کد خبر : 92710
/ 07:01
روح‌ا... اسلامی، استاد علوم سیاسی دانشگاه فردوسی:

آیت‌ا... نه راستی بود، نه چپی و نه لیبرال

معروف به «پدر اعتدال ایران» بود و خیلی‌ها بر این عقیده هستند که آیت‌ا... هاشمی‌رفسنجانی در دوران حیات سیاسی خود تندروی نکرده و از تندروها نیز حمایت نکرده است.

آیت‌ا... نه راستی بود، نه چپی و نه لیبرال

شهرآرا آنلاین - سعیده آل‌ابراهیم| معروف به «پدر اعتدال ایران» بود و خیلی‌ها بر این عقیده هستند که آیت‌ا... هاشمی‌رفسنجانی در دوران حیات سیاسی خود تندروی نکرده و از تندروها نیز حمایت نکرده است. به بهانه دومین سال درگذشت آیت‌ا... با دکتر روح‌ا... اسلامی، استادیار گروه آموزشی علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد، درباره شخصیت آیت‌ا... رفسنجانی و نقش و مواجهه این سیاست‌مدار در موضوعات مختلف گفت‌وگو کرده‌ایم.

 

اندیشه سیاسی آیت‌ا... هاشمی‌رفسنجانی چه ویژگی‌هایی داشت؟ اساسا آیت‌ا... در کدام طیف سیاسی قرار می‌گرفتند؟

در سیاست، مقام اندیشه‌ورزی و مقام کنش سیاسی یا سیاست‌گذاری داریم. معمولا کسانی که اندیشمندان سیاسی هستند، کنشگران سیاسی خوبی نیستند. اغلب فرد اندیشه‌ورز، آرمان‌گرا و منزوی است و با قدرت رسمی میانه خوبی ندارد. اما سیاست‌مدار، همیشه در شبکه‌های قدرت است و رفتارهای متفاوتی از خود نشان می‌دهد و تلاش می‌کند در قدرت باقی بماند. با‌این‌حال بعضی از شخصیت‌‎ها مانند تقی‌زاده، محمدعلی فروغی، آیت‌ا... بهشتی و آیت‌ا... هاشمی‌رفسنجانی، این دو مقام را با هم داشتند. البته مقام کنش و سیاست‌گذاری آیت‌ا... هاشمی‌رفسنجانی بسیار قوی‌تر و مهم‌تر از مقام اندیشه‌ورزی ایشان است.به‌طور‌کلی آیت‌ا... هاشمی‌رفسنجانی، سیاست‌مدار شناخته می‌شود تا یک اندیشمند سیاسی. می‌توان تعیین کرد سیاست‌مداران بین مکاتب و جریان‌های سیاسی موجود کجا قرار می‌گیرند. ایشان به‌گونه‌ای در طیف معتدل و میانه‌رو قرار می‌گیرند، یعنی نمی‌توان آیت‌ا... را جزو جریان‌های سیاسی چپ، راست، مارکسیست یا لیبرال قرار داد. در‌واقع ایشان بیشتر به اندیشه‌ها نگاه ابزاری داشته و سعی می‌کرده است از همه آن‌ها استفاده کند. اندیشه و مکاتب برای ایشان اصالت نداشت، بلکه نتیجه و کارکرد اندیشه‌ها و اعتقادات اهمیت داشت.

 

با این تعریف از اندیشه سیاسی آیت‌ا... هاشمی‌، مواجهه ایشان با بحران‌های سیاسی کشور به چه صورتی بود؟

آیت‌ا... هاشمی‌ در تمام عمر، رویه‌‌ای محافظه‌کارانه در سیاست داخل و واقع‌گرایانه در سیاست خارجه داشت. در سیاست داخل سعی می‌کرد نظم موجود را حفظ و از همه جریان‌های سیاسی استفاده کند. ایشان تا زمانی‌که مطمئن نبود اقدامی نتیجه دارد، آن را انجام نمی‌داد. 

 

نقش آیت‌ا... هاشمی‌رفسنجانی به‌عنوان یک سیاست‌مدار در دوران جنگ و بازسازی و توسعه کشور پس‌از جنگ چه بود؟

می‌توان مراحل زندگی سیاسی آیت‌ا... هاشمی‌رفسنجانی را در جوانی، میان‌سالی و پیری از هم متمایز کرد. وی در جوانی، فردی انقلابی و از یاران امام خمینی بوده است. قصد داشته نظام سیاسی پهلوی را سرنگون کند و یک نظام سیاسی مبتنی‌بر اصول دموکراتیک و فرهنگ اسلامی روی کار بیاورد. در‌این‌راستا زندانی سیاسی می‌شود. امام‌خمینی نیز از نظر سیاسی، هاشمی‌رفسنجانی را به‌عنوان دستاورد سیاسی خود خیلی قبول داشتند. آیت‌ا... هاشمی‌رفسنجانی، پس‌از پیروزی انقلاب، چشم و گوش امام بودند. آیت‌ا... در دوره میان‌سالی، رئیس‌جمهور می‌شوند و زمانی‌که از مشاغل سیاسی اصلی کنار می‌روند و در مجمع تشخیص مصلحت نظام فعال می‌شوند، نگاه ایشان محافظه‌کارانه‌تر و واقع‌گرایانه‌تر می‌شود. آیت‌ا... به نتایجی نهادگرایانه می‌رسد و موضوعاتی مانند ایجاد بسترهای دموکراتیک، توجه‌به طبقه متوسط و به‌ویژه توجه به ایران را که در جوانی در کارهایش دیده نمی‌شد، موردتوجه قرار می‌دهد.هر جایی که هاشمی ‌رفت، تقریبا جزو مهم‌ترین نهادهای نظام شد. ایشان همیشه سعی می‌کرده است تصمیم‌های سخت بگیرد؛ حتی اگر مردم با آن مخالف باشند یا رویه‌ای مغایر با نظام سیاسی باشد.

 

با‌توجه‌به منش سیاسی آیت‌ا... ، ایشان با جریان‌ها و شخصیت‌هایی که تخریب او را نشانه گرفته بودند، چگونه مواجه می‌شد؟

افرادی با هاشمی‌رفسنجانی دشمن بودند و او را نقد می‌کردند، اما ایشان از همه آن‌ها به لحاظ سیاسی و فکری استفاده می‌کرد و بعدها این افراد به کسانی تبدیل شدند که دوستدار او شدند. آیت‌ا... در حوزه سیاست خارجه به تنش‌زدایی پرداخت و به مراودات اقتصادی جهت داد، ضمن اینکه به قوانین بین‌الملل احترام می‌گذاشت و عرف و رویه‌های آن را می‌پذیرفت. شخصیت‌هایی مانند قوام، فروغی، امیرکبیر و هاشمی‌رفسنجانی یعنی سیاست‌مدارانی که کارهای عمران و زیرساختی انجام می‌دهند، مردم، روشن‌فکران و آرمان‌گراها، آن‌ها را دوست ندارند؛ به‌دلیل اینکه با بعضی از اقدامات آن‌ها کشور سود می‌کند، اما مردم در کوتاه‌مدت ضرر می‌کنند و به‌همین‌دلیل این شخصیت‌ها منفور می‌شوند. اما بعدها که آن‌ها را قضاوت می‌کنند، متوجه می‌شوند همین موضوعات می‌توانست کشور را به‌سمت خوبی جهت بدهد. 

 

 

 

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی