کد خبر : 95561
/ 07:55
راهکارهایی هوشمندانه برای بهبود محیط زیست در مشهد

آلاینده ها در دام فناوری

الکترونیکی شدن به تنهایی منجر به ایجاد شهر هوشمند نمی شود...

آلاینده ها در دام فناوری

شهرآرا آنلاین - علیرضا وفایی نیا | وقتی بحث هوشمندسازی مطرح می‌شود، معمولا اولین چیزی که به ذهن می‌رسد استفاده از فناوری‌های پیشرفته و مکانیزه کردن کارهای مختلف است. اما الکترونیکی شدن به تنهایی منجر به ایجاد شهر هوشمند نمی شود. در واقع فناوری تنها به عنوان ابزار دستیابی به اهداف هوشمندسازی استفاده می‌شود. یکی از مهم‌ترین راهبردهای شهرهای هوشمند؛ حفظ و توسعه شاخصه‌های محیط‌زیستی است. منظور از محیط زیست هوشمند، ایجاد ساز و کارهای لازم برای استفاده بهینه از انرژی و کاهش آلودگی محیط زیست است. در برنامه‌ریزی‌های شهری که با هدف هوشمندسازی مشهد انجام شده نیز توجه ویژه‌ای به محیط‌زیست شده است. در برنامه عملیاتی «چشم‌انداز مشهد در ١۴٠۴» مشهد باید به شهری پاک و سبز تبدیل شود و میزان آلاینده‌های شهری آن به استانداردهای جهانی نزدیک شود. در این مطلب و هم‌زمان با روز درخت‌کاری، نگاهی به اقدامات و برنامه‌های مدیریت شهری در حوزه محیط زیست خواهیم داشت. 

 

تبدیل زباله به برق

دفن چندین هزار تن زباله در محل دفن زباله شهر مشهد طی سالیان اخیر و تجزیه بی‌هوازی آن‌ها باعث تولید گازهای مختلف از جمله گاز متان شده است. به طور کلی گازهای حاصل از دفن زباله‌ها بزرگ‌ترین منبع انتشار گاز متان ناشی از فعالیت‌های انسان است، مثلا در آمریکا حدود ۴٠ درصد از انتشار سالانه گاز متان مربوط به دفنگاه‌های زباله است. کاهش انتشار متان در مبارزه با تغییرات آب و هوایی جهانی امری حیاتی است. چون هر تن از متان منتشر شده در هوا به اندازه ٢١ تن دی اکسید کربن در طول یک دوره زمانی ١٠٠ ساله، بر گرمایش آب و هوای جهانی اثر می‌گذارد. به همین دلیل جلوگیری از انتشار این گازها و تبدیل آن‌ها به انرژی در نیروگاه‌های بیوگاز (تولید انرژی الکتریکی از گاز) از اقدامات مهم درباره حفظ محیط‌زیست محسوب می‌شود. باتوجه به این موضوع در سال ٨٨ شهرداری مشهد اولین نیروگاه بیوگاز را در محل قدیمی دفن زباله احداث کرد. این نیروگاه که اولین نمونه در خاورمیانه است، با ظرفیت ۶۵٠ کیلووات در ساعت برق تولید می‌کند.

در ادامه سیاست‌های شهرداری برای استفاده از ظرفیت محل‌های دفن زباله برای تولید انرژی، این مجموعه قصد دارد تا انتهای سال ٩٩ دومین نیروگاه بیوگاز را هم با ظرفیت ٣ مگاوات در ساعت به بهره‌برداری برساند.

 

انرژی‌های تجدیدپذیر در رگ‌های شهر

یکی از مهم‌ترین چالش‌های توسعه استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در کشورمان، گران بودن تجهیزات مورد نیاز برای تولید این انرژی‌هاست. در شرایطی که قیمت سوخت‌های فسیلی و برق و گاز در کشورمان به شدت ارزان است، رفتن به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر توجیه اقتصادی لازم را ندارد. با این حال مجموعه شهرداری با در نظرگرفتن دغدغه‌های محیط زیستی در حال توسعه استفاده از این نوع انرژی‌هاست. در همین‌باره تابه حال ٧٧ سامانه روشنایی با استفاده از انرژی خورشیدی در ایستگاه‌های اتوبوس نصب شده است. بخشی از روشنایی فضاهای سبز شهری هم به وسیله انرژی خورشیدی تأمین می‌شود. ایجاد نیروگاه خورشیدی ٢٠ کیلوواتی در پایانه امام رضا (ع) هم از دیگر اقدامات مدیریت شهری در این حوزه است.

در کنار مزایای محیط زیستی، یکی از مهم‌ترین مزیت‌های جانبی استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر، توسعه اشتغال پایدار است. مثلا برای بهره‌برداری از یک مگاوات نیروگاه انرژی خورشیدی برای بیش از ٣۵ نفر اشتغال ایجاد می‌شود.البته با توجه به هزینه بالای احداث این نیروگاه‌ها، شهرداری به تنهایی نمی‌تواند اقدامات کافی در این زمینه داشته باشد و باید حتما دولت هم پای کار بیاید.

 

تشدید برخورد با دودزا‌ها

آلودگی هوا همیشه یکی از بزرگ‌ترین معضل‌های شهرهای بزرگ محسوب می‌شود و ارائه راه‌حل برای کاهش آن همواره از مهم‌ترین دغدغه‌های مدیران شهری در حوزه محیط زیست بوده است. در این‌باره به طور کلی برنامه‌های مدیریت شهری به دو بخش پایش آلودگی هوا و همچنین برخورد با وسایل آلاینده و دودزا تقسیم می‌شود. درباره پایش آلودگی هوا، ٢٣ ایستگاه در نقاط مختلف شهر مستقر هستند و میزان آلاینده‌ها را اندازه‌گیری می‌کنند. اطلاعات لحظه‌ای این مراکز هم در سایت مرکز پایش آلاینده‌های زیست محیطی مشهد برای تمام شهروندان قابل دسترسی است.

در حوزه برخورد با آلاینده‌ها هم بند ٢٠ ماده ۵۵ قوانین شهرداری‌ها این مجموعه‌ها را به سامان‌دهی وسایل نقلیه دودزا مکلف کرده است. در همین راستا سازمان محیط زیست شهرداری با همکاری پلیس راهور، گشت‌هایی در شهر برای برخورد با خودروهای دودزا ایجاد کرده است. این گشت‌ها از ابتدای امسال به حدود ٣۶ هزار مورد تخلفات سیار و ثابت رسیدگی کرده‌اند که از این میان بیش از ٧٠ درصد موارد به بحث آلودگی هوا مربوط می‌شود. نحوه برخورد با خودروهای دودزا در این طرح به این شکل است که با همکاری دادستانی، مدارک خودروهای دودزا گرفته شده و به مالک اخطار دو هفته‌ای برای رفع نقص داده می‌شود. این روند با بازخورد خوبی همراه بوده است. بر اساس آمارهای سازمان محیط‌زیست شهرداری‌ در بیش از ٩٠ درصد موارد خودروهای دودزا اصلاح شده‌اند. همچنین از زمان اجرای این طرح ٢/١درصد از آلودگی هوای مشهد کاهش پیدا کرده است.

 

تدوین پیوست زیست محیطی حریم مشهد 

حریم شهرها محدوده تنفسی شهری محسوب می‌شوند و نباید با صنایع و خدمات مختلف این محدوده را پر کرد. برای بهبود شاخصه‌های زیست محیطی در مشهد باید حریم آن بکر باقی بماند. اما مشاهدات نشان‌دهنده این هستند که شرایط فعلی حریم مشهد وضعیت مناسبی ندارد. در شرق شهر کارخانه‌های شن و ماسه وجود دارند. شمال شهر را کارخانه‌های آسفالت و موارد این‌چنینی اشغال کرده‌اند. صنایع مختلف هم که در غرب قرار دارند. در جنوب هم که با کوهستان و معادن سنگ و امثال این‌ها روبه‌رو هستیم. یکی از اقداماتی که توسط سازمان محیط‌زیست شهرداری برای رفع این مشکلات در حال انجام است، ایجاد پیوست زیست محیطی حریم شهر مشهد است. بر اساس زمان‌بندی‌ها تدوین این پیوست تا خرداد سال آینده به پایان خواهد رسید و پس از آن به طور کامل می‌توان فهمید که در حریم شهر از نظر زیست‌محیطی چه اتفاقاتی در حال رخ دادن است. با تدوین پیوست زیست محیطی می‌توان به طور دقیق‌تر به مسائل حاشیه شهر سامان داده و برنامه‌ریزی‌های دقیق‌تری برای حل مشکلات زیست محیطی محدوده اطراف شهر انجام داد. 

 

پیش بینی آلودگی هوا 

یکی از مشکلات در برنامه‌ریزی‌ها برای کاهش آلودگی هوا این است که مدیریت شهری به طور دقیق نمی‌داند هر کدام از عوامل آلاینده چند درصد در آلودگی هوا نقش دارند. برای رفع این مشکل مطالعاتی با هدف ایجاد فهرست آلاینده‌های شهر مشهد در حال انجام است و بر طبق زمان‌بندی‌های انجام شده قرار است تا شهریور سال آینده تدوین آن به اتمام برسد. با ایجاد این فهرست می‌توان به طور دقیق اعلام کرد که هرکدام از آلاینده‌های مختلف مانند خودروها، صنعت، فرودگاه و ... چند درصد در میزان آلودگی هوای شهر نقش دارند. با در اختیار داشتن این درصد‌ها می‌توان فهمید که مثلا نقش تغییر مکان فرودگاه در میزان آلودگی هوای مشهد چقدر است. در واقع این فهرست ملاک تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی‌های شهری برای کاهش آلودگی مشهد خواهد بود. در کنار آن در سال‌های اخیر اطلاعات مناسبی از ایستگاه‌های پایش آلودگی هوا ایجاد شده و مطالعاتی درباره مدل هواشناسی شهر مشهد هم انجام شده است. با داشتن این اطلاعات و کمک از فهرست مذکور، بستری مهیا می‌شود که در آن می‌توان حداقل ٢۴ ساعت قبل از ایجاد آلودگی شدید در شهر، آن را تشخیص داد. این امر باعث می‌شود مدیران شهری قبل از رسیدن شاخص آلودگی هوا به شرایط ناسالم،آن را تشخیص داده و اقدامات پیشگیرانه‌ای را برای جلوگیری از آن انجام دهند. 

 

توسعه محیط زیست نیازمند همراهی همه دستگاه‌ها

بدون شک مهم‌ترین عامل توسعه محیط زیست در شهرها، فرهنگ‌سازی و آموزش به شهروندان در این حوزه است. بهترین و مفیدترین پروژه‌های محیط‌زیستی هم بدون همراهی شهروندان به نتیجه دلخواه نخواهد رسید. تا به حال تلاش‌های زیادی شده تا شهرداری مشوق‌های مختلفی را در راستای حفظ محیط زیست به شهروندان ارائه کند. اما این پروژه بار مالی سنگینی دارد و بدون کمک دیگر دستگاه‌ها اجرا نمی‌شود. در برخی موارد هم این نیاز احساس می‌شود که رعایت برخی اصول محیط‌زیستی به صورت الزامی در بیاید. مثلا می‌توان قوانینی را در شهرسازی به تصویب رساند که بر اساس آن‌ها برخی ساختمان‌ها ملزم به راه‌اندازی نیروگاه خورشیدی با ظرفیت تعیین شده‌ای بشوند.

در پایان باید گفت در بهبود محیط‌زیست شهری دستگاه‌های مختلفی دخیل هستند و هیچ یک از آن‌ها نمی‌توانند به تنهایی و بدون همکاری بقیه و شهروندان در این زمینه عملکرد مناسبی داشته باشند. با توجه به اهمیت شاخصه‌های محیط‌زیستی در توسعه شهرها، همکاری تمام دستگاه‌ها و مدیریت یکپارچه آن‌ها در برنامه‌ریزی‌های محیط‌زیستی می‌تواند اتفاقات خوبی را در شهرمان رقم بزند.

 

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی