کد خبر : 91985
/ 06:37

شهرهای هوشمند به قدمت تمدن بشر

استفاده شهرهای باستانی از فناوری روز آن زمان نشان می‌دهد «شهر هوشمند» اصطلاحی با تاریخچه چند‌هزار‌ساله است

شهرهای هوشمند به قدمت تمدن بشر

شهرآرا آنلاین - 

شهرهوشمند به فناوری محدود نمی‌شود

شهر هوشمند برخلاف آنچه معمولا تصور می‌شود محدود به کاربرد فناوری نمی‌شود. شهری هوشمند است که روش‌هایی هوشمندانه برای ارتقای عملکرد خود در حوزه‌های حمل‌و‌نقل، بهداشت، انرژی، اقتصاد یا ایمنی شهروندان اعمال کرده باشد؛ بنابراین هر شهری، بدون در نظر گرفتن قدمت آن، تا آنجایی که به این حوزه‌ها و زیرساخت‌ها توجه کرده باشد، «هوشمند» است. با این تعریف مناطقی مانند دره ایندوس در پاکستان یا شهرماچو‌پیچو در پرو مثال‌های درخشانِ شهر هوشمند در دوران باستان هستند.  تخصص این شهرها در ساخت زیرساخت، جاده، تأسیسات آب و سلامت بوده که از طریق آن کیفیت زندگی شهری را ارتقا داده است. آنچه ما از فرهنگ شهری باستانیان به دست آورده‌ایم از بررسی‌ها و مطالعه باقی مانده ایندوس، اهرام در مصر، مناطقی در کره و چین و دهکده‌های آفریقایی و اینکاهاست. شهروندان این شهرها همگی شهروندانی فرهیخته بوده‌اند که طراحی شهری آن‌ها بسیار از زمانه خود پیشروتر بوده است. 

 

﷯ نخستین کهن‌شهرهای هوشمند

شهرها نقش مهمی در توسعه زندگی بشر ایفا کرده‌اند. از اریحا (در فلسطین) که از آن به عنوان کهن‌ترین شهر جهان با سابقه نه‌هزارساله یاد می‌شود تا توکیو که لقب بزرگ‌ترین شهر جهان مدرن را به خود اختصاص داده است، شهرها مراکزی برای تجارت، آموزش، تبادل فناوری و فرهنگ‌ها بوده‌اند. همچنین در تمام این قرن‌ها، شهرها به رشد خود ادامه داده‌اند. اریحا با جمعیت چهارده‌هزارنفری، قدیمی‌ترین منطقه شهری ثبت شده در تاریخ بشریت است. ساکنان قدیمی‌ترین شهر هوشمند دنیای باستان با هدایتِ آبِ چشمه‌های منطقه خود به کشاورزی می‌پرداختند و گرانبهاترین روغن زیتون دوران خود را برای تجارت داد‌و‌ستدتولید می‌کردند. شهر باستانی اروک در ٢۵٠ کیلومتری بغداد امروز، با ۴٠٠٠ سکنه در زمره متروپل‌های دیروزی قرار داشته است. افزون بر قدمت و جمعیت نسبتا بالای این کهن‌کلان‌شهر، پیشتازی آن‌ در سیستم‌های دفاع شهری موجب شهرتش بود. شهرهایی مانند اوروک یا اور با استفاده از فناوری‌های زمانه‌ خود از سیستم‌های تصفیه آب یا پیاده‌روهای بهینه‌شده بهره می‌بردند.  

 

﷯ ساختمان‌سازی با حداکثر بهره‌وری

مصالح استفاده شده در اهرام ثلاثه نیز از پیشروترین نوع خود در آن زمان بوده‌اند که حتی حیرت مهندسان هزاره سوم را هم برانگیخته است. آنچه از هجوم اسپانیایی‌ها به شهر اینکا در ماچوپیچوِ پرو باقی مانده است نشان می‌دهد این شهر، با معیارهای مختلف چیزی از «شهر هوشمند» کم ندارد. این‌طور به نظر می‌رسد که اینکاها خانه‌ها و ساختمان‌های خود را بر اساس باور و اعتقاد خود بنا می‌کرده‌اند تا به خدا نزدیک‌تر شوند اما پژوهشگران، امروز به این نتیجه رسیده‌اند که این شکل از ساخت‌و‌ساز (شهرسازی در بلندی‌ها با مناظر خیره‌کننده) مؤثرترین روش طراحی شهری برای آن زمان بوده است. در آن دوران زمین دوره‌ای از گرمایش جهانی را تجربه می‌کرد که طی آن بخشی از برف و یخ کوهستان‌ها آب شده بود. آب حاصل از ذوب برف‌ها منبع بسیار مناسبی برای کشاورزی و تأمین نیاز ماچوپیچو بود. همچنین دسترسی سخت به این شهر باعث می‌شد مهاجمان به سرزمین‌های حاصل‌خیز این منطقه طمع کمتری داشته باشند.

 

﷯ تصفیه و نگهداری از آب

هوشمندی شهرهای باستانی در بسیاری از موارد در دنیای امروز نیز کاربرد دارند. قنات‌، به عنوان ابتکار ایرانیان در مهندسی و شهرسازی، روشی خارق‌العاده برای نگهداری و آب‌رسانی در طول‌ قرن‌های گذشته بوده‌ است که امروز هم در بسیاری از مناطق کاربرد دارد. علاوه بر این محفظه‌های نگهداری آب در نزدیکی جایپورِ هند وجود دارند که قدمت آن‌ها به قرن نهم میلادی برمی‌گردد اما همچنان از آن‌ها استفاده می‌شود. این سازه‌های غول‌پیکر نزدیک به ٢٣ میلیون لیتر آب در خود ذخیره می‌کنند. تدبیر هندی‌ها در معماری سازه این بنا در آن زمان از هوشمندانه‌ترین روش‌های نگهداری از آب سالم است که در طول تاریخ شهرنشینی به کار رفته است.

شواهدی پذیرفتنی به دست آمده است که شهر موهن‌جو دارو در پاکستان که از آن به عنوان «کلان‌شهر باستانی تمدن دره سند» نام برده می‌شود، از یک نظام مدیریتی شبیه به شهرداری‌های امروز برخوردار بوده و سلامت شهروندان مورد توجه ویژه این مدیران قرار داشته است. گفته می‌شود این شهر برای اولین‌بار از سیستم فاضلاب شهری استفاده کرده است. خانه‌های این شهر صدها سال پیش دارای لوله‌کشی بودند و فاضلاب از طریق آن‌ها به مخازن بزرگ‌تری هدایت می‌شدند.

 

﷯ جاده‌های باستانی به دنبال توسعه ارتباطات

جاده در دوران باستان علاوه بر تسهیل زندگی شهری، ابزاری برای توسعه امپراتوری بوده‌اند. جاده‌های روم باستان مثالی درخشان از توسعه ساخت‌و‌ساز در آن دوران هستند. رومی‌ها در اوجِ قدرت خود بیش از ۴٠٠ هزار کیلومتر جاده ساخته بودند و ٨٠ هزار کیلومتر مربع زمین هموار شده در کنار ٣٠ بزرگراه، تجارت و ارتباطات را میان شهرها رونق داده بود. مصالح و تکنیک‌های به کار رفته در این جاده‌ها چنان بوده است که سیل، باران و یخ‌زدگی نمی‌توانستند هیچ آسیبی به آن‌ها تحمیل کنند.

در تخت‌جمشید نیز به مسیرهای دسترسی و معماری شهری توجه زیادی شده است که «جاده شاهی» نمونه‌ای از همین مسیر است. ساخت پلکان و جان‌پناه‌های مختلف از تدابیر هوشمندانه معماران پرسپولیس بوده است. در آن دوران تمام پایتخت‌های امپراتوری یعنی پاسارگارد، پارسه، شوش، بابل و هگمتانه از طریق بزرگراه‌هایی از ۴ طرف به یکدیگر متصل بوده‌اند. فناوری‌هایی نوینی مانند چاپار و چاپارخانه که در آن دوره مورد استفاده قرار می‌گرفت نقش بسیار بزرگی در توسعه شهری و ارتباطی آن دوران داشته است.

 

﷯ تاریخ تکرار می‌شود

پژوهشگرانِ دانشگاه ایالتی آریوزنا با ایجاد یک مدل توسعه‌یافته ریاضی، روش‌های مدرن‌سازی شهری را بررسی کرده‌‌‌اند. این پژوهشگران با توجه به داده‌های رشد شهری مانند اندازه جغرافیایی، هزینه‌های حمل‌و‌نقل و تعاملات میان‌فردی به این نتیجه رسیدند که هیچ‌یک از این موارد ارتباط چندانی با فناوری ندارند. به عقیده آن‌ها این مدل‌ها قادر هستند وضعیت شهرهای معاصر را تشریح کنند، افزون بر این، نتایج به دست آمده را می‌توان به تمام جوامع در طول تاریخ نسبت داد.  شهرهای باستانی هم در این دسته‌بندی قرار می‌گیرند. برای بررسی این نظریه، اطلاعات ١۵٠٠ منظقه در یک بازه دوهزار‌ساله در مکزیک مورد بررسی قرار گرفته است. شهرهای گوناگونی که ۴ دوره فرهنگی مختلف را پوشش می‌دهد و سیستم‌های مختلفِ سیاسی، کشاورزی و تجاری را بررسی می‌کند. مدل‌های به دست آمده از شهرهای هوشمند و مدرن امروزی در این پژوهش دقیقا با شهرهای باستانی مطابقت دارد. نوع احداث راه‌ها، تمرکز یا پراکندگی جمعیت در مناطق شهری یا الگوهای ساخت‌و‌ساز در طول قرن‌ها ثابت مانده است. 

﷯اگر شهر هوشمند را به حوزه‌های اقتصاد، حمل‌‌و‌نقل، محیط زیست، شهروندان، سبک زندگی و مدیریت هوشمند تقسیم کنیم، شهرهای هوشمند بسیار زیادی در دوران باستان می‌توان یافت. شهرهای هوشمند امروز ترکیبی از حسگرها و فناوری‌های اشیا هستند. فناوری‌های ارتباطات، زیرساخت را فراهم می‌کند و گوشی‌های هوشمند، امکانات در دسترس همگان قرار می‌دهد. این‌ها همان فناوری‌های چرخ، قلعه‌ها، تصفیه‌خانه و چاپارهایی هستند که در دوران باستان شهرها را هوشمندتر می‌کردند. مسیر و هدف در طول قرن‌ها امروزی‌تر شده است.تغییر نکرده، تنها ابزار دستیابی به آن‌ها 

 

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی