کد خبر : 94478
/ 07:40

آن سوی خیریه‌ها

گزارشی از مؤسسات خیریه که نبود نظارت، برخی از آن‌ها را به حاشیه رانده است

آن سوی خیریه‌ها

شهرآرا آنلاین - سعیده آل‌ابراهیم - تقریبا در تمام شهر با تابلو یا بدون تابلو و چراغ خاموش در‌حال فعالیت هستند. تعدادشان از دست در رفته است، آن‌قدر که آمار دقیقی از آن‌‎ها وجود ندارد؛ اگر هم هست تقریبی و محدود به یک سازمان خاص است؛ این در‌حالی است که به گفته غلامرضا بصیری‌پور، رئیس هیئت مدیره شورای عالی خانه خیران خراسان، «بیشترین خیریه‌های کشور را در مشهد داریم.» خیریه‌ها مجوز خود را از چند مرجع یعنی فرمانداری، استانداری و بهزیستی دریافت می‌کنند. البته تا چندی پیش، نیروی انتظامی نیز مرجع صدور مجوز به این مؤسسات بود. اما حتی فرمانداری که اصلی‌ترین مرجع صدور مجوز به خیریه‌ها محسوب می‌شود، آماری از مجموع این مؤسسات در استان ندارد. نبود تمرکز در نظارت بر این مؤسسات ناشی از همین پراکندگی در صدور مجوزهاست تاآنجاکه حتی بعضی خیریه‌ها نیز اذعان می‌کنند که صرفا یک مجوز دریافت می‌کنند و بعد به حال خود رها می‌شوند.

ازآنجاکه فعالیت خیریه‌ها عام‌المنفعه است و در این راستا، از مردم کمک‌های مالی جذب می‌شود، باید حساب و کتابِ آن‌ها شفاف باشد. البته خیلی از خیریه‌ها به‌صورت شفاف و در‌راستای کمک به نیازمندان فعالیت می‌کنند، اما در‌این‌بین افرادی هستند که خیریه‌ها را پوششی برای سودجویی‌های شخصی خود قرار می‌دهند؛ به‌طوری‌که محمدرضا پورابراهیمی، یکی از نمایندگان خانه ملت در نقدی بر شفاف‌نبودن سازوکار مالی خیریه‌ها گفته است: «حدود ١۵‌هزار مؤسسه خیریه در کشورمان وجود دارد و حدود نیمی از آن‌ها غیرشفاف هستند و صورت‌های مالی‌شان را منتشر نمی‌کنند.»

 

از در خانه‌ها پول جمع کن، ١٠درصد مال خودت!

به‌عنوان یک جوان جویای کار به یکی از مؤسسات خیریه معروف در مشهد می‌روم. این خیریه برای خودش اسم و رسمی در مشهد دارد و تقریبا کسی نیست که اسم آن به گوشش نخورده باشد. درِ ورودی کوچکی دارد، کارکنان در طبقه دوم مشغول به کار هستند. باید قبل از ورود به طبقه دوم کفش‌ها را از پا درآورد، چون سرتاسر آن با موکت پوشیده شده است. اتاق‌های زیادی به چشمم می‌خورد که کنارِ در، بخش مربوط‌به آن(دبیرخانه، دفتر مدیریت، اتاق جلسات، معاونت امور اداری و دفتری و ...) نوشته شده است. یک تلویزیون حدود ١۵‌اینچی، روبه‌روی میز منشی نصب شده و بخش‌های مختلف مؤسسه را نشان می‌دهد. منشی می‌گوید: کار در قسمت مشارکت‌های مردمی به این صورت است که درصدی از میزان کمکی را که از مردم جمع کرده‌ای، دریافت می‌کنی.

پیشنهادی که این خیریه می‌دهد، مشابه شیوه معمول برای کسب درآمد بازاریاب‌ها و پورسانت‌بگیرهای مغازه‌ها و واحدهای صنفی است. اینکه به‌راحتی می‌گویند برو از میان مردم پول جمع کن، بعد به‌طور مثال ١٠‌درصد کمک مردمی، مال خودت!

نحوه کار این خیریه را با رئیس شورای عالی خانه خیران استان در‌میان می‌گذاریم. بصیری‌پور منکر تخلف‌های این خیریه معروف نمی‌شود و توضیح می‌دهد: این مؤسسه هیچ‌گاه مورد‌تأیید خانه خیران نبوده است. برای جذب کمک‌های مردم به درِ خانه‌ها می‌روند و در این‌زمینه شکایت‌های زیادی از مردم داشته‌ایم؛ ضمن اینکه افراد هر‌قدر کمک جمع ‌کنند، به‌طور مثال ١٠‌درصد آن را به‌عنوان حق‌الزحمه‌شان برمی‌دارند!

 

حاشیه‌ای به نام کارِ خیر !

به‌سراغ یکی از خیریه‌های دیگر در مشهد می‌روم که تقریبا شناخته شده است. در نگاهِ اول، بیشتر شبیه یک مغازه قدیمی است که سال‌هاست به لوازم رنگ‌و‌رورفته‌ گوشه‌و‌کنار آن دست نزده‌اند و صاحبِ آن، پیرمردِ بازنشسته‌ای است که فقط عصرها برای سرگرمی کرکره مغازه را بالا می‌کِشد و چند‌ساعتی در آن وقت می‌گذراند بدون هیچ درآمدی.

باید برای صحبت با مدیر این خیریه به طبقه دوم بروم. در چوبی با یک نخ نایلونی بسته شده است. راهرو تاریک است، اما می‌‌توان کیسه‌های نارنجی پر از صندوق‌های سبزِ صدقه را دیدکه تقریبا به اندازه قد یک انسان کنار هم چیده شده است. چند‌تایی جعبه سرویس‌های قابلمه روی هم قرار گرفته است. پله‌های انتهای راهرو را که رد کنی، پشت در دفتر کار مؤسسه، کیسه‌های پر از صندوق‌های خالی بازهم به چشم می‌خورد. صدای نخراشیده پیرمردی را از پشت در می‌شنوم. زمینِ دفتر با فرش‌های لنگ‌به‌لنگ پوشانده شده است. میزِ کار خسته و زخم‌خورده و مبل‌ها تورفته‌اند. پشتِ میز و روی برگه‌های ریز و درشتی، شعر و جمله‌هایی درباره نیکی به دیگران نوشته شده است.

پیرمرد پالتو پوشیده و شال‌گردن باریک خاکستری دورِ گردن انداخته است. کلاه نقابی به سر دارد. چشم‌هایش ریز است. سرفه‌های خشکی می‌کند. در این خیریه آن‌طور‌که مدیر آن می‌گوید، خانواده‌های یتیم، بی‌سرپرست و محروم شناسایی و اگر شامل حال آن‌ها شود، جهیزیه برایشان تهیه می‌کنند. جمع‌آوری کمک‌های مردمی‌شان از‌طریق صندوق‌های صدقه است که چند نفری آن‌ها را در محلات مختلف پخش می‌کنند و تعدادی هم حضوری برای دریافت صدقه مراجعه می‌کنند. اما نکته این است که این خیریه در کنار این کارها، حواشی نیز دارد که آن هم مربوط‌به مشاوره به زنان و مردان برای صیغه است!

حین حضورمان در این خیریه، تلفن زنگ می‌خورد. پیرمرد در‌حال تشریح سن و سال و مشخصات چند زن به مشتری پشت خط است؛ «دختر مجرد پنجاه‌ساله و زن مطلقه میان‌سال داریم. تو ٨٠‌سال داری و کم‌سن‌وسال‌ها قبول نمی‌کنند. ان‌شاءا... یکی از همین مواردی که مناسب باشد، برایت جور می‌کنیم.»

تلفن که قطع می‌شود، هنوز در‌حال تشریح ماجراست. خطاب به من که به‌عنوان فرد جویای کار به این خیریه مراجعه کرده‌ام، می‌گوید: مگر راست نگفتم که باید دنبال کسی باشد که با او زندگی کند؟ پیرمرد ٨٠‌سال دارد، اما دنبال زن صیغه‌ای کم‌سن‌و‌سال است!

از این متصدی دفتر خیریه می‌پرسم برای چه کسانی زن صیغه‌ای جور می‌کنند، پاسخ می‌دهد: معمولا برای همه کسانی که به ما مراجعه کنند، اگر مطمئن شویم آدم ناجوری نیستند، گزینه معرفی می‌کنیم. بالاخره این هم کار خیر است!

این فعالیت عجیب‌وغریب خیریه را هم به گوش رئیس شورای عالی خانه خیران استان می‌رسانیم. بصیری‌پور فقط به یک جمله بسنده می‌کند که: «‌این مؤسسه خیریه نباید چنین کاری انجام دهد، چون در چارچوب کار آن‌ها نیست.»

رئیس شورای عالی خانه خیران استان در پاسخ به این سؤال که چرا مجوز چنین خیریه‌هایی باطل نمی‌شود یا اخطار و جریمه‌ای دریافت نمی کنند، می‌گوید: در چند سال اخیر مجوز خیریه‌ای را لغو نکرده‌ایم، اما در سال گذشته بهزیستی، مجوز سه مؤسسه خیریه را تمدید نکرد؛ این سه مؤسسه فعال نبودند یا در چارچوب اسا‌س‌نامه خیریه‌ها حرکت نکردند، به طور مثال مؤسساتی که در‌قالب صندوق‌های قرض‌الحسنه هستند، باید فقط کار مالی انجام بدهند، اما شاهد هستیم که ساختمان می‌سازند و این خلاف است.

بصیری‌پور معتقد است که خیریه‌های مشهد، گردش‌های مالی متفاوتی نیز دارند؛ برخی فقط ٣٠‌میلیون‌تومان در سال گردش مالی دارند.

 

امکان پول‌شویی در مؤسسات خیریه

به گفته وی، بعضی خیریه‌ها هر سال درآمد و هزینه‌کردشان را بین اعضای هیئت‌مدیره‌ خود توزیع می‌کنند. بصیری‌پور بیان می‌کند: نباید خیریه‌ها موضوعات مالی خود را انکار کنند و اگر این کار را انجام دهند، ممکن است نوعی پول‌شویی رخ دهد و جرم محسوب می‌شود.

خانه خیران به مؤسسات خیریه مجوز نمی‌دهد، اما بر مؤسساتی که عضو این خانه می‌شوند، نظارت می‌کند. اکنون در‌مجموع ١٨٠‌خیریه در مشهد داریم که ١٢٠ مورد آن‌ها فعال هستند و بیش‌از ٩٠‌مؤسسه عضو خانه خیران هستند؛ این آمار را بصیری‌پور می‌گوید.

 

بعضی مسائل را نباید بیان می‌کردیم

بین این خیریه‌ها سراغ یکی از مؤسسات معروف شهر هم می‌رویم که البته مسئول آن حاضر می‌شود ارقام دقیق کمک‌های مردمی‌ و ساز‌و‌کار فعالیتشان را اعلام کند. حمید رضازاده، مدیرعامل مؤسسه خیریه گلستان علی(ع)، که معتقد است خیریه آن‌ها در کشور رقیب ندارد، می‌گوید: میانگین گردش مالی این مؤسسه ۶.۵‌میلیارد تومان در سال است، از این مبلغ ٢.۵‌میلیارد تومان مربوط‌به پروژه در‌حال ساخت مجموعه و ۴‌میلیارد‌تومان هزینه سرانه مؤسسه است. باید هر سه ماه مباحث مالی را به سازمان بهزیستی گزارش کنیم و سازمان بازرسی، بیمه و دارایی نیز نظارت کامل دارند.

٨٠٠ میلیون تومان برای این مؤسسه مالیات و بیمه بریده شده است، آن‌طور‌که رضازاده می‌گوید، به‌دلیل اینکه راه‌های قانونی و غیرقانونی برای بستن دفاتر را نمی‌دانستند. او ادامه می‌دهد: ما هر کاری انجام می‌دادیم به دارایی و بیمه اظهار می‌کردیم، اما پس‌از آن متوجه شدیم بعضی مسائل را نباید بیان می‌کردیم.

اظهارات مدیرعامل مؤسسه خیریه گلستان علی(ع) در‌حالی مطرح می‌شود که طبق قانون، خیریه‌ها از پرداخت مالیات معاف هستند، اما به این شرط که تأییدیه مالی خود را از مرجع صدور مجوز دریافت کنند، در‌غیراین‌صورت مشمول مالیات می‌شوند. حیدر خوش‌نیت، سرپرست فرمانداری مشهد، دراین‌باره به خبرنگار شهرآرا می‌گوید: باید خیریه‌ها سه ماه قبل‌از پایان سال مالی، گزارش خود را اعلام کنند و می‌توان گفت خیریه‌هایی که برای مباحث مالی تأییدیه نمی‌گیرند، متخلف هستند.

 

تا زمان لغو دائم پرونده، خیریه‌ها فعال هستند

آن‌طور‌که سرپرست فرمانداری اعلام می‌کند نظارت‌ بر خیریه‌ها توسط هیئت نظارت سازمان‌های مردم‌نهاد شهرستان انجام می‌شود. این هیئت با حضور نماینده منتخب سازمان‌های مردم‌نهاد، نماینده شورای شهرستان و نماینده‌ای از اداره اطلاعات به ریاست فرماندار برگزار می‌شود و به تخلفات و شکایت‌ها رسیدگی می‌کند. اما به گفته خوش‌نیت یکی از مشکلات اصلی این است که اگر مشکلی در خیریه‌ها وجود داشته باشد باید دادگاه برای لغو دائم پرونده‌های خیریه اقدام کند؛ این در‌حالی است که فرمانداری، مرجع صدور پروانه سازمان‌های مردم‌نهاد و خیریه‌هاست، اما نمی‌تواند برای لغو دائم پرونده‌های خیریه اقدام کند.

خوش‌نیت ادامه می‌دهد: این موضوع، روند لغو پرونده را طولانی می‌کند؛ به‌طوری‌‌که این لغو فعالیت دائم گاهی بیش‌از یک یا دو سال طول می‌کشد و در این مدت معمولا این خیریه‌ها فعال هستند.

وی معتقد است مشهد از نظر تعداد خیریه‌ها تقریبا به حد اشباع رسیده است و بیان می‌کند: مرجع اصلی صدور مجوز به سازمان‌های مردم‌نهاد که در امور خیریه فعالیت دارند، باید وزارت کشور باشد، اما در گذشته دستگاه‌های دیگری نیز برای ارائه مجوز اقدام می‌کردند. طبق مکاتبه‌ فرمانداری با نیروی انتظامی، چند‌سالی است که دیگر نیروی انتظامی برای صدور مجوز به خیریه‌ها اقدام نکرده است. البته برای یکپارچگی صدور مجوز سازمان‌های مردم‌نهاد، لایحه‌ای توسط هیئت دولت به مجلس ارائه شده، اما هنوز در دستور‌کار مجلس قرار نگرفته است.

 

از ١٣٠ خیریه فقط ٨٧ مؤسسه مجوز خود را تمدید کرده‌اند

آمار فرمانداری نشان می‌دهد که ٢١٧‌سازمان مردم‌نهاد از فرمانداری مشهد مجوز دارند که ١٣٠ مورد از آن‌ها، خیریه هستند. خوش‌نیت ادامه می‌دهد: اکنون ٨٧ مؤسسه از این خیریه‌ها مجوزشان را تمدید کرده‌اند و بقیه باید برای تمدید مجوزشان اقدام کنند؛ در‌غیر‌این‌صورت در ابتدا اخطار تلفنی و اخطار کتبی و در‌نهایت لغو فعالیت سه‌ماهه به آن‌ها می‌دهیم بعد از آن برای لغو دائم از‌طریق دادگاه اقدام می‌شود.

سرپرست معاونت استانداری و فرمانداری شهرستان مشهد معتقد است که برخی خیریه‌های مشهد در چارچوب اساس‌نامه سازمان‌های مردم‌نهاد فعالیت نمی‌کنند و می‌گوید: برخی خیریه‌ها هنوز حواشی و مشکلاتی دارند که باید نظارت بیشتری روی آن‌ها انجام شود. از ابتدای سال جاری ٨٠اخطار کتبی به برخی از این خیریه‌ها داده شده است و موظف‌به رفع مشکلات هستند و اگر اقدام نکنند، از‌طریق دادگاه مجوز آن‌ها لغو خواهد شد.

در‌نهایت چرخه فعالیت و نظارت بر خیریه‌ها واحد و متمرکز نیست. اگر اوضاع به همین روال پیش برود، با‌توجه‌به افزایش روز‌به‌روز مؤسسات خیریه، شاهد پیچیده‌شدن هرچه بیشتر این حوزه می‌شویم. در‌حال حاضر لیست خیریه‌های دارای مجوز و اعتبار در پرتال فرمانداری مشهد و در بخش سازمان‌های مردم‌نهاد قرار گرفته است و مردم می‌توانند برای کمک‌ مالی به نیازمندان و محرومان به این خیریه‌ها مراجعه کنند.

 

یک جای کار می‌لنگد

با‌وجود خیریه‌هایی که در مشهد کار می‌کنند، هنوز نیازمندان و محرومانی داریم که شاید یک وعده غذای گرم هم در روز نداشته باشند. گفته سلمان دانشور، معاون مشارکت‌های مردمی کمیته امداد خراسان‌رضوی، مُهر تأییدی در‌این‌زمینه است: «٢٠۵‌هزار خانوار مددجو در استان داریم که همه آن‌ها از خدمات خیریه‌ها استفاده نمی‌کنند.» این نشان می‌دهد که یک جایِ کار می‌لنگد. برخی از خیریه‌ها سعی می‌کنند تعداد خانواده‌ها و افراد نیازمند خود را بیشتر نکنند؛ به این دلیل که امکانات بیشتری ندارند و ترجیح می‌دهند آن را به همان افراد قبلی بدهند.

دانشور با اشاره به اینکه یکی از وظایف کمیته امداد بر طبق اسا‌س‌نامه، سامان‌دهی خیریه‌هاست و اکنون این موضوع در قالب طرح یا لایحه در‌حال پیگیری است، می‌گوید: بعضی شهرستان‌های استان خیریه ندارند یا منابع مالی کمی دارند. اما اکنون در خراسان‌رضوی ۵۵٠‌خیریه داریم که کمیته امداد با بیش از ١۶٠ مورد آن‌ها همکاری می‌کند؛ به این صورت اگر از جزیره‌ای کار‌کردن جلوگیری شود، بهتر است.وی ادامه می‌دهد: پیش از این فکر می‌کردیم کمیته‌ امداد با خیریه‌ها رقیب است، در‌حالی‌که خیریه‌ها بازوان کمیته‌ امداد هستند. به همین دلیل در حال حاضر نگاه حمایتی و سعی بر تسهیلگری برای خیریه‌ها داریم. کمیته امداد به مؤسسات خیریه مجوز نمی‌دهد، اما استانداری و فرمانداری برای صدور مجوز خیریه از ما استعلام می‌گیرند.

 

صدور مجوز برای ١١۶٠ سازمان مردم‌نهاد تا پایان سال‌٩۶

منوچهری، معاون تشکل‌ها و مشارکت‌های اجتماعی استانداری خراسان‌رضوی با اشاره به اینکه فرمانداری بیشترین میزان صدور مجوز برای خیریه را دارد، می‌گوید: استانداری بیشتر به سازمان‌های مردم‌نهاد با رویکردهای فرهنگی، اجتماعی، آسیب‌ها، محیط‌زیست، میراث فرهنگی و‌... مجوز می‌دهد. آمار سازمان‌های مردم‌نهادی که تا پایان سال‌٩۶ در استان مجوز دریافت کرده بودند‌، ١۶٠‌سازمان بود که تعداد نهادهای فعال و غیرفعال آن تفکیک نشده است.

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی