انجام می‌شود. هدف ما از برپایی این غرفه یادآوری سنت‌ها و روش‌های زندگی گذشتگان برای نسل جدید و انتقال این تجربه‌ها و سنت‌ها به نسل‌های آینده است. امیدوارم با حمایت بیشتر مسئولان میراث فرهنگی وگردشگری به‌زودی منطقه گردشگری و توریستی مجموعه فرهنگی وتاریخی آرامگاه فردوسی راه‌اندازی شود و شاهد جذب گردشگران داخلی و خارجی بسیاری باشیم.

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی