• خانه
  • یادداشت
  • نگاهی به ۴٠سال توسعه در مرکز شهر مشهد
کد خبر : 94362
/ 07:50
دکتر محمد‌رحیم رهنما

نگاهی به ۴٠سال توسعه در مرکز شهر مشهد

نگاهی به ۴٠سال توسعه در مرکز شهر مشهد

شهرآرا آنلاین - اگر بخواهیم درباره برنامه‌ریزی شهری و شهرسازی در مشهد پس از انقلاب اسلامی صحبت کنیم باید دوره‌های مختلف زمانی و تحولات سیاسی و اجتماعی و شرایط کشور در این بازه‌ها را در نظر بگیریم. در اولین دوره یعنی از سال ۵٩ تا سال ۶٧ کشور درگیر تغییر نظام سیاسی و جنگ تحمیلی بود. در این دوره هنوز شهرداری‌ها حکومتی تلقی شده و زیرمجموعه وزارت کشور بودند. شوراهای شهر وجود نداشتند و حکومت نیز توجه خاصی به مدیریت شهری نمی‌کرد. در این زمان به مناطق روستایی و محروم از این نظر که آن‌ها را پشتیبانان انقلاب می‌دانستند بیشتر توجه می‌شد. در واقع بیشتر از مدیریت شهری و شهرداری‌ها، نقش جهــــاد‌سازندگــی پررنگ‌ بود. بنابراین ویژگی این دوره، بی‌برنامـــه‌گـی در مدیریت شهری بود. حتی از سال ۶٢ کمک‌های دولت به شهرداری‌ها نیز کم ‌شد و شهرداری‌ها شروع به خودکفایی کردند.

از سال‌۶۵ به بعد رشد جمعیت و مهاجرت‌ به شهرها بیشتر و باعث شد شتاب رشد جمعیت شهرنشین نسبت به مناطق روستایی شدید شود و پدیده حاشیه‌نشینی در کشور وارد مرحله جدیدی ‌شود. با این حال تقریبا از دهه ٧٠ به بعد است که تهیه طرح‌های جامع و سیاست‌های مربوط به نوسازی مناطق شهری در برنامه دوم توسعه اهمیت پیدا کرد. در این دوره هدف دولت بر تأمین مسکن در شهرها متمرکز شد. دولت در این دوره ٣الگوی مسکن اجتماعی، مسکن آزاد و مسکن حمایتی را در پیش گرفت و شناسایی بافت‌های فرسوده شهری را مدنظر قرار داد. در همین راستا در دهه ٧٠ شرکت مادر تخصصی عمران شهری تشکیل شد که در آن توجه خاصی به شناسایی و تهیه طرح‌های توسعه برای بافت‌های قدیمی شهرها صورت گرفته بود. در همین دوره بود که برای مرکز شهر مشهد طرح نوسازی تهیه و در سال ٧۵ تصویب شد. در این طرح هدف این است که ١۴٠هکتار مرکز شهر مشهد به طور کل نوسازی و نزدیک به ۵٠هزار نفر جمعیت این منطقه جابه‌جا شوند. شرکت مسکن‌‌سازان زیر نظر وزارت مسکن و شهرسازی تشکیل و شروع به خرید زمین به صورت پراکنده کرد که البته خیلی هم در هماهنگی با شهرداری نبود. این ایده در عمل موفق نبود. مشهد به دلیل وجود امام رضا(ع) همواره مرکز مذهبی ایران بوده و از این رو از قدیم مورد توجه تمام حکومت‌ها بوده است. این طرح نیز حمایت سیاسی مقامات عالیه را داشت. اما دو مسئله موجب شد با مشکل مواجه شود. یکی از آن‌ها ماهیت و فلسفه‌ای بود که طرح را به لحاظ نظری پشتیبانی می‌کرد. چنانکه در آن بیشتر رویکرد تجاری، اقتصادی و اقامتی مدنظر بود و شهر به مثابه یک ماشین با یک‌سری شبکه معابر تصور شده بود. دیگری نوع مدیریت اجرای طرح بود. مدیریتی از بالا به پایین که احساس می‌کرد درآمدهای نفتی سرشاری دارد که می‌تواند آن‌ها را وارد منطقه کند، زمین‌ها و املاک مردم را بخرد و آرمان‌شهری که خودش می‌خواهد را با تخریب کامل پیاده ‌کند. در واقع در دهه ١٩٧٠ که دهه رویگردانی و گذار از طرح‌های نوسازی است، تازه در مشهد نوسازی شروع می‌شود. این مدیریت هم به لحاظ تخصصی توانایی لازم را نداشت و هم از شناخت دقیقی از واقعیت برخوردار نبود. بنابراین طرح دچار رکود شد واین رکود تا سال ١٣٧٨و تشکیل شورای شهر اول ادامه پیدا کرد. در این شورا طی توافقی با مسکن و شهرسازی و شهرداری ثامن طرح نوسازی به بهسازی و نوسازی تبدیل شد. الگوی طرح نیز که بزرگ مقیاس و با خروج ساکنان از منطقه همراه بود

﷯ لغو شد. در این دوره ضوابط و مقررات کمی منعطف‌تر شده و مشارکت‌های محلی تقویت شد. با این‌حال الگوی حاکم که بر مبنای همان تفکر سابق بود، خیلی تغییر نکرد و همچنان اهداف مدنظر طراح اولیه رعایت شد. حداقل ١٠الگوی حمایتی مالی این طرح از فروش متری زمین تا اوراق مشارکت و سهام‌دار پروژه و... به کار گرفته شد تا اینکه در دهه ٩٠ سیاست مسکن و شهرسازی از نوسازی و بهسازی به سمت بازآفرینی گرایش پیدا کرد. سیاست این الگو برمبنای بازگرداندن ساکنان و حفظ و رونق منطقه بود. به دنبال این تغییر در سال ٩۶ و در دولت آقای روحانی، شورای عالی شهرسازی طرح سابق را ملغی اعلام و در سال ٩۶ طرح جدید را تصویب کرد. 

 

استاد برنامه‌ریزی شهری دانشگاه فردوسی مشهد

 

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی