کد خبر : 96076
/ 07:40
بسته پیشنهادی شهرآرا برای گشت‌و‌گذار نوروزی در کمربند جنوبی مشهد

سفر در مسیرسبز

بهمن سال گذشته بود که عملیات اجرایی کمربند سبز جنوبی مشهد پس‌از پنج‌سال کار بی‌وقفه و حدود ٨٠‌درصد پیشرفت فیزیکی با اعتراض گروه‌های حامی محیط زیست و دستور دادستان عمومی متوقف شد...

سفر در مسیرسبز

شهرآرا آنلاین - شیما سیدی| بهمن سال گذشته بود که عملیات اجرایی کمربند سبز جنوبی مشهد پس‌از پنج‌سال کار بی‌وقفه و حدود ٨٠‌درصد پیشرفت فیزیکی با اعتراض گروه‌های حامی محیط زیست و دستور دادستان عمومی متوقف شد. این پروژه که حدود ٢۶‌کیلومتر طول داشت، قرار بود انتهای بولوار شهید‌برونسی را به اتوبان باغچه برساند.

همان زمان نظرات موافق و مخالف بسیاری درباره توقف فعالیت این اتوبان مطرح شد. موافقان ادامه پروژه می‌گفتند حالا بعد‌‌از صرف بیش‌از صد‌میلیارد‌تومان از بیت‌المال توقف پروژه، هدر‌رفتن پول مردم است. همچنین اجرای این پروژه می‌تواند به کاهش ترافیک و حجم آلودگی داخل شهر کمک کند. از آن سو مخالفان ادامه پروژه هم تحلیل خودشان را داشتند. آن‌ها معتقد بودند از‌بین‌بردن فضای سبز مشهد برای ایجاد اتوبانی تنها با فاصله ٧٠٠‌متر از بولوار نماز، کاری منطقی نیست و جلو کار اشتباه را هر زمان بگیری منفعت است. همچنین این طبیعت خدادادی خود می‌تواند مقصد جدیدی برای ییلاق رفتن مشهدی‌ها شود و از بار ترافیک طرقبه و شاندیز بکاهد. آن‌ها پیشنهاد می‌دهند این خط سبز حالا بشود مسیر تردد وسایل حمل‌و‌نقل سبز مانند دوچرخه، اسکیت و حتی پیست اسب‌دوانی.

به بهانه عید نوروز به معرفی جاذبه‌های گردشگری ، طبیعی و برنامه‌های مدیریت شهری در این خطه خواهیم پرداخت.

 

ظرفیت‌های طبیعی و تاریخی ارتفاعات جنوب مشهد

١٢١ دره

١١ چشمه

۵ روستا

١ کاروانسرا

٣ آب‌انبار

۵ قله

٣ پهنه سنگ‌نگاره

٣ بوستان طبیعی

١ سایت صخره‌نوردی

٢٢٠٠ هکتار درخت‌کاری

 

چشمه‌پونه و بوی عطر پونه

تا همین چند وقت پیش برای پیدا‌کردنش باید راهی از انتهای «تلویزیون» یا کوچه‌پس‌کوچه‌های «خاقانی» می‌یافتید. اما حالا به لطف «نماز»، «چشمه‌پونه» به حاشیه آمده و با طبیعت رنگارنگش، جلو برج‌‌هایی قد علم می‌کند که در فاصله صدمتری، بر سر روستا سایه افکنده‌اند. هنوز تابلو نماز سر کوچه روستایی چسبیده به شهر، مُهر نخورده، اما به‌واسطه وجود مدرسه‌ای کانکسی که چهارپایه دارد و در حاشیه بولوار نماز به شش‌دانش‌آموزش آغاز سال تحصیلی را خوشامد می‌گوید، کاملا پیداست. چشمی هم که بشمارید، از نماز‌٢٧ که تابلو دارد، حدود نماز‌٣٣ می‌شود.

مقصد گردش این هفته ما روستاهای روی کمربند سبز جنوبی مشهد است؛ روستاهایی خاص که اگر پشت به بولوار نماز بایستید زاویه دیدتان تماما کوه می‌شود و دشت و چشمه. اما اگر ١٨٠‌درجه بچرخید، یک بزرگراه شلوغ می‌بینید با برج‌های رنگارنگ و شهری پر‌دود. تصمیم ما برای ادامه راه هم به همین زاویه دید بستگی دارد. اینکه بخواهیم این اندک روستاهای باقی‌مانده را هم نابود کنیم و جایش را با برج‌ها و اتوبان‌ها پر کنیم، یا باقی‌مانده فضاهای بکر را بگذاریم برای نفس‌کشیدن آیندگان.

چشمه‌پونه با حدود ۴۵‌خانوار اولین مقصد گردش ماست. کلاته‌سرهنگ و قلعه‌نجفی هم روستاهای دیگری است که در یک نیم‌روز همراه با محسن موسوی‌زاده، طبیعت‌گرد آشنا به این منطقه، زیرپا می‌گیریمشان.

اولین مقصدمان، روستایی با طبیعت زیباست که البته نامهربانی‌های انسانی، اندکی از زیبایی‌هایش کاسته است. آب آشامیدنی این روستا از لب چشمه متأسفانه به استخری پرلجن هدایت و موجب می‌شود کارایی‌اش از دست برود. با‌این‌حال هنوز همین آب منبع حیات روستاست. قدری آن‌سوتر درختان صدساله‌ای را می‌بینید که لانه پرندگان فراری از دود و دم شهر شده است. این پرندگان سار و زاغ و پرستو و... با آواز خوششان، موسیقی طبیعت را زیر گوش زمزمه می‌کنند، اما زباله‌های کود‌شده زیر درختان اجازه نمی‌دهد خوشی سیر در طبیعت کامل شود.

این روستا اما یک ظرفیت دیگر هم دارد و آن کارگاه‌های سنگ هرکاره است. وارد یکی از کارگاه‌ها که می‌شویم مردی سپیدروی را می‌بینیم که گرد سنگ بر سر و رویش نشسته و در همان حال مشغول چسب‌زدن تکه فلز استوانه‌ای‌شکل کوچکی روی سنگ‌های بزرگ‌تر گرد است. می‌گوید این شیوه کار هرکاره‌سازی است. سنگ‌ها پس‌از خشک‌شدن چسب داخل دستگاه سنگ‌تراشی می‌روند، داخلشان تراشیده می‌شود و قابلمه و کاسه‌های دیزی هرکاره را شکل می‌دهند. مرحله بعد قلم‌زنی روی کاسه‌ها و بشقاب‌هاست که هنرمند این کار نیز داخل روستا کارش را انجام می‌دهد.

از کارگاه بیرون می‌آییم و جاده خاکی روستا را می‌گیریم و ٣٠٠متر بالا می‌رویم تا به کوه و دشتی برسیم که بوی بهار می‌دهد. موسوی‌زاده خطی فرضی به اندازه یک مترمربع روی دامن کوه می‌کشد و می‌گوید: ژنوم خاک این منطقه در طول سالیان دراز آن‌چنان بارور شده است که در همین یک مترمربع می‌توانید صد گونه گل و گیاه متنوع ببینید. این را من نمی‌گویم؛ گروهی از دانشجویان و استادان دانشگاه فردوسی که مدتی برای شناسایی انواع گل و گیاهان این منطقه تحقیق می‌کردند، می‌گویند. روی همان یک مترمربع که دقیق می‌شویم گل‌های قرمز و زرد و براقی می‌بینیم که مشابهش را جای دیگر کمتر دیده‌ایم.

مشغول تماشاییم که گله‌ای از گوسفندان به کنارمان می‌آیند. این‌ها همه فقط در فاصله ۴٠٠متری از حاشیه بولوار نماز جریان دارد. هنوز راه برای رفتن و دیدن شگفتی‌ها زیاد است اما برای ازدست‌نرفتن فرصت بازدید از سایر روستاها به حاشیه نماز برمی‌گردیم.

133182.jpg

پیشنهادهای مدیریت شهری برای نوروز ٩٨ در کمربند سبز جنوبی مشهد

-شناسایی مسیرهای دسترسی با کمک گروه‌های کوهنوردی

- جانمایی پارکینگ و مقا صد گردشگری

- آسفالت مسیرهای دوچرخه سواری در پارک خورشید

- ارائه خدمات عمومی و بهداشتی به شهروندان

- آسفالت و ایمن سازی جاده با نصب علائم ترافیکی

- تعبیه سرویس‌های اتوبوس رفت و برگشت به ارتفاعات جنوبی در روزهای تعطیل

- ادامه درختکاری در کمربند سبز

- اجرای برنامه های فرهنگی

 

کلاته سرهنگ و درآوردن نان از زیر سنگ

وارد نماز٢٧ که شوید و از کنار «برج‌های آسمان»ای که سر به آسمان کشیده‌اند بگذرید، ٢٠٠‌متر بعد به کلاته‌سرهنگ، یا کلاته‌نقی یا قلعه‌سرهنگ می‌رسید؛ روستایی با حدود ٢٠‌خانوار که نام فامیل بیشترشان «تنها» است.

این روستا هم برای خود قنات و چشمه دارد اما باز هم آب چشمه به استخری کثیف هدایت می‌شود. چهارنفر از خانم‌های روستا بسیج شده‌اند و مشغول شستن قالی‌هایشان در وسط استخر هستند.

راه کنار استخر را می‌گیریم و وارد خانه آقای تنها، پیرمرد نود‌ساله‌ای می‌شویم که مشغول گچ‌کاری خانه‌اش است. خانه‌ای ۵٠‌متری با سقف چوبی و بخاری نفتی. خانم تنها برای خرید به شهر رفته و آقای تنها فرصت را غنیمت شمرده تا آمدن بانو، خانه را برای عید نو‌نوار کند. در این روستا هم صدای آواز پرنده‌ها، شیهه اسب‌ها، واق‌واق سگ‌ها و بع‌بع گوسفندان برای لحظه‌ای ما را به عالم روستا می‌برد و فراموش می‌کنیم تنها چند قدم با شهر فاصله داریم. خانه‌های سنگی، کاهگلی و کم‌وبیش آجری بافت این روستا را شکل می‌دهند. قدری که در روستا راه بروید، گروهی را خواهید دید که با پتک و تیشه، نانشان را از دل کوه و زیر سنگ درمی‌آورند. این‌ها شغلشان برداشت سنگ است؛ همان سنگ‌های هرکاره‌ای که در چشمه پونه کارگاهش را دیدیم.

قلم را جایی در‌میان شکاف سنگ می‌گذارد و با پتک رویش می‌کوبد. چند باری به تلاشش ادامه می‌دهد تا سرانجام سنگ، سر تعظیم فرو می‌آورد و می‌شکند. کنارش فرد دیگری با تیشه به سنگ شکل می‌دهد تا گِردش کند. هر ضربه‌ای که می‌زند چند تکه سنگ به اطراف پرت می‌شود. یکی‌دوتا هم نصیب ما می‌شود. می‌پرسیم: چشمتان آسیب نمی‌بیند؟ می‌گوید: مگر می‌شود نبیند! هر شب کلی خرده‌سنگ از چشممان درمی‌آوریم.

می‌گوییم: چرا از ابزار برقی استفاده نمی‌کنید؟ پاسخ روشن است؛ روستا خاموش است و برق ندارد. مدت‌هاست این روستاهای حاشیه شهر از نعمت برق و آب و گاز بی‌بهره‌اند. در‌حالی‌که چند‌متر آن‌طرف‌تر برج‌نشین‌ها در ناز و نعمت به سر می‌برند.

راه خاکی روستای کلاته سرهنگ را هم که بالاتر بروید به باغ و قنات و چشمه‌هایی می‌رسید که تماشایش در دشت و دمن چشم‌نواز است. داخل برخی از کوه‌های اطراف کلاته‌سرهنگ به‌دلیل برداشت سنگ، غار و حفره‌هایی پدید آمده است که حتی برخی از آن‌ها می‌تواند یک لمکده شود. البته از کاغذهای لوله‌شده‌ای که روی زمین ریخته مشخص است که همین امروز هم لمکده و پاتوق معتادان است.

133184.jpg

قلعه نجفی و نگهبان نجیبش

پس از صرف نان و ماستی در بوستان زیبای آبشار که با درختان ده‌ساله کاج و فضای سبز، شبیه پارکی جنگلی با حدود ١٠‌آلاچیق‌ شده است، راهی قلعه‌نجفی می‌شویم. قلعه‌ای دست‌کم صد‌و‌پنجاه‌ساله در انتهای بولوار دلاوران؛ درست بالادست برج‌های لویزان.

این قلعه با برج و بارو، اصطبل و خانه اربابی و حیاط باصفایش امروز منزلگاه یک نفر است. «پیران» پیرمردی حدودا نودساله است که نتوانسته دل از خانه آبا و اجدادی‌اش بکند. او امروز تنها نگهبان این خانه است. البته در‌کنار چند مرغ و گربه و سگ‌هایش.

پلکانی که به پشت بام هدایت می‌شود، ما را به خانه اربابی می‌رساند. خانه‌ای با طاق‌های متعدد و پنجره‌ای چوبی که روزگاری محل سکونت خان و ارباب قلعه بوده، اما امروز مثل نگهبانش پیر و فرتوت شده است. این قلعه با تنها کمی دست‌کشیدن به سر و ظاهرش می‌تواند پاتوقی دنج برای کوه‌نوردان و طبیعت‌گردان باشد.

از قلعه که بیرون بیایید و در راه خاکی حدود صد‌متر بالا بروید به چشمه‌ای می‌رسید که آب زلالش از دل زمین می‌جوشد اما راه به جایی نمی‌برد و ناگزیر به داخل کالی هدایت می‌شود که جز کثیفی چیزی ندارد. موسوی‌زاده از تحقیق دانشجویان دانشگاه فردوسی بر سلامت این آب خبر می‌دهد و می‌گوید: تحقیقات نشان داده آب این چشمه کاملا سالم و آشامیدنی است.

رو به چشمه ایستاده‌ایم که انبوه خاک روی هوا توجهمان را جلب می‌کند. عملیات اجرایی کمربند سبز جنوبی یک سالی می‌شود که متوقف شده و این همه انبوه خاک در‌کنار کمربند، بی‌معنی به نظر می‌رسد. برای رسیدن به پاسخ، راه را تا کمربند جنوبی پیاده ادامه می‌دهیم؛ چند‌متری بیشتر نمی‌رویم که کامیون‌هایی را می‌بینیم که با بار پر نخاله، از کنار کمربند سبز به دل کوه می‌زنند و بدون بار برمی‌گردند. موسوی‌زاده می‌گوید: تخلیه این نخاله‌ها در کوه باعث از‌بین‌رفتن بافت گیاهی و خشک‌شدن خاک و حتی چشمه‌ها می‌شود. او امیدوار است مانند پروژه کمربند سبز که توقفش با این همه پیشرفت، مصداق ضرب‌المثل «جلو ضرر را از هرجا بگیری منفعت است» روزی جلو تخلیه این نخاله‌ها در طبیعت نیز گرفته شود.

133183.jpg

پیشنهادهایی برای گردش در کمربند سبز

﷯طبیعت‌گردی 

از انتهای صیاد۶۵ که وارد صابر٢ شوید، راه طبیعت‌گردی در ارتفاعات جنوب مشهد آغاز می‌شود. این مسیر که ٢۵‌کیلومتر طول دارد و در تمام راه مانند پارکی طبیعی است، سه بوستان طبیعی خورشید در انتهای هاشمیه، آبشار در انتهای دلاوران و هفت‌حوض در انتهای خلج را به یکدیگر وصل می‌کند. همچنین می‌توانید برای طبیعت‌گردی، راه خاکی روستاهای کلاته‌سرهنگ در نماز‌٢٧ و چشمه‌پونه در حدود نماز‌٣٣ را به‌سمت بالا ادامه دهید. در‌صورت سامان‌دهی آب چشمه‌های این محدوده، تمام این ٢۵‌کیلومتر می‌تواند یک پارک خطی طبیعی باشد.

﷯ کوه‌گردی 

دو قله معروف ارتفاعات جنوب مشهد یعنی «قله زو» و «چینگ‌کلاغ» (که در‌اصطلاح مشهدی نامش برگرفته از ظاهر کوه است که مانند نوک کلاغ است) در دو سوی کمربند سبز جنوبی مشهد قرار دارد و می‌تواند مسیر علاقه‌مندان به کوه‌نوردی شود.

﷯ صخره‌نوردی 

«سنگ سیاه» که نامش برگرفته از رنگ سیاهِ سنگی است که انتهای جاده خلج قرار دارد، مدت‌هاست سایت کلاس تمرین صخره‌نوردی است. برای رسیدن به این سایت می‌توانید از میدان حافظ وارد سیدی و جاده خلج شوید. این سایت سمت چپ قله چینگ‌کلاغ قرار دارد. 

﷯ روستاگردی 

بازدید از روستاهای اطراف کمربند سبز مشهد که برخی به شهرستان طرقبه و برخی نیز بلاتکلیف‌اند و برخی به شهرستان مشهد تعلق دارند، فرصت مغتنمی برای روستاگردی بدون صرف وقت و هزینه در جاده‌هاست. مشهدی‌ها تنها با پیمودن صد‌متر راه از حاشیه بولوار نماز می‌توانند به روستاهای چشمه‌پونه، زکریا، قلعه‌سرهنگ برسند. اگر اندکی بیشتر بپیمایید و تا انتهای خلج بروید، می‌توانید به جنگل جیغ و روستای سربرج و در ادامه به حصار گلستان برسید. برخی از این روستاها متأسفانه امروز ظاهر خوبی ندارند اما درصورت اجرای طرح روستاشهر در این روستاها و ارائه خدمات شهری به آن‌ها با شرط حفظ ظاهر روستایی و سنگ‌فرش‌شدن می‌توانند پاتوق خوبی برای گذراندن یک نیم‌روز و حتی شبانه‌روز شهری‌ها باشد و به درآمدزایی روستاها نیز کمک کنند.

﷯ گیاه‌گردی 

پوشش گیاهی و تنوع گل و گیاهان روییده در دامان طبیعت این منطقه می‌تواند راه خوبی برای علاقه‌مندان به گیاه‌شناسی باشد. انواع گیاهان دارویی و زینتی را می‌توانید در مسیر کمربند سبز مشهد مشاهده کنید؛ به‌ویژه با انواع درختان پسته، عناب، کاج و... که در وسعت ٢٢٠٠‌هکتار ازسوی شهرداری مشهد کاشته شده، ظرفیت گردشگری گیاه‌شناسی دوچندان شده است.

﷯ گردشگری تاریخی 

سه‌پهنه سنگ‌نگاره‌‌های چند‌هزارساله را که از دوران پیش‌از تاریخ به یادگار مانده است، در کمربند سبز جنوبی مشهد می‌توان مشاهده کرد. یکی از این پهنه‌ها در تپه‌نادری و نزدیک بوستان هفت‌حوض است، دیگری در انتهای دلاوران به‌سمت حصار گلستان و سنگ‌نگاره دیگر که سنگ آن نیز مانند شتر است و به «شترسنگ» شهرت دارد، در‌کنار روستای درخت بید در شاندیز قرار دارد. نقش بز کوهی و افراد کمان‌به‌دست را که پیشینیانمان روی سنگ‌های آهکی رسم کرده‌اند، می‌توانید روی این کوه‌ها تماشا کنید. این گستره می‌تواند پارک سنگ‌نگاره شود و پای گردشگران بسیاری را به دامان کوه‌های جنوبی مشهد بکشاند. علاوه‌بر‌این گردشگران علاقه‌مند به تاریخ می‌توانند مسیرهای کوهستانی دست راست کمربند سبز را ادامه دهند تا در نزدیکی حصار گلستان و آستان امامزادگان یاسر و ناصر، بقایای یک کاروان‌سرا و سه آب‌انبار قدیمی را نظاره کنند.

﷯ گردشگری صنایع دستی و سوغات 

روستاهای کلاته‌سرهنگ و چشمه‌پونه در فاصله حدود ۵٠٠‌متری از یکدیگر می‌توانند چرخه گردشگری صنایع‌دستی و سوغات را کامل کنند. گردشگران برای تماشای مرحله اول برداشت سنگ از دل کوه می‌توانند به کلاته‌سرهنگ بروند، سپس کارگاه سنگ‌تراشی هرکاره را در روستای چشمه‌پونه تماشا کنند. هنرمندان قلم‌زن نیز در این روستا مشغول نقش‌زدن روی سنگ هستند. خرید از مرکز و حذف واسطه‌ها می‌تواند پایان‌بخش یک روز خوب با صنایع دستی اصیل مشهد باشد.

﷯ چشمه‌گردی 

١١‌چشمه روی کمربند سبز مشهد قرار دارد که متأسفانه امروز وضعیت مناسبی ندارند. آب بیشتر این چشمه‌ها بدون استفاده مناسب به استخرها و کال‌های آلوده هدایت می‌شود. سامان‌دهی به وضعیت این چشمه‌ها می‌‌تواند با ایجاد آب‌نما و امکان نوشیدن آب از دل طبیعت، یگ گردش زیبا را برای علاقه‌مندان به طبیعت رقم زند. دو چشمه در دلاوران، یکی در چشمه پونه، یکی در قلعه‌سرهنگ، یک چشمه در زکریا، یکی در بالادست قله زو و بقیه را نیز در دامان دشت می‌توان مشاهده کرد.

..........................................

 

گزارش تصویری 

کارگاه سنگ هرکاره سازی در روستای چشمه پونه که می‌تواند مکان مناسبی برای گردشگری صنایع دستی و سوغات مشهد باشد.

133176.jpg

گل‌ها و گیاهان دارویی و زینتی فراوانی در دامان کوه های جنوبی مشهد قرار دارد که می‌تواند مکان مناسبی برای گردشگری گیاه‌شناسی باشد.

133186.jpg

کودکان این مدرسه کانکسی ۶دانش‌آموزه ابتدای روستای چشمه پونه در حاشیه بولوار نماز هر‌روز صبحشان را در دامان کوه آغاز می کنند.

133177.jpg

آب قابل شرب چشمه روستای کلاته سرهنگ به داخل این استخر کثیف هدایت می‌شود.

133178.jpg

خانه ای روستایی در کلاته سرهنگ

133179.jpg

با برداشت سنگ در طول سالیان دراز حفره های بزرگ بسیاری در کوه های جنوبی مشهد ایجاد شده است که امروز می تواند یک لمکده شود.

133180.jpg

آب زلال چشمه نجفی بدون بهره برداری مناسب وارد کانال آب‌ های آلوده می شود.

 133181.jpg

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی