کد خبر : 96175
/ 08:08
واکاوی بود و نبود سبزه بر سفره هفت سین نوروزی از دو منظر محیط زیستی و جامعه‌شناسی

مهمان‌های سبزِ سیزده ‌روزه

مهمان‌های سبزِ سیزده ‌روزه

شهرآرا آنلاین - سعیده آل‌ابراهیم - یادم است مادربزرگ سال‌هایی که هنوز در بستر بیماری نیفتاده بود، هرسال دم‌دمای عید، چارقد گل‌دار را دور گردنش گره می‌زد، روی بهارخواب، دبه پر از گندم را کنار دستش می‌گذاشت و با دستِ کم‌جانش که انگشتر عقیق در آن جا‌خوش کرده بود برای تک‌تک دختر، پسر، عروس، داماد و نوه‌هایش، نفری یک مشت گندم را پهن می‌کرد کف سینی و زیر لب نام‌ آن‌ها را می‌برد و می‌گفت این سبزه برکت زندگی‌تان می‌شود و بلا را از شما دور می‌کند. مادربزرگ وقتی سبزه‌ها قد می‌کشیدند، پارچه یا روبانی را به کمر سبزه‌ها می‌بست که تا روز سیزده‌ به در خم و آویزان نشوند. این بود که ما نوه‌ها هر روز در ایام نوروز، قد‌کشیدن سبزه‌ای را شاهد بودیم که هر‌گوشه‌ای از آن به نام یکی از ما بود. هر‌سال هم پرپشت و سبز بود. بستن چشم‌ها و دست‌کشیدن روی سبزه‌ای که روی سینی بزرگ پهن شده بود، حس راه‌رفتن در مزارع گندم را برایم شبیه‌سازی می‌کرد.

حالا چند‌سالی است که سبزه‌ها کوچک و جمع‌و‌جورتر شده است و خیلی‌ها فرصت سبز‌کردن آن را ندارند و آماده از بازار می‌خرند، اما حتما باید سبزه باشد؛ شاید بتوان گفت سفره هفت‌سین بدون سبزه صفایی ندارد؛ در دید و بازدیدهای عید هم اول سبزه سفره هفت‌سین نظر ما را جلب می‌کند؛ داخل ظرف باشد یا بر دیواره کوزه فرقی ندارد؛ مهم سبز‌بودن آن است که حس سرزندگی و شادابی را به ما هدیه می‌دهد. البته چند‌سالی است به‌دلیل افزایش مشغله‌ها، نبود وقت و شاید حوصله یا تغییر فرهنگ مردم برای آماده و بازاری خریدن هر چیزی، مردم چندروز مانده به عید راهی گل‌فروشی‌ها می‌شوند و سبزه مرتب و زیبایی را سوا می‌کنند تا جای سبزه در سفره‌شان خالی نماند.

چند‌سالی است روزهای پایانی اسفند، همان‌قدر که پر از شور و شوق است، پر از تب‌و‌تاب و نظرات متفاوت درباره سفره هفت‌سین و به‌ویژه رسم سبزه‌انداختن نیز هست. برخی با انداختن یا خریدن سبزه در شرایط فعلی که صحبت از بحران آب و خشک‌سالی است مخالف‌اند؛ استناد آن‌ها هم این است که رسم سبزه نوروز موجب اتلاف ١۴٠٠‌تن گندم می‌شود. در‌مقابل نیز برخی، حذف سبزه را راهکار درستی نمی‌دانند و معتقدند باید جایگزین مناسبی برای سبزه در‌نظر گرفت. برخی افراد به‌عنوان جایگزین سبزه عید، بذرها و دانه‌هایی که دارای ارزش غذایی انسانی نیستند، اما خاصیت جوانه‌زدن و سبز‌شدن را دارند، توصیه می‌کنند؛ بعضی هم می‌گویند باید به‌جای سبزه، نهال کاشت.

 

اهمیت نمادها در حفظ فرهنگ

نوروز با نماد سفره هفت‌سینِ آن، یکی از هویت‌های اجتماعی ما محسوب می‌شود؛ هویتی که مانند یک زنجیر ما را به گذشته وصل می‌کند، پس حذف حتی یکی از سین‌های این سفره راهکار مناسبی نیست؛ نه‌تنها مردم آن را نمی‌پذیرند، بلکه سنت ما را ناقص می‌کند و به‌تدریج ممکن است آن را از بین ببرد. غلامرضا حسنی، جامعه‌شناس، در گفت و گو با شهرآرا، بر این باور است که نمادها، در حفظ یک فرهنگ نقش مهمی دارند، به‌دلیل اینکه یکی از راه‌های انتقال فرهنگ ایرانی و اسلامی از‌طریق نمادها ممکن است. ما از این طریق، فرهنگ نوروز را با کمترین آسیب و بهترین شکل به نسل‌های دیگر انتقال می‌دهیم.وی ادامه می‌دهد: اینکه مراسم نوروز برگزار شود خوب است، اما ممکن است با گذر زمان تغییراتی در این مراسم رخ بدهد؛ به‌طور‌مثال کم‌هزینه‌تر شود یا اینکه جنبه‌های مصرف آب آن را کمتر و به‌شکل دیگری آن را حفظ کنیم.حسنی بیان می‌کند: باید توسعه و گسترش سنت مدنظر ما باشد نه حذف آن. اما باید نکاتی را درباره چیزی که از آن به‌عنوان ضایعه، آسیب یا اسراف در این سنت‌ها صحبت می‌شود، لحاظ کنیم. در‌صورتی‌که چیزی را حذف می‌کنیم، باید جایگزینی برای آن انتخاب کنیم.وی درباره اهمیت حفظ نمادها، مراسم و مناسک می‌گوید: حفظ نمادها موجب تجمع افراد می‌شود و سرمایه اجتماعی بازتولید می‌کند؛ بنابراین باید بدانیم بعضی ازطریق فروش سبزه عید ارتزاق می‌کنند و نباید آن را حذف کرد، اما این نکته را که با غلات یا حبوبات باشد، باید تغییر بدهیم.

این استاد دانشگاه بیان می‌کند: اکنون در جامعه ما برخی مراسم مرتبط با فرهنگ غرب مانند هالوین و کریسمس برگزار می‌شود، اما به سنت‌های فرهنگ خودمان که می‌رسد، موضوعاتی مطرح می‌‎شود. به‌طور‌مثال بعضی‌ها می‌گویند چهارشنبه‌سوری، آتش‌بازی است، در‌حالی‌که این‌ جشن جزو سنت‌های ماست و ریشه در تاریخ دارد.این جامعه‌شناس اضافه می‌کند: مردم سبزه درست نمی‌کنند که محیط زیست را تخریب کنند، بلکه این امر روحیه نشاطی در مردم ایجاد می‌کند و نشان‌دهنده عجین‌شدن با طبیعت است. بسیاری از این سنت‌ها می‌تواند علاوه‌بر بازتولید سرمایه اجتماعی موجب انتقال یک معنا و مفهوم نیز بشود.حسنی می‌گوید: باید فرهنگ خود را حفظ کنیم تا افراد احساس کمبود نکنند و به‌سراغ فرهنگ‌های دیگر نروند؛ در‌‌حالی‌که به سایر فرهنگ‌ها احترام می‌گذاریم، اما باید فرهنگ بومی خود را پاس بداریم. امروزه با‌توجه‌به شرایط خاصی که جامعه ما دارد، نباید کاری کنیم تا به‌سمت حذف این نماد یا سنت‌ها پیش برویم؛ زیرا همین سنت‌ها سبب ایجاد نشاط می‌شود.

 

پیشنهاد تحویل سبزه عید برای خوراک دام

هرسال روز طبیعت یا به قول معروف همان سیزده‌‌به‌در، روز خداحافظی با سبزه‌هایی است که هر سال مهمانِ سیزده‌روزه خانه‌‎های ما هستند. مهمان‌های سبز هر سال روی کاپوت، سقف یا داشبورد ماشین‌ها جا خوش می‌کنند و هر‌کدام بنا به شانسی که دارند در یک گوشه از طبیعت رها یا به آبِ جاری سپرده می‌شوند. حالا نایب‌رئیس انجمن ارگانیک خراسان‌رضوی، پیشنهادی را برای استفاده از این سبزه‌ها که قرار است در دل طبیعت رها شوند با روزنامه شهرآرا در میان می‌گذارد.

مهرداد میرحسینی ضمن بیان مخالفت با پویش‌ نخریدن سبزه عید، می‌گوید: یکی از طرح‌هایی که چند سال است آن را اجرا می‌کنیم، تولید علوفه هیدروپونیک در فضاهای بسته و طبقاتی به‌منظور تأمین علوفه دام است. در این کشت طبقاتی، علوفه جو یا گندم را می‌گیریم، مانند سبزه عید رشد می‌کند و پس‌از اینکه به ۴٠سانت رسید، خوراک دام می‌شود.وی ادامه می‌دهد: با‌توجه‌به اینکه سبزه عید حُکم همان علوفه سبز را دارد، پیشنهاد ما این است که پویشی راه بیفتد به این صورت که مردم، سبزه عید را تحویل مراکزی بدهند و دامداران‌ بتوانند از این سبزه‌‌ها برای تأمین خوراک دام استفاده کنند.وی بیان می‌کند: بر‌اساس طرح پیشنهادی در روز ١٣‌فروردین هرسال، پایگاه‌هایی در سطح شهرهای کوچک، بزرگ و ییلاقات، برای دریافت سبزه تولیدی شهروندان استقرار می‌یابد و سبزه‌های تحویلی برای علوفه‌های دام به دامداران متقاضی تحویل می‌شود.میرحسینی می‌گوید: حفظ محیط زیست، کاهش ضایعات، بهبود بهره‌وری، بهبود تغذیه و سلامت انواع دام و طیور، استفاده از حداقل آب مصرفی برای تولید علوفه و... از مزایای این طرح پیشنهادی است.وی بیان می‌کند: نباید با حذف سبزه، صورت‌مسئله را پاک کنیم. نمی‌توان گفت برای اینکه زباله تولید نشود، میوه نخوریم.

 

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی