کد خبر : 91258
/ 09:13
روایتی از همراهی مردم، علما و کادر پزشکی علیه رژیم پهلوی

23 آذر؛ پرونده همچنان مفتوح

واقعه مهم بیمارستان امام رضا نقطه عطفی است که حضور روحانیت در صحنه اجتماعی در حرکتی نظام‌مند و هماهنگ با دیگر گروه‌های دانشگاهی و مردمی به نمایش گذاشت.

23 آذر؛ پرونده همچنان مفتوح

شهرآرا آنلاین - فرنود فغفور مغربی - 23 آذر روزی مهم در تاریخچه انقلاب مشهد است. همواره گروه‌های مختلف  مردمی در دهه چهل و پنجاه به صورت پراکنده اعتراضاتی به نظام پهلوی داشته‌اند اما واقعه مهم بیمارستان امام رضا که در تقویم نهضت اسلامی با روز 23 آذرماه گره خورده، نقطه عطفی است که حضور روحانیت در صحنه اجتماعی در حرکتی نظام‌مند و هماهنگ با دیگر گروه‌های دانشگاهی و مردمی به نمایش گذاشت.

حمله گارد شاهنشاهی به بیمارستان امام رضا که در آن روزگار بیمارستان شاهرضا نامیده می‌شد، برگ ننگینی در کارنامه رژیم پهلوی بود و مهر درستی بر مظلومیت همراه با حقانیت نهضتی بود که همراهی همه گروه‌های سیاسی و مردمی را در آن دوران با خود همراه کرده بود. در آن روزها بیمارستان شاهد تحصن پزشکان و  روحانیت در اعتراض به رژیم پهلوی و عمال آن بود. دیدن فیلم‌هایی که با دوربین‌های آن روزگار به وسیله شهروندان گرفته شده، آنچنان تلخ است که چهره هر پژوهشگری را مملو از اشک می‌کند.

برای پی‌جویی این واقعه چند گفت‌وگو با شاهدان عینی که هنوز در همین شهر شاهد زنده آن ماجرا هستند، ترتیب داده شد و همچنین از فیلمی مستند که چندین سال قبل ساخته شده، بهره گرفته شده است. اندکی جست‌وجو برای به دست آوردن سرنخ‌ها، مستندات و افرادی که در آن صحنه تاریخی حضور داشتند این نکته را به من آموخت که 23 آذر پرونده‌ای ناتمام است و می‌تواند منشأ تحقیقاتی کامل‌تر و آثار رسانه‌ای قوی‌تری باشد.

127124.jpg

  پیشینه ماجرا

با اوج‌گیری خیزش مردمی و فرارسیدن ماه خون و قیام (محرم) در سال 57، در شهرهای مختلف کشور اعتراضاتی در قالب اعتصاب و راهپیمایی‌های عمومی انجام می‌شد. دستجات عزادار با بهره‌گیری از موقعیت عزاداری خیابانی شاکله اولیه این راهپیمایی‌ها را شکل می‌دادند. در مشهد طی روزهای 19 و 20 آذر 57 برابر با نهم و دهم محرم که مقارن با روز نهم و دهم محرم بود، تظاهرات بزرگی برپا شده بود.

در پایان گردهمایی بزرگ مردم که اطراف فلکه حضرت برپا بوده است؛ قطعنامه‌ای مبنی بر سرنگونی حکومت خوانده می‌شود. در شب عاشورا عده‌ای از مردم، مجسمه شاه را در چندین نقطه شهری از جمله داخل محوطه بیمارستان امام رضا، تخریب و سرنگون کردند.

همراهی پزشکان و کادر بیمارستانی با خیزش همگانی مردم و تبدیل شدن بیمارستان به پایگاه نهضت، باعث افزایش حساسیت عوامل امنیتی در مشهد شد. رژیم از همراهی اقشار دانشگاهی با حرکت مردمی وحشت داشت و پیش از آن در12 آذرماه هزاران نفر از کادر علمی، اداری و دانشجویان دانشکده‌های دانشگاه فردوسی، در محوطه دانشکده علوم واقع در حوالی خیابان دانشگاه مشهد تجمع و به سوی حرم مطهر در قالب راهپیمایی حرکت کردند. مأموران در برابر این راهپیمایی واکنشی خشن نشان دادند و گاز اشک‌آور شلیک و تعدادی از دانشجویان را دستگیر کردند.

در همان روزها بیمارستان 17 شهریور (6 بهمن) نیز شاهد درگیری عده‌ای چماق‌دار که به وسیله رژیم پهلوی منسجم شده بودند با مردم معترض و کادر بیمارستان بود که باعث افزایش خشم عمومی شده بود. به همین دلیل فعالان انقلابی در دانشگاه پزشکی، بیمارستان امام رضا را به عنوان پایگاه مردمی انقلاب انتخاب کردند. همچنین در هفتم و هشتم آبان‌ماه اعتصاب غذای 48 ساعته دانشگاهیان و پزشکان بیمارستان مصدق (امروزه قائم) در مشهد انجام شد. همه این رویدادها باعث حساسیت عوامل امنیتی رژیم بر دانشگاه و دانشگاهیان شد.

 

صحنه اول؛ اطفال بی‌گناه

در 23 آذر گروهی از اوباش به تحریک رژیم پهلوی وارد باغ بیمارستان امام رضا شدند. این گروه در ابتدا خودروهای سواری پارک شده در بیمارستان را که عموماً متعلق به کادر درمانی بود، تخریب کردند و در ادامه به بخش اطفال بیمارستان هجوم بردند و ضمن شکستن اثاثیه داخل آن شروع به تیراندازی کردند. نگهبانان در برابر این هجوم وحشیانه مقاومت به خرج دادند و تعدادی از آنان مجروح شدند. شاهدان عینی در گفت‌وگو با ما صحنه‌هایی تأسف بار روایت می‌کنند که گویای قساوت حمله‌کنندگان به کودکانی مظلوم بوده که توانایی دفاع از خود را نداشتند.

گفته می‌شود این تهاجم چندان دوام نیاورد و مردم به محض اطلاع به طرف بیمارستان حرکت کردند و هنگامی که به آنجا رسیدند، حمله‌کنندگان  فرار می‌کنند اما تأثیر حمله وحشیانه آنان در ادامه باعث رویدادهایی ادامه‌دار می‌شود.

127129.jpg

صحنه دوم؛ شروع تحصن

بعد از حمله اوباش اجیر شده به وسیله عوامل امنیتی رژیم به بیمارستان و تخریب اموال عمومی و حمله به بخش اطفال این بیمارستان، جمعی از علمای مبارز مشهد در حمایت از تحصن پزشکان و کادر بیمارستان در محل کتابخانه و مسجد بیمارستان تجمع کردند و اعلام داشتند که در بیمارستان تحصن خواهند داشت.

خبر تحصن علمای مبارز و پزشکان در بیمارستان به صورت عمومی به مردم رسانده می‌شود و دانشجویان و گروه‌های مردم از ساعت 11 صبح با دادن شعار به طرف بیمارستان امام رضا (ع) حرکت کردند. گارد رژیم پهلوی می‌خواهد در برابر این تحصن و پیوستن افراد به آن جلوگیری کند اما مردم بدون اعتنا به اخطار مأموران وارد بیمارستان شدند و به تحصن پزشکان و علمای مبارز افزوده شدند. مردم از باغ بیمارستان برای اعتصاب‌کنندگان، غذا و سایر اقلام مورد نیاز را تأمین کردند.

علی اصغر نعیم آبادی، از تظاهراتی پرشور با حضور کادر بیمارستانی، علما و عموم مردم در اعتراض به حرکات وحشیانه نیروهای امنیتی و مزدورانشان در روز اول تحصن خبر می‌دهد.

دکتر فتاحی معصوم، نماینده اسبق مشهد در مجلس شورای اسلامی، که خود از جمله فعالان تحصن جامعه پزشکی در بیمارستان امام رضا بود از آن روزها یاد می‌کند و می‌گوید: شورای برنامه‌ریزی و هماهنگی تحصن تشکیل شده بود. من و یکی از استادان دانشگاه عضوش بودیم و از طرفی حضرت آیت‌ا... خامنه‌ای، آیت‌ا... طبسی، شهید هاشمی نژاد و افراد دیگری هم بودند که هیئتی هفت‌نفره‌ تشکیل شد.

او از برنامه‌های تحصن بزرگ در بیمارستان امام رضا یاد می‌کند و می‌گوید: صبح‌ها آنجا سخنرانی برگزار می‌شد و مردم هم می‌آمدند. برنامه‌های افشا کننده شامل وقایعی که در کشور اتفاق می‌افتاد و اطلاعیه‌ها و کارهایی که در شهرهای دیگر انجام می‌شد در این تحصن برای عموم مردم که همراه پزشکان و علما شده بودند، تشریح می‌شد.

 

صحنه سوم؛ ادامه تحصن و بازتاب‌ها

این ماجرا باعث جلب توجه عموم فعالان انقلابی به مشهد شد. بیمارستانی که تنها کارکردی پزشکی داشت تبدیل به پایگاهی برای ادامه نهضت مردمی ایران به رهبری امام خمینی (ره) شده بود. مراجع دینی در مشهد و دیگر شهرها در پی حمله گارد و اوباش به بیمارانی که کمترین امکان دفاعی از خود نداشتند و تخریب اموال متعلق به پزشکان و کادر بیمارستانی بیانیه‌های متعددی صادر کردند که خود در ادامه حرکت انقلاب در دیگر شهرها کاملاً مؤثر بود. بیمارستان امام رضای مشهدبه پایگاه صدور انقلاب به همه شهرهای ایران تبدیل شده بود.

در بخشی از خاطرات دکتر فتاحی آمده است: درهای باشگاه دانشگاه واقع در بیمارستان قائم (ع) از سوی مردم و انقلابیون گشوده شد و عکس‌های های امام و شهدا جایگزین عکس‌های طاغوتی شد. به‌ این‌ ترتیب باشگاه به محل تحصن و اعتصاب غذای دانشگاهیان و مردم بدل شد.

براساس اسناد به‌جا مانده، آیت‌ا... العظمی سیدعبدا... شیرازی روز بعد از واقعه اعلامیه شدیداللحنی صادر کرد. او از از این اقدام به عنوان «زوال قطعی رژیم» یاد کرد. او دست به افشاگری بزرگی می‌زند و در پاسخ به نامه علمای یزد، جنایت رژیم پهلوی در حمله به بیمارستان را با همه جزئیات تشریح می‌کند. کاری که رسانه‌های های رسمی به عمد در پی منتشر نشدن خبر واقعه داشتند. خبررسانی گسترده او در این واقعه حرکتی زینب گونه پس از قیام حسینی تلقی می‌شود.

مراجع دینی در شهر قم نیز با صدور اعلامیه مشترکی با اشاره به اخباری که از مشهد و برخی شهرهای دیگر می‌رسد، خود گویای جنایت رژیم در مشهد می‌شوند و به‌ عنوان واسطه‌های همگانی کردن خبر جنایت انجام شده در بیمارستان امام رضا مشهد در سطح گسترده کشوری و بین‌المللی اقدام می‌کنند. علمای قم  روز 27 آذرماه را به عنوان عزای عمومی اعلام کردند.

127130.jpg

صحنه چهارم؛ پایان تحصن

سرانجام، تحصن‌کنندگان در بیمارستان امام رضا پس از چندین روز با تشییع جنازه شهید محمد منفرد به تحصن خود خاتمه دادند. پایان تحصن بیمارستان امام رضا با صدور قطعنامه‌ای همراه بود که در آن 3دلیل برای خاتمه دادن به تحصن یادآور شدند.

تحصن ۱۳ شبانه‌روز طول کشید. گفته می‌شود رژیم، حکومت نظامی را برطرف کرد و تانک‌ها و سربازان به مراکز خود برگشت داده شدند. امام بیانیه‌ای صادر کرد و در ادامه، پس از تعطیلی 2هفته‌ای پزشکان تحصن پایان یافت.

 از جمله دلایل پایان تحصن، مشکلات بیماران بوده است. تحصن و تجمع یاد شده، علما را از رسیدگی به دیگر امور مذهبی و تبلیغی باز می‌داشت و نیاز عمومی مردم هم در بازگشایی مطب پزشکان و ادامه یافتن کامل خدمات پزشکی بود. ادامه تحصن که تعطیلی مطب پزشکان را به همراه داشت باعث شد آیات عظام شیرازی و قمی خواستار پایان دادن به تحصن شوند.

در بخشی از قطعنامه پایانی تحصن، امضاکنندگان خواستار اخراج مسئول اصلی جنایت بیمارستان امام رضا، برخورد شدید با اوباش چماق‌دار و آزادی زندانیان سیاسی شدند.

 

ماجرایی که پایان نداشت

واقعه ۲۳ آذر به روز خونین دیگری برای مردم مشهد یعنی روز دهم دی ماه ۵۷ متصل شد. رژیم پهلوی از صبح این روز مردمی که در تجمعات و تظاهرات شرکت کرده بودند، به رگبار بست. گفته می‌شود شاید بیش از ۱0۰ مرد و زن در این روز شهید شدند. 

127128.jpg

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی