کد خبر : 99107
/ 07:48
گفت‌وگو با ایده‌پرداز برترین المان شهری در بهار98

خانه‌های رنگی، تلفیق معماری و هنر

تأکید بر زیباسازی فضای شهری از رویکردهای چندساله شهرداری مشهد است. تأثیر خوب المان‌ها و نمادهای شهری به قدری بوده که مردم هر ساله منتظرند تا شاهد خلاقیت‌های بیشتر و کارهای زیباتر و جدیدتری باشند.

خانه‌های رنگی، تلفیق معماری و هنر

شهرآرا آنلاین - نجمه موسوی کاهانی- از اولین کارهایی که با ایجاد حس نوستالژیک و خاطره‌انگیز همراه بود تا کارهایی که به‌مرور زمان خلاقانه‌تر و کاربردی‌تر شد، همه و همه عکس‌های عید نوروز مشهد را در آلبوم خاطراتمان انحصاری‌تر می‌کنند. برترین اثر بهار سال98 المانی بود که پس از اجرا در بوستان وفا واقع در تقاطع بولوار پیروزی و دلاوران در منطقه9 با استقبال خوب مردم هم روبه‌رو شد. این المان متشکل از خانه‌هایی است که شاید برای بسیاری از ما خاطره‌ساز شده باشند. سیده مریم مجتبوی، عضو هیئت علمی گروه معماری مؤسسه آموزش عالی فردوس، ایده‌پرداز این المان است. او همراه گروهش در اولین حضور در فراخوان عید نوروز موفق به ایجاد این فضای دلنشین شهری شد.

 

از کودکی به هنر علاقه داشتم

او در سال66  در یک خانواده فرهنگی به دنیا آمده و از همان کودکی به هنر علاقه داشته است.می‌گوید: از زمانی که خیلی کوچک بودم دلم می‌خواست وقتم را برای هنر صرف کنم و همیشه مشغول کارهای هنری بودم. علاقه خودم را از کودکی به نقاشی و طراحی پیدا کرده بودم. در مسابقات مختلف مقاطع راهنمایی و دبیرستان هم شرکت می‌کردم و کسب موفقیت موجب بیشتر شدن انگیزه‌ام می‌شد. برای ورود به دانشگاه هم رشته‌ای را انتخاب کردم که هم وجهه هنری داشته باشد و هم در زندگی روزمره کاربردی باشد به همین دلیل معماری را انتخاب کردم تا با تلفیق علوم مختلف پاسخ‌گوی نیازهای درونی‌ام باشم. معماری به‌عنوان اجتماعی‌ترین هنر بشری با فضای اطراف انسان مرتبط است. موضوع معماری درباره فضاست، معماری هنر سازمان‌دهی فضاست و هدف کلی آن محصورکردن فضا برای استفاده بشر است. در گیرودار زندگی پردغدغه امروز، تلطیف فضای زندگی جمعی و دست‌آویز قراردادن هنر برای دلپذیرشدن زندگی اجتماعی به‌ویژه در کلان‌شهرهایی چون مشهد از جمله اقدامات مثبت شهرداری است.

 

همراهی همسر و خانواده

136875.jpgمریم، فرزند بزرگ خانواده، است و برادر کوچک‌ترش در دانشگاه امیرکبیر مشغول تحصیل است. پدرش دکترای تاریخ و تمدن ملل اسلامی دارد و در سال‌های مختلف رئیس و معاون چندین دانشگاه معتبر بوده و مادرش مدرس ریاضی و علاقه‌مند به هنر است. او درباره همسرش محمدتقی ولیداد که از اعضای گروه هنری اجرای المان است، می‌گوید: همسرم مانند من در رشته معماری تحصیل کرده و مدرک ارشد او طراحی شهری است. بسیار هنرمند و هنردوست است. از سال89 که ازدواج کردیم هم‌زمان با هم پروژه‌ها را انجام می‌دادیم. در این المان هم بخش اجرایی سازه به عهده او بود. در سال89 که هر دو وارد دوره کارشناسی‌ارشد شدیم و ازدواج کردیم در المپیاد هنری شرکت کردیم و ایده ما که طراحی زیورآلات با کمک هنر معماری بود، به‌عنوان طرح برگزیده نمایشگاه معرفی شد. در این طرح ما یک‌سری تزیینات و گره‌چینی‌های معماری را که مربوط به دوره‌های مختلف تاریخی بود، انتخاب کرده و تغییراتی روی طراحی آن‌ها انجام دادیم و با توجه به یک سری متریال‌ها مثل برنج، آلومینیوم، پلکسی، چوب و... یک‌سری زیورآلات را تولید کردیم. ما در آن نمایشگاه بازخورد خیلی خوبی دیدیم. همین امر موجب ارتباط و حضور ما در نمایشگاه‌های هنری شد. از زیورآلات شروع کردیم و سپس با نقاشی روی چوب، تولید دفترچه‌ها و قاب‌های چوبی سه‌بعدی کار هنری خود را ادامه دادیم. در حال حاضر هم در مقطعی قرار دارم که باید از پایان‌نامه دکترای خود دفاع کنم و اولویت من همین امر است.

 

تدریس و ایده‌پردازی

او که پس از گذراندن دوره کارشناسی تدریس را از همان دوره دانشجویی خود در مقطع کارشناسی‌ارشد آغاز کرده است، می‌گوید: از سال89 تدریس را در مقطع آموزش عالی شروع کردم. همیشه به دنبال این بودم که به دانشجویانم علاوه‌بر مسائل درسی مسائل کاربردی را هم آموزش دهم. با چند نفر از دانشجوها چند مقاله ارائه دادیم و جریان شرکت‌کردن در مسابقات هم از همین موضوع شروع شد. از بهمن97 عضو هیئت علمی مؤسسه آموزش عالی فردوس شدم و در زمان‌هایی که امکان دورهمی با دانشجوها وجود داشت از فرصت‌ها استفاده می‌کردم تا به جای وقت‌گذرانی در فضای مجازی درگیر ایده‌پردازی شوند. با دو تن از دانشجویانم ندا عبدا...زاده و فائزه کندی تصمیم گرفتیم که در فراخوان مسابقه‌ای که از طرف سازمان پارک‌های شهرداری انجام شده بود شرکت کرده و برای خانه بهار98 طرحی را ارائه دهیم. ما ایده‌پردازی و ارائه طرح را شروع کردیم و درنهایت 5طرح را به‌طور حضوری به سازمان پارک‌ها واقع در میدان معراج ارائه کرده و تحویل دادیم. در همان ابتدا از طرح‌ها استقبال خوبی شد. بعد از یک ماه که مراحل داوری انجام شد با ما تماس گرفتند و گفتند یکی از طرح‌ها به‌عنوان برترین طرح انتخاب شده و می‌توانید علاوه‌بر دریافت هزینه جایزه اجرای کار را هم خودتان به عهده بگیرید.

 

اجرای المان

 برای اولین‌بار بود که با شهرداری کار می‌کردیم و نمی‌دانستیم که می‌توانیم خودمان بازار را ارزیابی کرده و قیمت ارائه دهیم به همین دلیل براساس هزینه‌های پیشنهادی شهرداری کار را شروع کردیم. همین امر باعث شد ساخت المان برای ما بیشتر از رقم پیش‌بینی شده تمام شود. طبق قرارداد مرحله به مرحله خرید متریال‌ها را آغاز کردیم. اول خرید آهن انجام شد و سپس رفتیم سراغ ساخت. سازه‌ای که برای آلاچیق‌ها و خانه‌های رنگی طراحی شده بود سازه خیلی سنگین و قوی بود. شاید به لحاظ ایستایی نیازی نبود سازه تا این حد سنگین طراحی شود اما استدلال کارشناسان این بود که اگر سازه استقامت خوبی داشته باشد تا سالیان بعد هم مورد استفاده قرار می‌گیرد. به هر حال ساخت سازه با وجود تمام مشکلات شروع شد.

 

از تورم تا نبود متریال

به اعتقاد مجتبوی یک‌سری مشکلات به‌دلیل بالا رفتن قیمت‌ها بود و یک‌سری به دلیل مواردی که در نقشه دیده نشده بود. او ادامه می‌دهد: مشکلاتی مانند تغییر قیمت‌ها که ناگزیر بود و در تمام جامعه وجود داشت. از نیمه بهمن تا نیمه اسفند که فرصت یک‌ماهه‌ای داشتیم قیمت‌ها تغییر زیادی داشت. از دیگر مشکلات این بود که بعضی متریال‌هایی که در قرارداد آمده بود در بازار ملتهب قبل از عید نایاب شد. به‌عنوان مثال در قرارداد ساخت سازه باید با چوب خشک ایرانی انجام می‌شد و به دلیل التهاب بازار این چوب پیدا نمی‌شد و ما که تأکید داشتیم اولین کارمان اثری ماندگار باشد، وقتی در بازار به دنبال چوب خشک گشتیم فقط چوب روسی پیدا کردیم. در مجموع هزینه‌های ما حدود 10میلیون تومان بالاتر از هزینه‌های پیش‌بینی شده تمام شد که تقریبا هیچ سودی برای ما باقی نماند. برای تعیین تکلیف تفاوت قیمت‌ها مجبور شدیم به شهرداری مراجعه کنیم. شهرداری بخشی را که در نقشه دیده نشده بود متقبل شد ولی بحث گرانی بر دوش خودمان باقی ماند.

136872.jpg

از ساخت تا نصب خانه‌های رنگی

مریم مراحل ساخت را یکی یکی توضیح می‌دهد، انگار با هر لحظه از آن یک دنیا خاطره دارد. جمله‌اش را این‌طور بیان می‌کند: به ترتیب سازه فلزی را ساختیم و سپس خانه‌ها را به کارگاه بعدی انتقال دادیم و مرحله چوب را شروع کردیم. زمانی که روکش چوبی انجام شد رنگ‌های لازم را روی خانه‌ها زدیم و سپس شاپان و سیلر کیلر و جلا روی کار نشست و در آخر که خانه‌ها آماده شد با جرثقیل به پارک وفا که محل اجرای طرح بود، انتقال دادیم. شب‌های آخر تا دیروقت درگیر کار بودیم، حتی آخرین شب که کارها منتقل می‌شد تا 6صبح بیدار بودیم، مراحل سوار و پیاده‌کردن خانه‌ها از کارگاه تا پارک بسیار طولانی و زمانبر بود. اما با توجه به اینکه می‌خواستیم کار در موعد مقرر تحویل داده شود پای کار ماندیم. پس از قرارگرفتن خانه‌های رنگی در محل، پیگیر کارهایی بودیم که اجرای آن با شهرداری بود مانند کاشت گل و نورپردازی که به‌خوبی هم انجام شد.

 

حس تعلق 

مریم از حس خوبش این‌طور می‌گوید: پس از اینکه مراحل کار به خوبی انجام شد، حس خوبی به این پارک و فضای خانه‌ها پیدا کرده بودیم و هر روز به آن‌ها  سر می‌زدیم و مراقب بودیم کسی به آن‌ها آسیب نزند یا اگر آبی ریخته شده اطلاع دهیم که تمیز شود یا رسیدگی به گل‌ها را متذکر می‌شدیم یا برای نورپردازی مراقب بودیم چیزی کم نشود. البته با تمام مراقبت‌هایی که داشتیم تعدادی از گلدان‌ها کم شد اما در روزهای عید همه چیز سرجایش بود.

سپس با لحنی ناراحت می‌گوید: یک‌بار که با دانشجوها برای دیدن اثر زیبایمان به پارک وفا مراجعه کردیم، دیدیم که با کلید روی یکی از خانه‌ها یادگاری نوشته‌اند که بسیار ناراحت‌کننده بود. البته خانم محمودآبادی ناظر شهرداری در همان ابتدای کار به ما می‌گفتند که المان‌ها از سوی برخی هنجارشکن‌ها مورد آسیب زیادی واقع می‌شوند، تصور من این بود که همان هفته اول چوب‌ها خراب می‌شوند اما غیر از کم‌شدن گلدان‌ها و یک نمونه نوشتن یادگاری، مورد دیگری ندیدیم و این نشان‌دهنده این است که مردم متوجه شده‌اند که این المان‌ها باعث زیباشدن شهر می‌شود و باید از آن‌ها مراقبت کنیم. هر بار که به این المان‌ها سر می‌زدیم و زنده و شاداب‌بودن آن را حس می‌کردیم از اعماق وجود خوشحال می‌شدیم.

 

پاتوق خانوادگی

اتفاق خوشایند این بود که در تمام روزهای نوروز وقتی از کنار المان‌ها رد می‌شدیم، می‌دیدم جا برای نشستن نیست و هر 5خانه را خانواده‌هایی نشسته‌اند که می‌خواهند اوقات خوشی را در عید خود سپری کنند. حتی در خانه بزرگ المان ما که میز هم داشت خانواده‌ها غذا و چای خود را چیده بودند و بارها دیدم که محل ملاقات‌های دوستانه و خانوادگی بود. عیددیدنی‌ها هم در این خانه‌ها برگزار می‌شد. یک‌بار هم دیدم چند نفر به نواختن موسیقی مشغول هستند و عده‌ای هم دور آنها جمع شده‌اند و فضای خوب و زیبایی را ایجاد کرده‌اند. من فکر می‌کنم یکی از علت‌هایی که مردم از این فضاها استقبال کردند، این است که در عین اینکه دید کافی به تمام فضاها وجود دارد، حریمی هم در اطراف آن هست که فضای خصوصی برایمان می‌سازد.

دل‌انگیزترین اتفاق همین دورهمی‌هایی است که وجود دارد. المان ما مانند دیگر المان‌ها فقط برای عکس‌گرفتن و یادگاری نیست بلکه مردم با آن ترکیب می‌شوند و این فضا را برای چند ساعت حوزه‌ای از خانه شخصی خود می‌بینند و در آن به تعاملات اجتماعی می‌پردازند. اثر خانه‌های رنگی علاوه بر اینکه با ایجاد حس نوستالژیک و استفاده از مصالح چوب و گلدان‌های رنگی روی طاقچه‌ها مخاطب را دور خود جمع می‌کند تا با آن عکس بگیرند، با دعوت‌کردن مردم به درون خود به ارتقای فرهنگ کشور کمک می‌کند و موجب افزایش تعاملات اجتماعی سالم می‌شود. باید به این مطلب توجه داشت که میزان موفقیت فضاهای شهری با میزان استفاده از آن فضا و حضور انسان در آن متناسب است.

 

محلی برای قرارها

خیلی وقت‌ها پیش آمده است که ما در مشهد به دنبال فضایی هستیم که قرارهایمان را با دانشجو یا همکار بگذاریم که بتوانیم تعاملات علمی و کاری داشته باشیم. تنها جایی که به ذهنمان می‌رسد کافی‌شاپ است اما این فضا شاید علمی نباشد یا مکان مناسبی برای ایجاد تمرکز نبوده و یا نور کافی وجود نداشته باشد. من چند بار قرارهایم را در این محل هماهنگ کردم، از بوی خوش گل‌ها، وزش باد و منظره لذت بردم و از اینکه اثر متعلق به خودمان است حس خوبی داشتم. چیزی که امروزه در بیشتر فضاهای شهری با آن روبه‌رو هستیم، کاهش روابط و مشارکت اجتماعی مردم است. شهر به‌عنوان بستر زیست آدمی باید سرشار از عرصه‌های جمعی برای تعاملات انسانی و اجتماعی باشد. هر چه فضای شهری مطلوب‌تر باشد، فعالیت‌ها، ارتباطات و تعاملات بیشتری در آن انجام می‌شود و به‌مراتب مدت زمان حضور افراد در فضا نیز افزایش می‌یابد.

136874.jpg

فضای بهاری

مجتبوی باز به تلفیق معماری و هنر اشاره می‌کند و صحبتش را این‌طور ادامه می‌دهد: ما در معماری مبحث فضای سخت و نرم داریم. فضای سخت دست‌ساخته‌های انسانی و فضای نرم طبیعت اطراف آن است. از آنجایی که این خانه‌ها دارای فضای نیمه‌باز هستند ترکیبی از فضای نرم و سخت را ایجاد می‌کنند. یعنی در عین اینکه حریم وجود دارد محیط بسته نیست و دید و منظر مناسب وجود دارد. در فصل بهار هم که گل و گیاه و رنگ‌ها با رنگی بودن سقف خانه‌های ما ترکیب جالبی را ایجاد کردند و حس خاطره‌انگیزی داشتند و مردم را به یاد خانه‌های چوبی قدیمی می‌انداخت که خانه‌ها چوبی بود و لب پنجره آن‌ها گلدان می‌گذاشتند. برایم دلنشین بود که بعضی مردم از ماشین پیاده می‌شدند در این محل می‌ایستادند و عکس می‌گرفتند و سپس به مسیر خود ادامه می‌دادند.

 

برداشته‌شدن المان

زمانی که بارندگی‌ها شروع شد خیلی نگران بودیم که چوب‌ها دچار پوسیدگی شود یا خانه‌ها در قسمتی دچار آسیب شود که خوشبختانه با دقت کاملی که در مرحله ساخت وجود داشت آثار تخریبی ندیدیم و المان سالم ماند.

چند شب قبل که از بولوار پیروزی عبور می‌کردیم به همسرم گفتم که از المان‌ها هم سری بزنیم اما وقتی به پارک رسیدیم دیدیم هیچ اثری از خانه‌ها نیست سپس متوجه شدیم المان‌های دیگر هم جمع شده است. انگار بخشی از وجودم را گم کرده‌ام. از آنجایی که روال کار شهرداری را نمی‌دانستم به شهرداری مراجعه کردم و متوجه شدم برای استفاده در مراسم‌های دیگر به انبار انتقال داده شده تا برای سال‌های بعد سالم بماند.

نکته مهم در چیدمان‌های بعدی این است که ما حتی برای چییدمان خانه‌ها هم فکر کرده بودیم و تمام زوایا را در نظر گرفته بودیم. اینکه پیاده‌ها چه نمایی می‌بینند و سواره‌ها چه منظره‌ای را مشاهده می‌کنند. حتی برای عکاسی هم به این فکر کرده بویم که چه زوایایی را مهیا کنیم. کار در این پارک جای خیلی خوبی نشسته بود و اطراف از چهار طرف فضای سبز بود و اطراف آن یک‌سری المان‌های دیگر وجود داشت.

 

ایراد منطقه 

با تمام تعاریف و محاسنی که مجتبوی به آن اشاره کرد، وجود المان‌ها در این منطقه یک مشکل داشت. به دلیل حضور کارگران دورتادور میدان رضوی وجود خانه‌ها در منطقه مورد استقبال خانواده‌های محلی واقع نمی‌شد و المان‌ها که مختص تعاملات خانوادگی و دورهمی‌هاست با وجود کارگران تضاد داشت.

مجتبوی معتقد است که اگر فضای اطراف خانه‌ها تبدیل به محیطی مجردی شود و تهدیداتی داشته باشد از ارزش آن کم می‌شود. با وجود این ایراد اضافه می‌کند: خوشبختانه در مدت زمان عید نوروز با چنین مشکلی روبه‌رو نشدیم و خانه‌های رنگی ما پاتوق افراد نابهنجار نشد و خانوادگی‌بودن فضا کاملا احساس می‌شد. اما امیدوارم در مناسبت‌های بعدی به یک مکان شهری‌تر منتقل شود تا محافظت بیشتری شود و آسیب‌زدن به المان و سرقت گلدان‌ها کم شود.

 

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی