کد خبر : 96982
/ 07:36
درباره نقش‌بازی در آموزش فرهنگ شهروندی و مهارت‌های زندگی در سنین پایه

بازی‌های زندگی‌ساز

«چقدر بی‌فرهنگ!» شاید شما هم بارها و بارها این جمله را از دهان این و آن شنیده باشید و شاید خودتان با دیدن یک رفتار ناخوشایند مثل پرتاب زباله از ماشین یا توجه نکردن به قوانین رانندگی توسط افراد، آن را به زبان آورده باشید

بازی‌های زندگی‌ساز

شهرآرا آنلاین - محبوبه عظیم‌زاده| «چقدر بی‌فرهنگ!» شاید شما هم بارها و بارها این جمله را از دهان این و آن شنیده باشید و شاید خودتان با دیدن یک رفتار ناخوشایند مثل پرتاب زباله از ماشین یا توجه نکردن به قوانین رانندگی توسط افراد، آن را به زبان آورده باشید. نکته‌ای که در این بین وجود دارد و خیلی‌‌ها در قدم بعدی و بعد از ادای این جمله به آن اذعان می‌کنند، جای خالی فرهنگ‌سازی است و تلاشی که باید صورت می‌گرفت و نگرفته است که معمولا خودش را در قالب جمله «فرهنگ‌سازی باید از سن کم شروع بشه» یا «بچه‌ها همه‌چیو سریع‌تر یاد می‌گیرن» نشان می‌دهد. از طرف دیگر، از آنجایی که نمی‌توان بازی را از دنیای کودکان جدا دانست، بحث آموزش از طریق بازی همیشه یکی از مباحثی است که در دنیای کودکان مطرح می‌شود. حالا اگر می‌خواهید بیشتر از اهمیت این قضیه و نقش و اثرات آن مطلع شوید، ادامه مطلب را از دست ندهید. 

 

آموزش با چاشنی‌بازی

تا به حال به بازی بچه‌ها وقتی که دور هم جمع می‌شوند دقت کرده‌اید؟ می‌توانند پلیس شوند و رانندگان بی‌قانون را جریمه کنند. می‌توانند برعکس، همان راننده‌ای باشند که جریمه شده است. می‌توانند باغبانی باشند که دارد در باغچه کنار خانه‌شان گل می‌کارد. می‌توانند فروشنده‌ای باشند و مشغول معامله یک جنس و حساب و کتاب کردن. می‌بینید؟ به همین سادگی هم لذت می‌برند و هم یاد می‌گیرند. اصلا فلسفه آموزش با چاشنی بازی همین است؛ آن‌ها از هر چیزی که دردسترسشان است، به‌عنوان یک نماد و یک الگو استفاده می‌کنند و با شبیه‌سازی دنیای واقعی و جای‌گذاری خودشان در قالب‌ها و نقش‌های متنوع، دنیای واقعی را برای خودشان تداعی می‌کنند و فوق‌العاده لذت می‌برند. رمز موفقیت آموزش از طریق بازی همین لذت فوق‌العاده است و نه انجام یک کار از سر وظیفه و جبر.

 

کودکان را اشباع نکنیم

هنوز ٣ساله نشده اما اتاقش را که نگاه کنید، پر است از انواع و اقسام اسباب‌بازی‌ها. از مدل‌های مختلف ماشین‌ گرفته، تا اسکوتر و روبات و گیتار. با هر کدام ٢دقیقه بازی می‌کند و سریع از آن خسته می‌شود. حالا بماند که خیلی‌ از آن‌ها فعلا حتی به دردش نمی‌خورد. تا به حال به این فکر کرده‌اید که چرا باید کودکان را در سن کم این‌چنین از فضایی که برای آن‌ها فراهم کرده‌ایم اشباع کنیم که دیگر نتوانند در آینده آن طوری که شایسته است از داشته‌هایشان لذت ببرند؟ به نظر شما بهتر نیست بسته به سن کودک، او را در تجربه‌کردن فضاهای کودکانه و متفاوت و انتخاب اسباب‌بازی‌های مناسب کمک کنیم تا علاوه‌بر اینکه از بازی‌کردن لذت می‌برد چیزی هم از آن بیاموزد؟

 

نقش مهم مدرسه

لحظه‌شماری می‌کنند تا زنگ آخر به صدا در بیاید و کیف و کوله‌شان را بردارند و بزنند بیرون؛ تجربه‌ای که همچنان دست از سر کودکان و دانش‌آموزان برنداشته و مدرسه هنوز برای آن‌ها محیطی است که بیشتر حس دافعه ایجاد می‌کند تا حس جاذبه. دلیل آن هم کاملا مشخص است؛ مدرسه برای آن‌ها آمیخته با جبر است و امر و نهی‌های مختلف. خارج از این محیط است که کودکان می‌توانند به بازی بپردازند، تحرک داشته باشند و انرژی‌شان را تخلیه کنند. اتفاقی که یا در محیط‌های آموزشی ما رخ نمی‌دهد یا اگر رخ بدهد، فوق‌العاده کم‌رنگ است و بی‌جان، و آن هم خیلی خودجوش به‌واسطه خلاقیت و ذوق خود مربی و معلم است که رخ داده، و در بن‌مایه سیستم آموزشی ما که رقابت‌محور است و برچسب بهتر و بدتر می‌زند، جایی ندارد. در شرایطی که یا داریم از آلودگی هوا شکایت می‌کنیم، یا از ترافیک وحشتاک خیابان‌ها، یا از زباله‌هایی که چهره شهر را زشت کرده است و حتی از رفتارهای غیرمسئولانه اقتصادی، نمی‌توان ضرورت آموزش در جامعه را نادیده بگیریم و چه جایی بهتر از مدارس و چه شیوه‌ای بهتر از آموزش عجین شده با بازی؟

 

سن کودکان و نوع بازی

۵سال اول زندگی از نظر روان‌شناسان در شکل‌گیری شخصیت و رفتار افراد اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل سرمایه‌گذاری روی مهدکودک‌ها اثربخش خواهد بود. 

قبل از ٣ 

بازی‌های انفرادی

٣

بازی‌های موازی در کنار هم‌سالان

۴ و ۵ سالگی

بازی‌های اجتماعی و گروهی

 

از آن طرف بام نیفتید لطفا

یک عده هستند که پیرو همان سخن «بچه‌ها در سنین کودکی همه‌چیز را بهتر یاد می‌گیرند»، کودکان خود را بیست و چهار ساعته از این کلاس به آن کلاس می‌برند تا مبادا لحظه‌ای از این لحظات باارزش را از دست بدهند. طفل معصوم تا از کلاس زبان خلاص می‌شود باید برود کلاس موسیقی و بعد از این یکی به‌سرعت کلاس ورزش و تمام این‌ها جدا از زمانی است که در مدرسه می‌گذراند. باور کنید این کار فقط باعث می‌شود تا بچه‌ها از ظاهر و باطن لفظ آموزش و یادگیری بیزار شوند و دیگر همان محیط مدرسه را هم تاب نیاورند. لطفا بگذارید کودکانتان زمانی را به فعالیت‌های مورد علاقه خود بپردازند. اصلا چه کسی گفته است کودکان فقط سر کلاس و پشت میز و نیمکت‌هاست که چیز یاد می‌گیرند؟ بازی‌هایی که خود کودکان با ابتدایی‌ترین و دم‌دستی‌ترین وسایل خود انجام می‌دهند، می‌تواند خلاقیت و حس نبوغ را در آن‌ها تقویت کند.

 

گامی در راستای فرهنگ‌سازی شهری

بد نیست بدانید فرهنگ‌سرای کودک و آینده، به عنوان زیرمجموعه‌ سازمان فرهنگی و اجتماعی شهرداری مشهد با همکاری بنیاد چهارطبقه، در راستای آموزش فرهنگ شهرنشینی و فرهنگ شهروندی قدمی برداشته است و بستری را در قالب بازی آموزشی برای کودکان فراهم کرده است تا آن‌ها به‌عنوان شهروندان آینده، بتوانند آموزش‌های لازم را درباره حقوق و وظایف شهروندی خود ببینند، نسبت به شهر احساس مسئولیت کنند و در نهایت شهر بهتری بسازند و شهروند بهتری باشند. امیرحسین حیدری، سرپرست این طرح، می‌گوید: این طرح یک محیط شبیه‌سازی شده و به عبارت دیگر یک ماکت شامل محلات تاریخی و جدید شهر مشهد و همچنین مرکزیت شهر است که کاربری‌های متعدد نظیر شهرداری، اداره‌ها، سینما، گالری، موزه و ... دارد و بچه‌ها هنگام حضور در این محیط، مسائل مرتبط با شهرسازی، محیط زیست، فرهنگ رانندگی و حمل‌ونقل پاک و تفکیک زباله را یاد می‌گیرند. به گفته او این طرح برای کودکان با محدوده سنی ٩ تا ١٢سال است و نکته جالبی که در شکل‌گیری این طرح وجود دارد، استفاده از مواد بازیافتی برای ساخت ماکت و متعلقات مربوط به آن است. به همین دلیل نمی‌توان انتظار داشت که این حجم شبیه‌سازی شده برای مدت طولانی دوام بیاورد. با این حال، می‌توان به این اتفاق به عنوان یک نمونه اجرا شده استناد کرد و با بررسی نقاط ضعف و قوت آن، در آینده اتفاق‌های بهتری را در زمینه آموزش مسائل مرتبط با فرهنگ شهروندی رقم زد. 

با اسکن این کد می‌توانید از این شهر جعبه‌ای و بستری که برای آموزش مفاهیم شهرسازی و شهروندی فراهم شده‌است، آگاه شوید.

 

اهداف طرح از چه قراری بوده است؟

﷯ ارائه‌ خدمات آموزشی

﷯ بسترسازی برای ارتقای فرهنگ شهرنشینی کودکان از طریق بازی در فضای شبیه‌سازی‌شده

﷯ آموزش غیرمستقیم برخی مفاهیم اولیه‌ شهرسازی و ارتقای سواد زیبایی‌شناسی کودکان

 

مهم‌ترین فواید آموزش از طریق بازی

﷯ کودک مفاهیم را مستقیما لمس می‌کند و از آموزش صرفا تئوری فاصله می‌گیرد

﷯ مهارت‌های او را افزایش می‌دهد

﷯ از آنجایی که نمی‌توان کودک را به‌طور مستقیم مخاطب مفاهیم آموزشی ثقیل کرد، بازی‌‌کردن، کاردستی درست کردن، همراه شدن با موسیقی و... می‌تواند اثربخشی بهتری در وجود او داشته باشد

﷯ کودک خسته و دل‌آزرده نمی‌شود

﷯ فعالیت و تحرک پیدا می‌کنند که این امر سلامتی آن‌ها را در پی خواهد داشت 

 

بازی از دیدگاه مغز

کودکان، نسل آینده‌ساز جامعه تلقی می‌شوند. اگر از همان دوران کودکی آموزش‌های مناسب شهروندی به شهروندان کوچک جامعه ارائه شود، مشکلات اجتماعی در آینده کاهش پیدا می‌کنند. یکی از راه‌های مؤثر برای آموزش مفاهیم مختلف به کودکان‌، استفاده از بازی در امر آموزش است. بازی، زبان کودک است و اگر به زبان خود کودک با او تعامل شود، یادگیری و انتقال مفاهیم خیلی بهتر و مؤثر‌تر اتفاق می‌افتد. مغز جایی است که یادگیری در آن انجام می‌شود. یادگیری از دیدگاه مغز و ارتباط آن با بازی موضوع بسیار مهم و جدیدی است که سال‌های اخیر نظر دانشمندان را به خود جلب کرده است. دانشمندان سال‌ها بر این باور بوده‌اند که مخچه مغز فقط در تنظیم حرکات بدن نقش دارد ولی بعدها تحقیقات نشان داد که این قسمت از مغز در یادگیری هم نقش مهمی دارد و به این ترتیب ارتباط بین حرکت و تفکر مورد مطالعه قرار گرفت و نقش حرکت در یادگیری به طور عمیق‌تر بررسی شد. حرکت سبب تحریک بیشتر هسته‌های دهلیزی می‌شود که خود سبب فعال‌ترشدن بخش هیپوکامپ مغز می‌شود که مرکز یادگیری در مغز است. به این ترتیب انتقال مفاهیم درسی و غیردرسی از طریق بازی، به‌ویژه بازی‌های حرکتی سبب یادگیری بهتر و مؤثرتر می‌شود. کودکانی که بیشتر تجربه پریدن‌، جهیدن‌، لی‌لی کردن و... را دارند، حس وستیبولار در آن‌ها بیشتر تحریک و تقویت می‌شود که خود پایه‌ای برای شناخت و یادگیری بهتر است. از طریق بازی می‌توان حواس هفتگانه (بویایی‌، چشایی، شنوایی، لامسه‌، بینایی، دهلیزی و عمقی) را تحریک کنیم‌. تحریک و یکپارچگی این حس‌ها نقش مهمی در مهارت‌های تحصیلی دوران مدرسه ایفا می‌کند‌. چرا که این حواس بدن ما هستند که اطلاعات محیط اطراف را به مغز منتقل می‌کنند تا دنیای ما شناخته شود و این مهم در دوره کودکی از طریق بازی انجام می‌شود.

فاطمه کمالی حسین‌زاده 

دانشجوی دکتری روان‌شناسی تربیتی

 

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی