کد خبر : 92736
/ 07:47
برنامه‌ای برای توسعه صادرات گیاهان دارویی نداریم

سود گیاهان دارویی به جیب خارجی‌ها

«کاش نفت نداشتیم.» به گمان اینکه صحبتش ارتباطی به موضوع گفت‌وگویمان ندارد، می‌گوید: این‌ کاش را ننویسید. می‌نویسیم چون ریشه غفلت از تجارت پر‌سود گیاهان دارویی درست از همین‌جا آب می‌خورد،

سود گیاهان دارویی به جیب خارجی‌ها

شهرآرا آنلاین -  فرزانه شهامت|  از دل‌خوشی به درآمد نفت که به بهانه تحریم‌ها هر سال کمتر از پارسال می‌شود. از قضا هر‌دو، سرنوشت مشابهی دارند. با فرآوری حداقلی و بیشتر به صورت خام فروخته می‌شوند تا سود اصلی‌شان به جیب دیگران روانه شود. دیگران یعنی ۵٠ کشور هدف صادراتی، نیز دلالان که به طور مثال گیاه «باریجه» را کیلویی ٢٠٠ تا ٣٠٠ هزار تومان از کشاورز می‌خرند و آن را در آلمان تا کیلویی ۵ میلیون تومان می‌فروشند.

 

﷯ ۵ سال بعد...

از تصویب سند ملی‌ گیاهان دارویی ۵ سال می‌گذرد. دقیقش را بخواهید، اردیبهشت ٩٢ در شورایی که نامش تقریبا یک خط است تصویب شد، «شورای ستاد راهبردی اجرای نقشه جامع علمی کشور»‌. ٢ ماه بعد، شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز آن را تأیید کرد تا سند، وجاهت قانونی بگیرد؛ هر‌چند که این وجاهت نیز درد چندانی از این حوزه دوا نکرده است و ظرفیت‌های یگانه ایران و به ویژه اقلیم خراسان رضوی برای پرورش گیاهان دارویی، سود حداقلی را به دنبال داشته است. بر اساس آنچه در این سند آمده است از ٨٠٠٠ گونه گیاهی ایران، بیش از ٢٣٠٠ مورد دارای خواص دارویی، عطری، ادویه‌ای، آرایشی و بهداشتی هستند. جالب است بدانیم ٧۵ درصد از گونه‌های یادشده، فقط در کشور ما می‌روید، بنابراین امکان ایجاد انحصار در بازار جهانی را دارد. از حمایت‌ کشورهای توسعه‌یافته مثل چین، ژاپن، آلمان، استرالیا، نروژ و‌... در پوشش بیمه‌ای برای خدمات درمانی طب سنتی‌شان و مقایسه آن با وضعیت طب سنتی در کشورمان بگذریم.

مراجعه به تارنمای ستاد توسعه علوم و فناوری گیاهان دارویی و طب سنتی حکایت از این واقعیت دارد که آنچه پس از ۵ سال و اندی در بخش دستاوردها بارگذاری شده در همین حدود است: تهیه اطلس جامع گیاهان دارویی، انتشار کتاب، افزوده شدن واحدهای درسی مرتبط برای دانشجویان پزشکی، توسعه دانشکده‌های طب سنتی و... در بخش دستاوردها خبری از اقدامات انجام شده برای توسعه صادرات گیاهان دارویی و مشوق‌های سرمایه‌گذاری برای توسعه صنایع تبدیلی نیست. این در حالی است که در افق سند بیان شده که تا سال ١۴٠۴ باید رتبه نخست صادرات گیاهان دارویی و فرآورده‌های آن در منطقه برای ایران حاصل شود. همچنین باید ٢٠ درصد از بازار دارویی کشور، به محصولات تأییدشده مبتنی بر داروهای گیاهی و محصولات طبیعی اختصاص داشته باشد. رتبه سوم جهان در سطح زیرکشت گیاهان دارویی و افزایش صادرات این گیاهان و فرآورده‌های آن، طوری‌که ایران در جمع ١٠ کشور اول جهان قرار بگیرد، در زمره افق‌های تعیین شده قرار دارد. 

 

﷯ قناعت به حداقل

بیایید کمی از قسمت‌های خوب ماجرا بگوییم، مثلا از ٢١ هزار هکتاری که در خراسان رضوی زیر کشت گیاهان دارویی است. دست‌کم دو‌سوم آن‌دیم کاشته می‌شود و بقیه، آبی. «سطح کشت ما جلوتر از افق تعریف شده است. تا چند‌سال پیش ١٢ هزار هکتار گیاه دارویی داشتیم الان ٢١ هزار هکتار.» این‌ها را هاشم نقیبی، مدیر امور باغی جهاد کشاورزی خراسان رضوی، می‌گوید و سهمیه گل‌محمدی استان را مثال می‌زند که قرار بود سالانه به طور متوسط ٢٠ تا ٣٠ هکتار افزایش داشته باشد اما اکنون سالانه بین ٣٠٠ تا ۴٠٠ هکتار افزایش سطح کشت داریم. ‌گلبرگ‌های محمدی خراسان رضوی مشتری‌های پروپاقرص خودش را دارد. آن‌طور که کارشناس مسئول گیاهان دارویی جهاد کشاورزی استان می‌گوید همین الان خارجی‌ها درخواست ١۵ تن گل محمدی خشک دارند که البته نداریم. هر چه در بازار بوده تبدیل به گلاب شده است.

یوسف گازران نمونه‌هایی از تولیدات استان را مثال می‌زند که در دنیا مشابه ندارد؛ بنابراین خارجی‌هایی که محتاج آن هستند، بی‌توجه به تحریم و‌...، مجبور به خرید آن از مبادی رسمی و غیررسمی هستند. مثل باریجه که برای تولید چسب مخصوص جواهرات گران‌قیمت و تثبیت‌کننده بو در عطر و ادکلن‌های فرانسوی به کار می‌رود. آنقوزه گیاه دیگری است که کیلویی یک میلیون و ۵٠٠ هزار تومان به فروش می‌رسد. زیره خراسان هم در شرایطی که زیره‌های هندی به قارچ آلوده است، جای خود را به خوبی در بازار باز کرده است. 

تمام این‌ها خوب است اما از حس خوب شنیدنش کاسته می‌شود وقتی ادامه می‌دهد: فرآوری یک کیلوگرم گیاه دارویی تا مرحله تولید دارو، ارزش ریالی آن را تا ١٧٠ برابر افزایش می‌دهد. فراوری سطح پایین‌تر که همان تولید عرق گیاهی است، ارزش افزوده‌اش در حد ٣ برابر است. متأسفانه صادرات گیاهان دارویی خراسان رضوی به شکل خام انجام می‌شود.

 

﷯ وحدت رویه نداریم

دی ٩۵، مدیر امور باغی جهاد کشاورزی استان گفته بود منتظر ابلاغ استانداردهای صادرات گیاهان دارویی از سوی وزارت جهاد کشاورزی هستیم. ٢ سال می‌گذرد و کارشناس توسعه بازرگانی این سازمان همچنان از فقدان استانداردهای لازم به عنوان یکی از موانع جدی توسعه صادرات گیاهان دارویی استان نام می‌برد. آماری که فرهاد فرخ‌منش ارائه می‌دهد از صادرات ۵٣٠٠ تنی گیاهان دارویی و ارزش ٢۵٠ میلیون دلاری آن در ٨ ماهه امسال حکایت دارد. خام‌فروشی گیاهان دارویی استان رشد داشته است: ١٠۴ درصد در وزن و ٨۶ درصد در ارزش دلاری. این آمار از گمرک استان گرفته شده است و بخشی از گیاهان دارویی استان که از سایر مرزهای کشور خارج می‌شوند در آمار یادشده جایی ندارند.

او سند توسعه گیاهان دارویی، همان را که سال ٩٢ تصویب شده بود، دارای رویکرد تولیدی و نه چندان بازرگانی می‌داند و می‌گوید: به همین دلیل به نتیجه روشن و معنی داری نرسیده‌ایم.

فرخ‌منش اضافه می‌کند: تا فروش و صادرات رخ ندهد، تولید به سامان نمی‌رسد. بخشی از تولید را می‌شود در همین بازارهای داخلی فروخت اما نه موجب بهبود وضعیت زندگی تولید‌کننده می‌شود و نه بدون رعایت استاندارهای لازم می‌توان به استقبال کشورهای خارجی امید بست.

فقدان مدیریت متمرکز در صنایع تبدیلی گیاهان دارویی و مدیریت دوگانه از سوی وزارت صنعت و جهاد کشاورزی دلیل دیگری است که به زعم این کارشناس، انتفاع حداقلی استان و کشور از گیاهان دارویی را موجب شده است. او می‌گوید: وحدت رویه نداریم، نه در سیاست‌ها و نه حتی در ادبیات.

 

﷯ نامه بی‌جواب

«افق و برنامه‌ای برای توسعه صادرات گیاهان دارویی استان داریم؟ » انتظار شنیدن هر پاسخی را از کارشناس جهادکشاورزی استان داشتیم جز آنچه شنیدیم: چند سال پیش وزارتخانه نامه‌ای فرستاد و خواست پیشنهادهای کارشناسی خود را بفرستیم. مطالعه کردیم و بر اساس میزان صادرات، واردات، تولید و نیاز داخل، پیشنهادهایی را برای توسعه کشت و تجارت گیاهان دارویی ارسال کردیم. هنوز که برون‌دادی نداشته است. منتظر سیاست‌گذاری‌های ملی هستیم. 

هرچند فرخ‌منش با احتیاط در مورد کندی وزارتخانه متبوعش صحبت می‌کند اما دلیل اصلی را می‌شود در صحبت‌های دکتر علی‌اکبر مؤیدی، سرپرست معاونت ترویج سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، در مورد زعفران به عنوان یکی از گیاهان دارویی پیدا کرد و به خانواده بزرگ گیاهان دارویی تعمیم داد: سیاست‌گذاری هر کدام از محصولات کشاورزی شاخص هر استان مانند چای در مناطق عمده تولیدکننده آن‌ها انجام می‌شود، اما تصمیم‌گیری در مورد محصول راهبردی خراسان رضوی در تهران انجام می‌شود. 

 

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی