کد خبر : 98819
/ 05:43
در باب درختان بی‌ثمر و پرتعداد منطقه

کاج‌‌های حساسیت‌‌زا!

درباره فضای سبز پارک‌‌ها در شهرهای ایران حرف و حدیث زیاد است. همه بحث و جدل‌‌ها هم بر سر این است که چرا شهرداری‌‌ها هیچ توجهی به زیست‌‌بوم ایران ندارند

کاج‌‌های حساسیت‌‌زا!

شهرآرا آنلاین - استادی- درباره فضای سبز پارک‌‌ها در شهرهای ایران حرف و حدیث زیاد است. همه بحث و جدل‌‌ها هم بر سر این است که چرا شهرداری‌‌ها هیچ توجهی به زیست‌‌بوم ایران ندارند و هرچه دم دستشان می‌‌رسد در پارک‌‌ها می‌‌کارند. بدون توجه به این موضوع که آیا این درخت یا گونه گیاهی اصلاً بومی ایران هست یا نه؟ با آب و هوا و وضعیت منابع آبی آن شهر مطابقت دارد و هزار و یک مسئله دیگر که متأسفانه هیچ‌‌گونه توجهی به آ‌‌ن‌‌ها نمی‌‌شود. نتیجه این می‌‌شود در کم‌‌آب‌‌ترین شهرهای ایران گیاهان و درختانی کاشته می‌‌شود که به آب فراوان نیاز دارند. این روزها بعد از چمن، درخت‌‌های کاج به دلایل گوناگونی متهم ردیف اول ناسازگاری با فضای سبز در ایران محسوب می‌شوند و گفته می‌‌شود که معایب این درخت بیشتر از محاسنش است و باید جلوی کاشت آن گرفته شود. اعتراضات شماری از شهروندان منطقه10 به کاشت زیاد درخت کاج در منطقه و برخی از حساسیت‌‌های فصلی که می‌‌گویند باعث و بانی‌‌اش همین درخت‌‌های کاج است، باعث شد که برویم سراغ تأیید یا رد صحت و سقم این ماجرا.

 

پای قاجار و پهلوی در میان است

پای درخت کاج چیزی در حدود 113سال پیش به ایران باز شد. به گواه تاریخ محمد میرزا کاشف‌السلطنه، پدر چای ایران هم محسوب می‌‌شود و برای اولین‌‌بار کشت چای را در لاهیجان گیلان رواج داد، افزون بر آن یک گونه از درخت کاج را هم با خودش به ایران آورد. کاجی که به نام کاشفی یا کاشف السلطنه معروف است و احتمالاً نمونه‌‌اش را در شهرها زیاد دیده‌‌اید اما ترویج کاشت درخت کاج به جای گونه‌‌های بومی ایرانی، از زمان پهلوی دوم آغاز شد. علاقه بی‌‌حد و حصر شاه و اسدا... علم، وزیر دربار رژیم پهلوی، به این گونه گیاهی باعث شد که واردات آن از آمریکا و دیگر کشورهایی که کاج در آن‌‌ها رشد می‌‌کرد، زیاد شود. خیلی طول نکشید که همه درخت‌‌ها و باغ‌‌های ایران را کاج برداشت. درباره اسدا... اعلم می‌‌گویند به اندازه‌‌ای به این درخت علاقه داشت که دستور داده بود در همه املاک و باغ‌هایی که در بیرجند داشت، غیر از کاج چیز دیگری نکارند.

 

27 درصد از درختان منطقه کاج است

چه بخواهیم و چه نخواهیم، چه دوست داشته باشیم، چه دوست نداشته باشیم، درختان کاج به علت اینکه همیشه سبز هستند و چندان به آب نیاز ندارند، محبوبیت عجیب و غریبی در میان مسئولان فضای سبز شهری دارند و موقع احداث فضای سبز جدید به اولین و تنها گزینه‌‌ای که فکر می‌‌کنند درخت کاج است و هیچ شانس دیگری به گونه‌‌های گیاهی دیگر نمی‌‌دهند. به همین دلیل است که در بافت‌‌های نوساز شهری بیش از هر گونه درخت دیگری به کاج روشن می‌‌شود. منطقه10 مشهد هم جزو همان بافت‌‌های جدید و نوساز شهری است که از قضا تعداد درختان کاج در آن تقریباً بیش از هرجای دیگر شهر است. طبق آمار سازمان پارک‌‌ها و فضای سبز شهری شهرداری مشهد از 54066 درخت موجود در منطقه10، 14775 اصله فقط درخت کاج است. یعنی چیزی در حدود 27 درصد از کل درختانی که در فضاهای سبز منطقه‌‌ کاشته شده‌‌اند. برای همین است که مردم هرجا چشم می‌‌چرخانند فقط کاج می‌‌بینند و بس. این در حالی است که در بافت مرکزی و سنتی شهر که قدمت بیشتری هم دارند، این رقم به زحمت بین3 تا 5 درصد است. پس دست‌‌کم این ادعای شهروندان منطقه10 که اینجا بیش از هرجای دیگری درخت کاج کاشته شده است تا حدودی درست است.

 

از آسم و آلرژی تا آلودگی احتمالی هوا

اما دانستن این موضوع که آیا درخت کاج باعث بروز حساسیت‌‌های فصلی و آسم می‌‌شود و خاک‌‌ را برای رشد دیگر گیاهان از بین می‌‌برد، با مسعود لقمانی، کارشناس منابع طبیعی، درمیان گذاشتیم که او این مسئله را تأیید کرد. لقمانی در این باره به شهرآرا محله می‌‌گوید: برخی از کارشناسان کاشت درخت کاج را نوعی خیانت سبز می‌‌دانند که من هم با آن‌‌ها موافقم. متأسفانه مسئولان شهری ایران گوششان به این حرف‌‌ها بدهکار نیست و فکر می‌‌کنند که با کاشت این گونه گیاهی دارند به مردم خدمت می‌‌کنند. براساس تحقیقاتی که وجود دارد درخت کاج و کلاً گونه‌‌های گیاهی سوزنی‌‌برگ به این دلیل که اکسیژن کمی تولید می‌‌کنند، رطوبت در اطراف آن‌‌ها به شدت اندک است و مثل دیگر درختان هوا را تصفیه نمی‌‌کنند، یکی از دلایل ایجاد آسم و آلرژی‌‌های فصلی هستند. اگر در مناطق شهری ایران که بیشتر از حد معمول کاج در آنجا کاشته شده است چنین بررسی‌‌ای انجام شود، صحت این موضوع را تأیید خواهد کرد.

لقمانی در ادامه می‌‌گوید: برخلاف تصور برخی از مردم و مسئولان شهری، درختان کاج در مقایسه با گونه‌‌های پهن برگ به هیچ عنوان سایه مناسبی ندارند. زیاد شدن درختان کاج پرنده‌‌ها را از شهرها فراری می‌‌دهد، چون برگ‌‌های سوزنی آن سمی هستند و هیچ پرنده‌‌ای روی آن لانه نمی‌‌سازد. خاک زیر درختان کاج هم به مرور زمان خالی از نیترات و پس از مدتی اسیدی می‌‌شود و دیگر گونه‌‌های گیاهی که به نیترات نیاز دارند در آن خاک رشد نمی‌‌کنند. حتی به تازگی محققان یکی از دانشگاه‌‌های ایالات متحده آمریکا ادعا کرده بودند، مواد شیمیایی حاصل از درخت‌های کاج با گازهای حاصل از فعالیت‌های انسانی ذرات سمی و آسیب‌پذیری در فضا منتشر می‌کنند و باعث آلودگی هوا می‌‌شوند که هنوز صحت این گزاره‌‌ها را تأیید نکرده است. هرچه که هست کاشت درخت کاج در حالی که دیگر کشورهای دنیا مثل نیوزیلند و استرالیا و چند کشور اروپایی دارند با آن مبارزه می‌‌کنند، چندان عقلانی به نظر نمی‌‌رسد.

 

غیر مثمر نکاریم

اما شاید سؤال پیش بیاید که اصلاً به جای درخت کاج که به زعم مسئولان شهری بی‌‌دردسر و بی عار است، چه گونه گیاهی‌‌ای می‌‌شود کاشت؟ ایران پُر است از درختان مثمر و غیرمثمری که به قول معروف برای کاشتن در کوچه و خیابان‌‌ها ساخته شده‌‌اند. در همین مشهدِ خودمان تا قبل از ورود کاج‌ها، مردم یا توت می‌‌کاشتند یا چنار. کنار جوی بالاخیابان از میدان توحید تا خود حرم امام رضا(ع)، فقط و فقط چنار کاشته بودند که هنوز چندتایی از آن‌‌ها باقی مانده است. در منطقه10 و در نزدیکی‌های نهر گناباد، به دستور محمد ولی‌‌خان اسدی، درخت توت کاشتند که روی جوی آب را سایه کند و اجازه ندهد آب تبخیر شود و مردم هم در این میان از میوه‌‌اش استفاده کنند. همین الان هم می‌‌شود در پارک‌‌ها و فضاهای سبز جدیدی که احداث می‌‌شود به جای گونه‌‌های غیر مثمری مثل کاج، گردو، بادام، فندق، پسته، زیتون، توت، خرمالو و مانند آن‌ها بکاریم. کاری که در اسلام توصیه شده و در همین شهر مشهد درختان توت بسیاری وجود دارد که صاحبانشان آن‌ها و میوه‌‌هایش را وقف مردم کرده‌‌اند. چنار و صنوبر و بید مجنون و نارون و سرو شیراز و سپیدار هم از گونه‌‌های غیر مثمر ایرانی‌‌اند که مال خودمان هستند و با آب و هوای ایران هم سازگار. خیلی از شهرهای ایران هم به تازگی رو به کاشت درختان بلوط آورده‌‌اند. درخت پهن برگی که برای شهرهای بزرگ و آلوده‌‌ای مثل مشهد کاملاً مناسب است. 

 

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی