کد خبر : 92884
/ 07:47

بر مزار قطب‌الدین حیدرقطب گردشگری تربت

در کوچه‌پس‌کوچه‌های تربت حیدریه یک بنایِ گنبدی‌شکل خشت و گلی با ایوان، صحن، گنبدخانه، مسجد و سردابه قرار گرفته که بلندای گذِر تاریخ را پیش آمده و همچنان قامتی استوار دارد...

بر مزار قطب‌الدین حیدرقطب گردشگری تربت

شهرآرا آنلاین - طوبی اردلان| در کوچه‌پس‌کوچه‌های تربت حیدریه یک بنایِ گنبدی‌شکل خشت و گلی با ایوان، صحن، گنبدخانه، مسجد و سردابه قرار گرفته که بلندای گذِر تاریخ را پیش آمده و همچنان قامتی استوار دارد. حیاط بزرگی با حجره‌های فراوان در اطراف که در ورودی بارگاه نشسته، بر زیبایی آن افزوده است؛ آن‌چنان‌که پایِ دلِ هر رهگذری را به‌سمت خود می‌کشاند.

بسیاری از خراسانی‌ها روزهای تعطیل یا در مناسبت‌های مختلف میهمان صاحبِ این خانه‌ می‌شوند تا ساعتی را به زیارت و تفرج بگذرانند؛ خانه‌ای که با نام «مزار قطب‌الدین حیدر زاوه‌ای» تابلو خورده است؛ قطب‌الدین حیدر را عارف‌مسلکی لقب می‌دهند که با عطار نیشابوری هم‌دوره بوده است. او همچنین رهبر و سرسلسله فرقه حیدریه در تربت بوده که تا هنوز مورد احترام اهالی این خطه است. البته ناگفته نماند آن‌طورکه شواهد و قراین تاریخی گواهی می‌دهند، فرقه حیدریه در زمان خود، مرزهای خراسان و ایران را پشت سر می‌گذارد و در ترکیه نیز پیروانی پیدا می‌کند. یارانِ این عارف، قلندرانی بوده‌اند که هرگز ازدواج نمی‌کردند، چشم روی تمام تعلقات مادی و دنیایی می‌بستند و پیوسته در ریاضت و سیر و سلوک به سر می‌بردند.

داستان‌های زیادی درباره زندگی و سیر و سلوک این عارف سینه‌به‌سینه و دهان‌به‌دهان چرخیده و به امروز رسیده است؛ یکی از این داستان‌ها مربوط‌به حمله مغول به ایران است؛ راویان معتقدند که قطب‌الدین درباره حمله مغول به ایران به مردم هشدار می‌دهد. همچنین می‌گویند که او پس‌از بلند شدن زمزمه حمله چنگیز به غاری می‌رود و از نظرها ناپدید می‌شود.

حیاط این مکان با حجره‌هایی که در اغلب آنان صنایع دستی نظیر ظرف‌های سفالی، کیف‌ و کفش‌های جاجیم‌بافی و گلیم و قالی به فروش می‌رسد، در ابتدا میزبان بازدیدکنندگان است. تماشای همه غرفه‌ها به گشتی دایره‌وار در اطراف حیاط ختم می‌شود.

با دری که ابتدا از موزه مردم‌شناسی تربت می‌گذرد، می‌توان وارد فضای گنبدی‌شکلی شد که مقبره این عارف در آنجا قرار گرفته است. موزه مردم‌شناسی در چند غرفه که مشاغل سنتی شهر را پیش چشم تماشا گذاشته، خلاصه می‌شود. آدمک‌های مومی‌شکل که لباس محلی بر تن دارند، بازیگران این موزه هستند که گاه در مشاغلی مانند عطاری، کارگاه قالی‌بافی، مسگری، آهنگری، نانوایی یا در نشان‌دادن آداب و رسومی مانند شاهنامه‌خوانی پای کرسی یا آیین شب یلدا جان می‌گیرند.

چند پله کوتاه خشتی با دری چوبی، شما را ابتدا به یک راهرو و سپس به اتاقی هدایت می‌کند که مزار شیخ قطب‌الدین در آن قرار گرفته است. یک محفظه چوبی با مُنبتِ گل و مرغ و سقفی شیشه‌ای روی سنگ مقبره حایل‌ شده است تا آن را از آسیب دور کند. قدیمی‌ترین تاریخ‌نوشته این مجموعه روی همین ضریح چوبی داخل مزار حک‌ شده است که سال ٩٨٧‌هجری‌قمری را نشان می‌دهد. مقبره قطب‌الدین حیدر مشتمل بر ایوانی مرتفع، ورودی و محوطه زیر گنبد است. این مزار که در اصل از بناهای دوره تیموری است با گنبد دو جداره و استقرار آن بر طاق‌نماهایی شانزده‌گانه ایجاد شده، اما آن‌طور‌که مستندات تاریخی حکایت می‌کنند، در دوره صفویه به‌همت خواجه‌سلطان محمود تربتی، حاکم تربت با مصالح سنگ و گچ و بسیار مستحکم، مرمت و بازسازی شده است‌. اطراف مقبره، سنگ‌نوشته و کتیبه‌های بسیاری قرار دارد که از حفاری‌ها به دست آمده اما بدون هیچ حفاظی روی زمین به‌صورت عمودی چیده شده‌اند. پوشش زیرین سقف در فضای داخلی با نقوش هندسی بسیار زیبا زینت داده شده و جمله 

«لا اله الا ا... محمد رسول‌ا...» با خط کوفی روی آن حک شده است. در‌کنار این جملات نام تعدادی از عرفای بنام نیز نوشته شده است؛ به‌جز این‌ها باقی بنا با گچ سفید رنگ گرفته که آن هم پر از یادگار‌نوشته عده‌ای یادگار‌نویس است که با تیزی میخ و چاقو به جان بنا زخم زده‌اند.

در ضلع شرقی گنبدخانه آرامگاه، مسجدی با یک ایوان آجری بلند به عرض ۱۸‌متر و یک قوس تیزه‌دار در وسط قرار دارد. روی جرزهای پهن ایوان، روی هم در پنج‌طبقه‌، پنج طاق‌نما ایجاد و در امتداد جایگاه مستطیل‌شکل کتیبه بالای سردر، دو قاب مربع نیز بالای آخرین طاق‌نما جاسازی شده است. در ایوان، کتیبه‌ای سنگی به خط «‌محمد یوسف‌الحسینی » وجود دارد. براساس این کتیبه، مسجد مزبور در سال ۱۰۴۵ ه.ق. یعنی در زمان شاه عباس اول مرمت شده است. در‌کنار زیبایی‌های این بنا نباید حوض‌خانه آبی را از قلم انداخت؛ حوض‌خانه‌ای که متأسفانه از گزند روزگار در‌امان نمانده است. تاریخ بنای مجموعه به‌ویژه گنبدخانه آن را دست‌کم باید به قرن نهم هجری عقب برد. در قسمت دیگر این مجموعه، کاروان‌سرایی پهلو به پهلوی مسجد نشسته که عمرش به دوره قاجار می‌رسد؛ این دوبنا سال‌ها بعد‌از ساخت مزار قطب‌الدین حیدر ساخته شده و دلیل این توسعه میدانی نیز حضور بسیار زیاد پیروان و ارادتمندان به این عارف نامی در این مکان است که هر‌ساله از نقاط دور و نزدیک، راه سمت تربت حیدریه کج می‌کنند.

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی