کد خبر : 97768
/ 08:23

بمب شایعه پمپ بنزین‌ها را شلوغ کرد

گزارشی از سناریوهای محتمل درباره سهمیه‌بندی و صف های طویل در پمپ بنزین ها که منجر به افزایش ٣٠درصدی مصرف بنزین در مشهد شد

بمب شایعه پمپ بنزین‌ها را شلوغ کرد

شهرآرا آنلاین - مسعود سلطانی- انتشار زودهنگام خبر سهمیه‌ای شدن بنزین باعث شد مسئولان با تکذیب کردن این خبر، سهمیه‌بندی بنزین را به زمان دیگری موکول کنند. دیروز صف‌های طولانی مقابل پمپ بنزین‌های مشهد تشکیل شد و مالکان خودروها با این تصور که به‌زودی بنزین سهمیه‌بندی می‌شود، برای دریافت آخرین قطرات بنزین یارانه‌ای ساعت‌ها در صف انتظار بودند. مشاهدات خبرنگار شهرآرا نشان می‌داد که دیروز صف خودروها برای ورود به پمپ بنزین سعدآباد از میدان صاحب‌الزمان آغاز شده بود؛ همچنین در پمپ بنزین خیابان‌‌‌‌‌‌‌‌های حر عاملی و میدان امام علی(ع) نیز صف خرید بنزین طولانی بود. این وضعیت در سایر نقاط شهر نیز وجود داشت. افزایش تقاضا برای بنزین سبب ایجاد ترافیک شدیدی در خیابان‌های مشهد شده‌بود، به‌طوری که روز گذشته کمتر خیابانی در شهر ترافیک روانی داشت.یکی از شهروندانی که در صف پمپ بنزین سعدآباد بود، می‌گوید که از طریق همسرش متوجه سهمیه بندی بنزین شده است و با توجه به اینکه باک بنزین خودرو در حال اتمام بود، آمده تا بتواند قبل از سهمیه بندی بنزین خریداری کند. خانمی نیز که در صف ایستاده بود نیز با بیان اینکه شنیده است بنزین لیتری ٢۵٠٠تومان می‌شود، می‌گوید که ایستادن در صف برای او ۴٠هزار تومان صرفه اقتصادی دارد.روز گذشته انتشار شایعه گرانی بنزین باعث رشد تقاضا برای خرید این سوخت شد به طوری که به گفته سیدمحمدجعفر قائمی‌طلب،مسئول روابط عمومی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی منطقه خراسان‌رضوی میزان مصرف بنزین در مشهد تا لحظه تنظیم خبر(ساعت ١٩) با بیش از ٣٠درصد افزایش به ۶میلیون لیتر رسیده بود.

حقیقت ماجرا این است که بنزین در بازار ایران حتی از آب ارزان‌تر است. بله، تعجب نکنید. هر قوطی آب معدنی ١.۵ لیتری بیش از ٢٠٠٠ تومان به فروش می‌رسد، این در حالی است که ١.۵ لیتر بنزین تنها ١۵٠٠ تومان قیمت دارد. ارزان بودن قیمت بنزین موجب افزایش تقاضای مصرف بنزین و همین‌طور افزایش قاچاق این فراورده نفتی ارزشمند به خارج از کشور شده است. اکنون بنزین مسئولان کشور را در دوراهی تصمیم میان حق و مصلحت قرار داده است.در این گزارش سعی‌کرده‌ایم تا به واقعیت‌های پشت پرده بنزین توجه کنیم و سناریوهای محتمل درباره سهمیه‌بندی شدن بنزین را بررسی کنیم. 

 

﷯ شوک اولیه

دهم اردیبهشت‌ماه خبر کوتاهی افکار عمومی را متوجه خود کرد: «طرح سهمیه‌بندی بنزین به تصویب شورای هماهنگی اقتصادی سران قوا رسیده است و هیئت دولت قصد دارد احتمالا از روز پنجشنبه آن را اجرایی کند. قیمت بنزین سهمیه‌ای بدون تغییر و هر لیتر ١٠٠٠ تومان عرضه خواهد شد اما قیمت بنزین آزاد افزایش خواهد داشت. بر این اساس به نظر می‌رسد سهمیه هر خودرو ۶۰ لیتر در نظر گرفته شده است.» این مطلب در خبرگزاری فارس منتشر شد که موجی از واکنش‌ها را در پی داشت. ابتدا سخن‌گوی شرکت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی ایران اعلام موضع کرد و گفت: «پنجشنبه (دوازدهم اردیبهشت‌ماه) زمان اجرای طرح سهمیه‌بندی بنزین نیست. مردم به شایعه‌ها و فضاسازی‌ها، به‌ویژه در فضای مجازی توجه نکنند.» همچنین علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی هم که روز گذشته به مشهد سفر کرده به خبرنگار روزنامه شهرآرا گفت: «مطالب منتشرشده درباره افزایش نرخ بنزین، درست نیست.»جلال میرازیی، عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی، اصل ماجرا را رد نکرد و گفت: «دولت باید درباره سهمیه‌بندی بنزین به مردم توضیح دهد.» اظهارنظرها درباره تغییر قیمت بنزین اگرچه همراه با تکذیب سهمیه‌‌ای شدن بنزین یارانه‌ای از امروز بود اما هیچ‌کدام از مسئولان دولتی یا نمایندگان مجلس به طور کل سهمیه‌بندی بنزین را تکذیب نکردند. سؤال اینجاست که آیا سهمیه‌بندی بنزین برای اقتصاد کشور امری ضروری است؟ برای یافتن پاسخ این سؤال ادامه گزارش را بخوانید.

 

﷯وضعیت امروز بنزین یارانه پنهان

بر اساس گزارشی که سازمان برنامه و بودجه منتشر کرده دولت ایران سالانه ٨٩٠ هزار میلیارد تومان یارانه پنهان و آشکار توزیع می‌کند که این رقم بیش از ٢ برابر بودجه کل کشور در سال ١٣٩٨ است. یارانه فراورده‌های نفتی و سوخت بیشترین سهم را در سبد یارانه‌های پنهان دارد. سالانه بیش از ٣١٠ هزار میلیارد تومان یارانه سوخت در کشور توزیع می‌شود که به طور مشخص سهم یارانه بنزین ١۴۵ هزار میلیارد تومان در سال است.

قسمت غم‌انگیز ماجرا این است که اقشار کم‌درآمد کمترین سهم را از این یارانه‌ها دارند. دهک اول درآمدی که کم‌درآمدترین قشر جامعه ایران هستند سالانه فقط ١۶۵٠ میلیارد تومان از یارانه بنزین استفاده می‌کنند؛ این درحالی است که دهک دهم (پردرآمدترین قشر جامعه) سالانه ٢٨ هزار میلیارد تومان یارانه بنزین دریافت می‌کنند.

مقایسه یارانه بنزین با هزینه فعالیت‌های عمرانی در کشور بیانگر عمق فاجعه خواهد بود. در حالی دولت در سال گذشته ١۴۵ هزار میلیارد تومان یارانه بنزین پرداخت کرد که کل درآمدهای مالیاتی دولت ١١٧ هزار میلیارد تومان بود؛ همچنین کل درآمدهای سالانه دهک اول (کم‌درآمدترین) ٢٢ میلیارد تومان، کل بودجه عمرانی کشور ۵٠ هزار میلیارد تومان و کل بودجه عمرانی استان خراسان رضوی -به عنوان یکی از استان‌های پهناور- فقط ۶٠٠ میلیارد تومان بوده است. البته عضو هیئت علمی گروه اقتصاد دانشگاه فردوسی معتقد است که دولت یارانه‌ای برای بنزین پرداخت نمی‌کند. دکتر علی چشمی به شهرآرا می‌گوید: دولت نفت را به صورت رایگان به پالایشگاه‌ها می‌دهد و هزینه تولید بنزین کمتر از نرخ فوب خلیج فارس تمام می‌شود.

او معتقد است که دولت باید از مصرف بنزین مالیات بگیرد و در این رابطه می‌گوید: دولت جسارت سیاسی لازم برای گرفتن مالیات از مصرف بنزین را ندارد؛ برای همین هم افزایش قیمت بنزین را پشت استدلال‌هایی مثل یارانه پنهان مطرح می‌کند. اگر دولت تنها ١٠٠ تومان قیمت بنزین را افزایش دهد روزانه ١٠ میلیارد تومان درآمد خواهد داشت و اگر قیمت بنزین را ١٠٠٠ تومان افزایش دهد این درآمد روزانه ١٠٠ میلیارد تومان خواهد شد.

 

﷯ واردات اجتناب‌ناپذیر

طبق اطلاعات منتشر‌شده توسط شرکت ملی پالایش و پخش ایران، مصرف میانگین بنزین در ۶ ماه اول سال ١٣٩٧ حدود ٨٨ میلیون لیتر در روز بوده است. بررسی‌های این شرکت نشان می‌دهد سرعت افزایش مصرف بنزین سالانه ١٠ درصد است. با در نظر گرفتن این شرایط، بدون تردید تولید بنزین در داخل کشور جواب‌گوی تقاضای بنزین در کشور نخواهد بود. سرعت افزایش مصرف قطعا بیشتر از سرعت احداث پالایشگاه‌هاست. بر همین اساس کارشناسان مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی با عنوان «مسئله بنزین، رویکردها و مخاطرات» که در زمستان سال گذشته منتشر شد، نوشتند: «مصرف بنزین در ٢ سال آینده بیش از ١٢٠ میلیون لیتر در روز خواهد شد. این درحالی است که در آن زمان تولید داخل ١٠۵ میلیون لیتر در روز خواهد بود. همچنین در صورت ادامه روند فعلی تا سال ١۴٠٨، مصرف بنزین به ٢۵٠ میلیون لیتر در روز خواهد رسید.» یارانه‌ای که اکنون به صورت روزانه به بنزین داده می‌شود معادل درآمد حاصل از صادرات ۵٠٠ هزار بشکه نفت در روز است. این درحالی است که با تحریم‌های نفتی، پیش‌بینی‌ها حکایت از کاهش صادرات نفت ایران به کمتر از یک میلیون بشکه در روز دارد؛ همچنین با کاهش میزان درآمدهای نفتی، بعید است که دولت بتواند بنزین وارد کشور کند. در این شرایط اصلاح نظام یارانه بنزین می‌تواند منابعی را که هم‌اکنون در حال هدر رفتن است، به صورت بهینه‌تری در اقتصاد به کار گیرد و به تاب‌آوری اقتصاد کشور در مقابل تحریم‌ها کمک کند.

 

﷯سناریو‌های محتمل درباره سهمیه‌بندی بنزین

اول-یارانه بنزین برای ماشین‌ها

برآورد رشد ده‌درصدی مصرف بنزین امسال و سال‌های آینده، اهمیت مهار تقاضای بنزین را بیش از پیش عیان کرده است. با توجه به تحریم‌های بی‌سابقه‌ای که علیه کشورمان وضع شده است و همین‌طور کاهش درآمدهای نفتی، تأمین اعتبار برای واردات بنزین، کار غیرممکنی به نظر می‌رسد.مکانیسم کارت سوخت با سهمیه‌بندی، روشی غیر از گرانی برای مهار تقاضای بنزین است. الزام استفاده از کارت سوخت به همراه سهمیه‌بندی و تعیین قیمت دوم برای مصارف فراتر از سهمیه، راه حلی تجربه‌شده‌ برای کاهش مصرف سوخت است. استفاده از این روش در سال ١٣٨۶ کاملا موفقیت‌آمیز بود، به‌‌‌طوری‌که مصرف بنزین از ٧٣.۶ میلیون لیتر در سال ١٣٨۵ به ۶۴.۵ میلیون لیتر در سال ١٣٨۶ 

کاهش یافت. اما یکی از مهم‌ترین ایرادات این نوع سهمیه‌بندی بنزین توزیع ناعادلانه یارانه سوخت است. در این روش تنها کسانی که صاحب خودرو هستند از یارانه سوخت بهره‌مند می‌شوند و در عمل خانواده‌هایی که دارای چند خودرو هستند، چند برابر خانواده‌هایی که خودرو ندارند، یارانه دریافت خواهند کرد.

 

﷯ دوم-یارانه بنزین برای تمام ایرانیان

حذف کامل یارانه بنزین و پرداخت نقدی این یارانه به طور مساوی میان تمام شهروندان راهکار دیگری است که مورد توجه مسئولان و کارشناسان نیز قرار گرفته است. در طرح پیشنهادی کارشناسان مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری که اسفند ٩٧ منتشر شد، به صراحت آمده است: «به هر شهروند ایرانی مقداری بنزین به عنوان سهمیه ماهیانه (حدود ٢٠ لیتر) تعلق می‌گیرد. افراد هنگام خرید سوخت ابتدا از سهمیه خود استفاده می‌کنند که به قیمت پایه (٢٠ درصد فوب، حدود هزار تومان) محاسبه می‌شود و در صورت مصرف بیش از سهمیه باید بنزین را به نرخ آزاد خریداری کنند؛ همچنین در‌صورتی‌که فردی سهمیه بنزین ماهانه خود را مصرف نکند، می‌تواند آن را به قیمت آزاد (٨٠ درصد فوب، حدود ۴٠٠٠ تومان) به دولت یا دیگران بفروشد.»

کارشناسان مرکز پژوهش‌ها نیز یکی از سناریوهای محتمل را اختصاص یارانه بنزین به افراد و نه اتومبیل‌ها می‌دانند. در طرح مرکز پژوهش‌های مجلس یکی از سناریوها این است که به هر شهروند ایرانی ماهانه حدود ۶٠ هزار تومان (معادل ٢٠ لیتر) یارانه سوخت تعلق گیرد. این یارانه به حساب کارت اعتباری سرپرست‌های خانوار واریز می‌شود، اما برای جلوگیری از افزایش نقدینگی و پایه پولی کشور از این اعتبار تنها برای خرید بنزین، پرداخت قبوض و کرایه وسایل حمل‌و‌نقل عمومی استفاده می‌شود. اگر این یارانه تا پایان ماه در کارت باقی بماند سرپرست خانوار می‌تواند مبلغ باقی‌مانده را به صورت نقدی از خودپردازها دریافت کند.

 

﷯ سوم-بازار آنلاین بنزین یا کوپن سوخت

یکی دیگر از سناریوهای پیشنهادی برای مهار تقاضای بنزین در کشور، ایجاد بازار آنلاین بنزین است. در این سناریو یارانه چهل‌وپنج‌هزاروپانصدتومانی حذف می‌شود و به هر شهروند ایرانی بالای ١٨ سال، ماهانه ۴٠ لیتر بنزین تعلق می‌گیرد. البته این سهمیه متناسب با تولید بنزین در کشور افزایش خواهد یافت. این سهمیه به جای کارت سوخت در کارت ملی هوشمند افراد بارگذاری می‌شود. بازاری آنلاین به منظور خرید و فروش اعتبارات شکل می‌گیرد تا افراد بتوانند مازاد مصرف خود را در این بازار عرضه کنند. یکی از کارکردهای این بازار کشف قیمت واقعی بنزنی در داخل کشور است که از طریق تعادل در عرضه و تقاضا ایجاد خواهد شد. دولت نیز به عنوان دستگاه ناظر تنها در صورت افزایش یا کاهش شدید قیمت بنزین به عنوان فروشنده یا خریدار در این بازار مداخله خواهد کرد تا نرخ بنزین در این بازار متعادل بماند.

 

﷯ در آخر...

همان‌طور که در ابتدای گزارش اشاره شد، اکنون مسئولان کشور در مواجهه با مسئله بنزین در بُن‌بست حق و مصلحت قرار گرفته‌اند. حق آن است که برای جلوگیری از اتلاف منابع عمومی و از میان برداشتن بی‌عدالتی‌ها نظام فعلی یارانه بنزین هرچه سریع‌تر اصلاح شود. از طرفی مصلحت اقتضا می‌کند که مسئولان جوانب قضیه را بسنجند و برای جلوگیری از افزایش بیش از پیش قیمت‌ کالاهای اساسی دست به تغییر قیمت بنزین نزنند. 

 

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی