کد خبر : 97250
/ 07:33

باقی بافت

نگاهی به آنچه از بافت تاریخی اطراف حرم باقی مانده و مسئولان باید فکری به حال آن بکنند

باقی بافت

شهرآرا آنلاین - مهدی عسکری - «معماران، معمار حیات آینده بشری‌اند. تلاش‌های آن‌ها تنها به طراحی سازه‌ها ختم نمی‌شود و این سازه‌ها می‌تواند به هویت جامعه ما تبدیل شود؛ مانند آثار شیخ‌بهایی در اصفهان یا مسجد گوهرشاد مشهد. معماران امروز در موج مدرنیته، رسالت سنگینی برعهده دارند تا سنت‌های ما پایدار بماند و هویت شهر حفظ شود. متأسفانه در مشهد آسیب‌هایی جدی در این باب دیده‌ایم و اتفاقی که در بافت پیرامون حرم رضوی افتاده، خسارت بزرگی برایمان بوده که هویت مذهبی و زیارت منطقه را از بین برده است. امیدواریم با پیوند و همراهی معماران و مدیریت شهری، بتوانیم بخشی از این آسیب‌ها را رفع کنیم.»

گلایه‌های روز گذشته رئیس شورای شهر مشهد در جلسه علنی شورا، حدیث مشترکی است از کسانی که دغدغه‌های فرهنگی جدی درمورد بافت و هویت فرهنگی و زیارت در فضاهای اطراف حرم رضوی را در سال‌های گذشته فریاد زده‌اند. سال‌های سال از حدیث تلخ تخریب خانه‌ها و آثار ماندگار تاریخی شنیده‌ایم و غصه بر غصه‌هایمان افزوده شده است و ویرانه‌های این میراث را به تماشا نشسته‌ایم. شاید اگر بخشی از آینده‌نگری یزدی‌ها را ‌داشتیم، قدردان بناهای ماندگاری بودیم که هم می‌توانست هویتی برای فخر ما و نسل‌های آینده باشد، هم مطامع اقتصادی پرباری را موجب شود. ما حتی اگر همانند اصفهانی‌ها می‌‌اندیشیدیم و بهره‌های اقتصادی برایمان اهمیت بیشتری داشت، بازهم امروز بسیاری از آثار و بناهای باشکوه گذشته را برای تعریض معبر، ساخت پاساژ، برج و کلاس درس و... از دست نمی‌دادیم و شاهد داغ خانه سبزواری‌های یک و دو ‌نبودیم. اگر قدری دغدغه می‌بود، شاید هنوز خانه سیدان و سرای ترکمن‌ها با آن همه خاطرات زیبا را ‌داشتیم. شاید مهدیه عابدزاده، بازار پرواز تراش‌ها، خانه شیخ‌مرتضی قزوینی هنوز هم ‌بود و پدران ما می‌توانستند ما را به تماشای زیبایی دلبرانه حمام میرعلم‌خان، حمام نورالرضا، کاروان‌سرای سنگی و حمام کمیسری میهمان کنند. اگر اندکی دغدغه ‌بود، شاید امروز کاروان‌سرای سنگ‌تراش‌ها و مسجد حاج‌فرهاد به قهوه‌خانه‌ای سنتی تبدیل ‌شد و برای بازدیدش همانند خانه لاری‌ها، خانه آقایی‌ها و خانه نواب وکیل در شهر یزد، هزینه ورودی هم می‌پرداختیم، اما هرچه بود، این آثار را هنوز داشتیم و می‌بالیدیم به زیبایی‌هایش. اگر یزدی‌ها باغ مرشد را با ٢٨٠سال قدمت به هتلی زیبا تبدیل کرده‌اند یا اصفهانی‌ها از خانه‌های تاریخی دهدشتی، بخردی و شهشهانی و صدها اثر ماندگار قدیمی دیگر ریال و تومان برداشت می‌کنند، چه ایرادی داشت که ما هم با خانه سبزواری‌ها و سیدان، همین‌گونه «تا» می‌کردیم؟ هر چه بود، حالا این آثار فقط یادشان برایمان نمانده بود.

 

آنچه مانده است

با تمام این تفاصیل، هنوز بسیاری از آثار و بناهای مرمت‌پذیر و ماندگار در اطراف حرم باقی مانده است؛ خانه پریشانی، حسینیه رحیمیان، خانه صدرالاشرف، آب‌انبار آمیرزا، خانه جوادیان صراف، خانه میرفخرایی، کارگاه قالی‌بافی نوغان، مسجد کردها و... که می‌توان برای ماندن این بناها همت کرد؛ بناهایی که هرکدام می‌تواند جلوه‌ شگرفی به بافت‌های خاموش اطراف حرم ببخشد.

 

بی‌توجهی به حقوق مالکان آثار تاریخی

برای رسیدن به بخشی از این پرسش‌ها، سراغی از شهردار منطقه ثامن مشهد می‌گیریم؛ سیدمصطفی نعمتی یکی از علل از دست رفتن این میراث کهن و ماندگار را کم‌توجهی به حقوق مالکانه آثار تاریخی اعلام کرده، می‌گوید: متأسفانه به همین دلیل بخش عمده‌ای از مالکان از ثبت ملک خود در فهرست ملی رضایت ندارند و برای خروج از این فهرست، دست‌به‌دامان دستگاه‌های قضایی شده‌اند و حکم ابطال ثبت در فهرست ملی را هم دریافت کرده‌اند. او ادامه می‌دهد: از طرفی، میراث فرهنگی نیز به‌دلیل کمبود اعتبار، توان خرید بناهای یادشده را ندارد و همین امر به نارضایتی بسیاری از مالکان دامن زده است. نعمتی تصریح می‌کند: نبود سازوکارهای حمایتی مناسب برای مالکانی که قصد مرمت و احیای آثار تاریخی خود را دارند، موجب شده است برخی از این افراد با وجود اینکه مجوزهای لازم برای مرمت را از شهرداری دریافت کرده‌اند، نتوانند اقدام موثری درباره مرمت آثار خود انجام دهند.

 

خرید ۴ اثر از فهرست آثار ملی

وی می‌گوید: شناسایی و ثبت آثار نیز فرایندی بسیار طولانی دارد، به‌نحوی‌که پس از گذشت بیش از ٢٠سال از آغاز طرح نوسازی و بهسازی بافت پیرامون حرم مطهر رضوی، تعدادی از بناهای مدنظر سازمان میراث فرهنگی به‌تازگی در فهرست آثار ملی ثبت شده‌اند و ثبت دیرهنگام آن‌ها در بسیاری زمینه‌ها با حقوق مکتسبه و اقدامات اجرایی قبلی مغایرت دارد. شهردار منطقه ثامن با اشاره به تأمین اعتبار لازم برای خرید چهار اثر از فهرست آثار ملی و تاریخی اطراف حرم، بیان می‌کند: دو اثر از این تعداد نیز مرمت و بهسازی شده است. نعمتی با اشاره به تهیه طرح مرمت و احیای «بازار فرش» و «سرای عزیزا...اُف» برای حفظ بخشی از این میراث ماندگار، تصریح می‌کند: نهاد مجری طرح نوسازی‌وبهسازی بافت پیرامون حرم مطهر رضوی تاکنون ٢۵میلیارد تومان برای مرمت، حفظ و نگهداری آثار ملی و میراث‌فرهنگی در محدوده طرح هزینه کرده است که شامل خریداری و مرمت خانه تاریخی داروغه، خریداری و مرمت خانه تاریخی توکلی، خریداری خانه تاریخی کرمانی و خریداری خانه تاریخی غفوری است. وی ادامه می‌دهد: جابه‌جایی محور شارستان رضوی به‌منظور حفظ آثار تاریخی «امیری» و «بلخاسب»، پیگیری برای مرمت خانه تاریخی امیری، مشارکت در استحکام‌بخشی بقعه امام‌زاده سیدمحمد(معروف به گنبد خشتی) و نیز مشارکت در مرمت سرای عزیزا...اف از دیگر اقدامات پیش‌رو برای حمایت از میراث ماندگار اطراف حرم است.

 

ظرفیت‌های اشتغال‌زایی در بافت اطراف حرم

همچنین عضو هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی در جریان بررسی آخرین وضعیت اجرای طرح نوسازی و بهسازی بافت پیرامون حرم مطهر از این بافت بازدید کرد.به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی شهرداری مشهد، سید امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی در این بازدید اظهار کرد که خانه‌های تاریخی ظرفیت بالقوه‌ای برای اشتغال‌زایی در حوزه فرهنگی و فرصتی مطلوب برای معرفی و شناساندن تاریخ و فرهنگ کهن و ارزشمند خراسان بزرگ و مشهد به زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی ایجاد کرده‌اند و باید با برنامه‌ریزی مدون و دقیق، این ظرفیت بالقوه را بالفعل کنیم. قاضی‌زاده هاشمی با بیان اینکه اقدامات خوبی همچون تشکیل موزه آشنایی با مشاغل سنتی مشهد و همچنین بازارچه صنایع دستی در خانه تاریخی داروغه شکل گرفته است به این نکته اشاره کرد که مجموعه مدیریت شهری و ‌دست‌اندرکاران دیگر می‌توانند با ‌برنامه‌ریزی منسجم و هدفمند، از تمام این ظرفیت در راستای ایجاد اشتغال و کسب درآمد پایدار برای شهر استفاده کنند. وی بابیان اینکه خوشبختانه سال گذشته پیگیری‌های خوبی از سوی مدیران شهری مشهد در خصوص تأمین منابع مالی برای اجرای این طرح ملی صورت گرفته است، گفت که با پیگیری‌های مجدانه و مؤثر شهردار منطقه ثامن و مجموعه مدیریت شهری، پیشنهادهای خوبی برای تخصیص منابع ملی در جهت اجرای طرح به دولت داده شد. 

گفتنی است پیگیری‌های ما برای گفت‌وگو با مدیر پایگاه میراث‌فرهنگی ثامن به نتیجه نرسید. 

 

اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی