کد خبر : 97851
/ 07:29

تلاش سمن ها به ثمر می نشیند؟

در حالی که رونق گردشگری در گرو ساماندهی سازمان های مردم نهاد است ، سمن ها از نبود مدیریت واحد و همراه نشدن قانون می گویند

تلاش سمن ها به ثمر می نشیند؟

شهرآرا آنلاین - طوبی اردلان- «سازمان مردم نهاد» عبارت آشنایی است که تقریباهمه ما این سال ها آن را شنیده ایم. این دست سازمان ها اگرچه در ایران به نهالی جوان می مانند، در دیگر نقاط جهان درختی دویست ساله اند. سمن ها سازمان هایی غیر دولتی هستند که تشکیل دهندگان آن ها شهروندانی دغدغه مند در حوزه های مختلف اجتماعی اند که تمایل دارند در حوزه ای که دوستدار آن هستند، به صورت غیرانتفاعی فعالیت کنند. سمن های حافظ محیط زیست، سمن های دغدغه مند در حوزه میراث فرهنگی و آثار تاریخی یا سمن های گردشگری تنها چند نمونه از این بسیارند. در گزارش پیش رو تلاش کردیم نقبی به فعالیت سمن های فعال در حوزه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری در استان بزنیم و از تأثیر آنان بر رونق گردشگری استان بگوییم.

 

مدیریت واحدی برای حمایت از مجموعه های مردم نهاد در کشور نداریم

طبق آمارها در سراسر استان خراسان رضوی با این پهنه گسترده و ظرفیت بالای آن در حوزه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری حدود ٢٠ سمن وجود دارد که از این تعداد تنها در کنارِ نام ۴ سمن می توان توصیف «با فعالیت گسترده» را نوشت. یکی از این سمن ها «دوستداران پارسه» است که به گفته غلامحسین نوعی، مدیر مؤسس آن، از سال ١٣٨۵ مجوزهای لازم را اخذ کرده است. از آن سال تا به امروز مجموعه پارسه در حوزه های مختلفی نظیر میراث تاریخی، میراث فرهنگی، گردشگری و ایران شناسی فعالیت می کند. انجام پژوهش های مختلف در زمینه تاریخ، فرهنگ و گردشگری در کنار برگزاری همایش ها و نمایشگاه های مختلف از دیگر فعالیت های این انجمن است که در ٢ حوزه ملی و بین المللی صورت گرفته است. غلامحسین نوعی با بیان اینکه در دنیا سمن ها را به عنوان بازوان دولت ها توصیف می کنند اما در ایران ما هنوز جوان هستیم و این تازه کاری بی مشکل نبوده است، می گوید: به عنوان مثال یکی از مشکلاتمان احقاق حق بوده، زیرا پیش آمده طرح و ایده ای را که به ذهنمان می رسیده است به یکی از سازمان ها یا نهادهای دولتی برده ایم و آن ها در آن لحظه کمکی به ما نکرده اند اما بعد از مدتی همان طرح را به یکی از دوستان و آشنایانشان داده و اجرایی کرده اند؛ در واقع ایده ما را به سرقت برده اند و ما هم نتوانسته ایم از حقوقمان دفاع یا از طریق قانون پیگیری کنیم.

نگاه سیاسی داشتن به سمن ها یکی دیگر از آسیب هایی است که نوعی از آن گلایه دارد: مسئله این است که وقتی از واقعیتی در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری حرف می زنیم که در جامعه مشهود است، به ما «انگ »های مختلفی زده می شود، چون عده ای نمی خواهند این موضوع عمومی شود؛ کوه خواری و تخریب محیط زیست از این دست موضوعات است که همیشه با سوگیری های غیر واقعی همراه می شود و این یک مشکل بزرگ برای فعالیت سمن هاست.

او می گوید: همیشه گفته ایم که ایران با این پیشینه تاریخی، فرهنگی و ظرفیت گردشگری می تواند مقصد سفر بسیاری از گردشگران باشد و معتقدیم که اگر قرار است از لحاظ اقتصادی سرپا بماند و پیشگام باشد، تنها راهش فقط توجه به صنعت گردشگری است. همه تلاشمان هم این است که ایران را نخست به ایرانیان و سپس به دیگر مردم جهان معرفی و زمینه ای را فراهم کنیم که گردشگران بیشتری بتوانند بیایند و اینجا را ببینند. به گفته مدیر انجمن دوستداران پارسه حضور هر گردشگر خارجی در کشور ۶ شغل مستقیم و ١٣ شغل غیر مستقیم ایجاد می کند. مهم ترین مشکل دولت ها در کشور ما ایجاد اشتغال است و توجه به گردشگری می تواند این مشکل را رفع کند.

نوعی در ادامه بزرگ ترین مشکل را نبود یک مدیریت واحد برای حمایت از مجموعه های مردم نهاد در کشور بیان می کند و توضیح می دهد: ما مجوز فعالیتمان را از میراث فرهنگی گرفتیم اما حالا استانداری برای خودش مجوز می دهد، محیط زیست یک طور دیگر فعالیت و مدیریت شهری به یک شکل دیگر اقدام می کند. من احساس می کنم حالا که ۴٠ سال از عمر انقلاب گذشته است، باید به یک مدیریت یک پارچه هم در مدیریت شهرها و استان ها برسیم تا به این صورت بهتر بتوانیم از ظرفیت سمن ها استفاده کنیم. ما اوایل کارمان هرگز فکر نمی کردیم یک روز بتوانیم فعالیت برون مرزی داشته باشیم اما با طراحی و تولید نرم افزارهای چند زبانه تلاش می کنیم از ظرفیت خارجی ها و علاقه شان به دیدار از جاذبه های گردشگری ایران استفاده کنیم. ما در کشورهایی مثل روسیه و چین که با آن ها متحد استراتژیک هستیم، می توانیم علاقه مندان زیادی پیدا کنیم و از مواهبت دلاری آن ها بهره ببریم اما متأسفانه تا به حال هیچ اقدام جدی ای در این باره صورت نگرفته است.

 

نبود همراهی قانونی نهادهای دولتی با سمن ها

«انجمن توسعه گردشگری چهارباغ» یکی دیگر از سمن های فعال است که مجوز فعالیت خود را سال ١٣٩۵ از استانداری گرفته است. انجمن توسعه گردشگری چهارباغ در ٢ سال فعالیت خود حدود ٧۵ برنامه برگزار کرده است که بازدید و معرفی ظرفیت های گردشگری شهر و استان، معرفی شخصیت ها و مفاخر استان، برگزاری برنامه های مشترک فرهنگی با نهادها و سازمان های مختلف و مطالبه گری پیرامون سرنوشت برخی از آثار تاریخی و میراثی بخشی از دستاوردهای آن بوده است. به گفته رضا سلیمان نوری، یکی از اعضای هیئت مؤسس این سازمان مردم نهاد، آن ها با دامنه فعالیت هایشان توانسته اند ٢ تأثیر مهم داشته باشند: نخست توانستیم ناشناخته هایی از خراسان را به بسیاری از مخاطبان ایرانی بشناسانیم؛ این شناختن ظرفیت های گردشگری شهر سبب شده است ماندگاری گردشگر را افزایش دهیم؛ به عنوان مثال تا چند وقت پیش وقتی تورهای گردشگری به خراسان می آمدند تنها از خواف و نشتیفان بازدید می کردند و یک روز را هم مشغول زیارت حرم مطهر می شدند؛ امسال حضور این تورها در مشهد ۴ روز طول کشید و آن ها توانستند از بافت تاریخی مشهد، روستای بِز تربت جام و مزار امام زاده قاسم انوار بازدید کنند؛ علاوه بر این، ما در سال گذشته، توانستیم با همکاری فرمانداری شهرستان کلات «آیین قوچ گذار» را که آیین انتخاب و تغییر چوپان در مناطق کرمانج نشین کلات است به ثبت ملی برسانیم؛ ناگفته پیداست که این اتفاق ها در رونق گردشگری استان مثمرثمر است. تلاش برای حفظ برخی آثار مثل یادگارهای مرحوم عابدزاده در مشهد نیز بخشی از کارهایی است که به همت این انجمن صورت گرفته است. طرح نام گذاری برخی خیابان ها به نام مفاخر شهر و استان و بازسازی برخی از آثار مثل مقبره میلی مشهدی هم از پیگیری های این انجمن است که لایحه آن به شورای شهر رسیده است.

سلیمان نوری نبود همراهی قانونی نهادهای دولتی با سمن ها را یکی از مشکلات سازمان های مردم نهاد بیان می کند و می گوید: اداره کل ورزش و جوانان و استانداری ٢ نهادی هستند که بر اساس قانون حق اعطای مجوز سمن ها را دارند. افراد زیر ۳۰ سال باید مجوز ایجاد سمن

را از اداره کل ورزش جوانان دریافت کنند و دیگران به استانداری و در شهرستان ها نیز به فرمانداری مراجعه کنند؛ متأسفانه الان در هر دو مجموعه اصلی جایگاه سمن ها شفاف نیست. افزون بر این در چهارچوب استانداری فرقی بین سمن ها و خیریه ها گذاشته نمی شود و در اداره کل ورزش جوانان هم شرایط فعالیت به عنوان سمن در زیر مجموعه این نهاد به طور کامل انجام نمی شود.

او ادامه می دهد: در کنار این متأسفانه با گذشت زمان برخی از سمن های فعال استان به نهادهای انتفاعی -از جمله شرکت های دانش بنیان یا مؤسسات فرهنگی دارای مجوز اداره کل ارشاد- تغییر ماهیت داده اند اما به دلیل نبود کنترل کامل نهاد قانون گذار از عنوان سمن برای فرار از قانون استفاده می کنند. مشکل دیگر نیز فعالیت برخی گروه های فاقد مجوز به عنوان سمن است. این گروه ها اغلب مجوزهای اولیه را اخذ کرده اند اما پرونده آن ها از منظر قانونی تکمیل نیست، با وجود این با استفاده از برخی رانت ها که بیشتر نیز سیاسی است، مانع فعالیت قانونی سایر سمن ها می شوند.

 

تابستان امسال سمن ها خانه دار می شوند

رئیس اداره سرمایه گذاری میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی با بیان اینکه متأسفانه با در نظر گرفتن پهنه وسیع خراسان، تعداد سمن های فعال در خراسان رضوی انگشت شمارند، چنین بیان می کند: طبق آمارها تعداد سمن های فعال در مشهد در حوزه میراث فرهنگی از عدد ۴ فراتر نمی رود. ١۵ سمن دیگر هم داریم که در شهرستان ها فعالیت دارند. اعتقاد ما هم این است که تعداد سمن ها کم است و باید بیش از این باشد.

دیناری درباره چگونگی برخورد با سمن های غیر فعال نیز این طور می گوید: از آنجا که سمن ها برخاسته از دل مردم هستند و نفع اقتصادی و منفعتی در این قبیل فعالیت ها نیست، نمی توان با سمن های غیر فعال برخورد کرد، یا به عنوان مثال مجوز آنان را لغو کرد؛ بلکه بهتر است برنامه های حمایتی از آنان را افزایش دهیم و آنان را برای گسترش فعالیتشان تشویق کنیم. او در ادامه، برنامه های سازمان میراث فرهنگی برای حمایت و ساماندهی از سمن ها را چنین بر می شمرد: برای این مهم واحدی تحت عنوان واحد تشکل های مردم نهاد در معاونت سرمایه گذاری راه اندازی کرده ایم؛ افزون بر این، از آنجا که همیشه فعالیت سمن ها با فعالیت انجمن های میراث فرهنگی اشتباه گرفته می شده است و گاهی موازی کاری هایی داشته ایم، در تلاش هستیم این موازی کاری ها را از بین ببریم. هم اکنون و در گام نخست سعی داریم تعداد سمن هایی را که در حوزه میراث فرهنگی فعال اند یا علاقه مند به فعالیت هستند در سال ٩٨ حداقل ١٠ تا ١۵ درصد افزایش دهیم.

به گفته رئیس سرمایه گذاری اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی، راه اندازی خانه تشکل های مردم نهاد یا سمن سراهای فعال در حوزه میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری برنامه بعدی این سازمان در طرح حمایت از سمن هاست: برای رسیدن به این مرحله نیز یکی از خانه های تاریخی مشهد را در نظر گرفته ایم و برنامه ریزی مان این است که در تابستان امسال سمن سرای استان خراسان رضوی را در این بنای تاریخی راه اندازی کنیم. او هدف از ایجاد سمن سرا را دور هم جمع کردن سمن ها بیان می کند و می گوید: به این طریق سمن ها می توانند با هم فکری هم طرح موضوع و برای رفع چالش ها و مشکلاتشان هم فکری کنند.

 

چگونه می توانید سمن داشته باشید

فعالیت سمن ها یک فعالیت اجتماعی است و کسانی که علاقه مند به فعالیت در این حوزه هستند، می توانند مستقیم به پورتال استانداری یا فرمانداری در شهرستان ها مراجعه کنند. در این پورتال لینکی به نام تشکل ها یا سمن ها وجود دارد که در آنجا فرایند ثبت و راه اندازی تشکل های مردم نهاد کاملا درج شده است؛ آیین نامه، اساس نامه و فرم ها نیز کاملا بارگذاری شده است و دوستداران تشکیل سمن می توانند از طریق همین لینک ثبت نام کنند. در استانداری ها و فرمانداری ها نیز دفترهای اجتماعی متولی این موضوع هستند. آن ها بعد از اینکه پرونده تشکیل شد، اقدام به صدور استعلام هایی می کنند تا سلامت افرادی که می خواهند اعضای هیئت مؤسس یک سمن باشند، محرز شود. پس از اینکه این استعلام ها انجام شد، باید اساس نامه هاتکمیل و موضوع و اهداف تشکیل سمن مشخص شود. در ادامه اگر موضوع مرتبط با میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری باشد، استانداری یا فرمانداری ها مراتب را به اداره میراث فرهنگی اعلام می کنند تا راجع به این موضوعات نظر بدهند. آن ها نیز یک ماه فرصت دارند که این بررسی را انجام دهند

 

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی