کد خبر : 99572
/ 11:29
بررسی نقش فناوری در توسعه و رشد هویت فرهنگی و تاریخی شهرها

تقویت فرهنگ زیرچتر فناوری

یکی از تحولات فناورانه که در دهه‌های اخیر باعث تغییر در مفهوم شهر و شهروند شده و تعامل بین آن دو را بازتعریف کرده، «هوشمندسازی شهرها» است.

تقویت فرهنگ زیرچتر فناوری

شهرآرا آنلاین - گروه شهر هوشمند|  اگرچه شهر هوشمند را می‌توان مصداق بارزی از «تحول فناورانه» درنظر گرفت، امروزه در اروپا شهرهایی هوشمند با محوریت فرهنگ درحال طراحی هستند تا علاوه‌بر افزایش کیفیت خدمات‌رسانی به شهروندان، گردشگران و کسب‌وکارها، هویت فرهنگی شهرها را نیز تقویت و هویت تاریخی شهرها را ازطریق فناوری‌های دیجیتالی بازسازی کنند. این «هوشمندسازی فرهنگ» را می‌توان فاز جدیدی از «تحول فرهنگی» دانست. بر‌اساس این رویکرد، می‌توان گفت که تحقق یک شهر هوشمند، مستلزم شکل‌گیری یک اکوسیستم هوشمند است که مرکزیت آن را «فرهنگ» و اجزای آن را  فناوری تشکیل دهد. در این مطلب به‌منظور تشریح این اکوسیستم، ٢پروژه مهم اروپا برای هوشمندسازی فرهنگ را معرفی و بررسی می‌کنیم که صنایع فرهنگی و هنرمندان چگونه می‌توانند در هوشمندسازی شهر نقش‌آفرینی کنند.

 

میراث فرهنگی ستون‌های توسعه شهر هوشمند

بین شهرهای هوشمند دنیا بروکسل را می‌‌توان پیشتاز طراحی سیستم‌های فرهنگی هوشمند دانست. شعار «بروکسل: شهری هوشمند برای فرهنگ» در چند سال اخیر به گفتمان اصلی مدیران و شهروندان این شهر تبدیل‌ شده است. شهردار بروکسل برای جا‌انداختن این گفتمان در‌میان شهروندان، سلسله‌همایش‌هایی با عنوان «شهر هوشمند برای فرهنگ» برگزار کرده است و در این همایش‌ها متخصصان‌ICT، فرهنگ‌پژوهان، صنعتگران، کارآفرینان، جامعه مدنی و همه سهام‌داران بخش خصوصی و دولتی را گرد هم آورده تا براساس خرد جمعی، راه‌حل‌هایی برای تحقق عملی گفتمان هوشمندسازی فرهنگ پیدا کنند. یکی از توصیه‌های مهم این همایش‌ها این بوده است که هنرمندان و صنایع فرهنگی نیز باید در هوشمندسازی شهرها ابتکار عمل را به دست بگیرند و حضور دیجیتالی خود را پررنگ‌تر کنند. برای مثال، از صنایع فرهنگی و هنرمندان درخواست شده است بخش‌هایی از «فضای عمومی» را در دست بگیرند و تبلیغات شهری و آگهی‌های تجاری را با ویدئوها و آثار هنری جایگزین کنند؛ به‌طوری‌که از‌طریق گوشی‌های هوشمند و سایر دستگاه‌های هوشمند قابل مشاهده باشند. بروکسل در دو دهه گذشته بواسطه حضور ملیت‌های مختلف، دچر چالش های مختلفی در زمینه برخورد خرده فرهنگ‌های آن‌ها با هم شده بود. به همین دلیل و به‌منظور مقابله با این شرایط، مدیران شهری به ایده مشارکت فرهنگی در روند توسعه فناورانه شهر رسیدند. مهم‌ترین دستاورد فکری این مسئله این است که  شهر هوشمند، آمیزه‌ای از تحول فرهنگی و فناوری است و به‌موجب این تحول باید شهروندان به‌سمت فرهنگ «داده‌های باز» و  «به‌اشتراک‌گذاری دانش» سوق داده شوند. این چرخش در‌حال خلق‌کردن فرهنگی است که به «مشارکت اجتماعی» ارج می‌نهد و شهروندان را در‌کنار فرهنگ‌پذیری نسبت‌به پذیرش فناوری توانمند می‌کند‌. بنابراین در طراحی شهرهای هوشمند آینده باید فرهنگ و فناوری را در‌کنار هم قرار داد و میراث فرهنگی را ستون شهرهای هوشمند دانست. به همین دلیل، مقامات شهر بروکسل «میراث فرهنگی دیجیتال» را در اولویت کار خود قرار داده‌اند.

 

  افزایش نقش فرهنگ در شهرهای هوشمند اروپا

پروژه « زیست بوم میراث فرهنگی» درواقع بستر دیجیتالی کمیسیون اروپا برای میراث فرهنگی است که با شعار «داده‌های کلان برای فرهنگ» فرصت‌های جدیدی برای اشتغال و رشد اقتصادی در بخش صنایع خلاق فراهم کرده و منجر به تولید هزاران نرم‌افزار نوآورانه شده است. ازطریق این پروژه، صنایع فرهنگی و صنایع خلاق و عموم کاربران می‌توانند به میراث علمی و فرهنگی اروپا از دوران ماقبل تاریخ تا عصر مدرن فرهنگ اروپایی و هر نوع محتوای فرهنگی دسترسی داشته باشند. دسترسی به بیش‌از ۵۰‌میلیون فقره محتوای دیجیتالی شامل تصویر، متن، ویدئو، صوت، موسیقی، محتوای سه‌بعدی کتابخانه‌ها، موزه‌ها، آرشیوها‌، گالری‌ها و مجموعه‌های صوتی‌تصویری سرتاسر اروپا از این طریق امکان‌پذیر است. برای مثال می‌توان نقاشی مونالیزا، اثر لئوناردو داوینچی را در همین پلتفرم پیدا کرد. بیش‌از ٣هزار نهاد و سازمان فرهنگی در سرتاسر اتحادیه اروپا در توسعه این پروژه مشارکت دارند.کمیسیون اروپا معتقد است در توسعه شهرهای هوشمند اروپایی باید از گذشته فرهنگی اروپا استفاده کرد. این گام برای توسعه زیرساخت‌های گردشگری دیجیتالی و تأمین نیازهای گردشگران و هویت‌یابی مجدد شهروندان اروپا لازم است.اروپایی‌ها با این پروژه قصد دارند مفهوم «شهر هوشمند» را مورد بازخوانی انتقادی قرار دهند و از‌طریق گسترش فناوری اطلاعات و دستگاه‌های هوشمند، اولا رابطه شهرهای اروپایی با گذشته خود را احیا و ثانیا با منابع فرهنگی خود، اقتصادهای محلی خود را تقویت کنند. برای این کار لازم بود پایگاه‌های اطلاعاتی متعلق‌به صنعت گردشگری خود را استانداردسازی کنند و با ایجاد یک پلتفرم باز به ارائه خدمات فرهنگی هوشمند بپردازند. موزه‌های مجازی، نمایشگاه‌های مجازی، کتابخانه‌های مجازی و... تنها بخش کوچکی از این برنامه است.آن‌ها با دیجیتالی‌کردن میراث تاریخی و فرهنگی خود، اکوسیستمی به وجود آورده‌اند که در آن بخش خصوصی و دولتی، شهروندان، گردشگران و همه سهام‌داران در نوآوری اجتماعی مشارکت خلاقانه دارند. در این اکوسیستم، مناسبات قدرت و نوآوری اجتماعی در بستر فناوری‌های دیجیتالی به‌طور مساوی و به نفع افزایش مشارکت مدنی و عدالت اجتماعی بین همه شهروندان توزیع‌ شده است. 

 

تجربه ایتالیایی‌ها در ایجاد پلتفرم هوشمند فرهنگی

در منطقه کالابریای ایتالیا پروژه‌ای به‌منظور یکپارچه‌سازی اطلاعات فرهنگی و گردشگری و همچنین ایجاد امکاناتی برای سهولت حمل‌و‌نقل و دسترسی گردشگران به مناطق فرهنگی و گردشگری در‌حال اجراست. این طرح با همکاری دانشگاه‌ها، مؤسسات تحقیقاتی و مؤسسات فعال در حوزه گردشگری در‌قالب یک پلتفرم دیجیتالی اجرا شده است و مهم‌ترین هدف از اجرای آن، سازمان‌دهی هوشمندانه فعالیت نهادهای فرهنگی و گردشگری و شناساندن ظرفیت‌های موجود در این حوزه به گردشگران است.

مجریان این پروژه هدف از اجرای آن را ارتقای تجربه گردشگری در این منطقه در نظر گرفته‌اند، به‌طوری‌که ظرف چندسال بتوانند با کمک این پلتفرم، منطقه کالابریا را به نقطه‌ای استراتژیک و اثرگذار درزمینه گردشگری فرهنگی در ایتالیا تبدیل کنند.توسعه زیرساخت‌های حمل‌و‌نقلی و دسترس‌پذیرتر‌کردن جاذبه‌های فرهنگی این منطقه برای گردشگران، از دیگر اهداف مهم این پروژه به حساب می‌آید.در پلتفرم دیجیتالی ایجاد‌شده، همه افرادی که در‌زمینه‌های فرهنگی و گردشگری نقش دارند، اطلاعات و ظرفیت‌های موجود فرهنگی در کالابریا را به اشتراک می‌گذارند که این کار باعث به‌وجود‌آمدن بانک اطلاعاتی کاملی در این زمینه می‌شود. مسئولان و برنامه‌ریزان هم می‌توانند با داشتن این بانک اطلاعاتی، سیاست‌های منسجم و یکپارچه‌ای را در‌زمینه توسعه ظرفیت‌های فرهنگی و گردشگری این منطقه در پیش بگیرند.

 

پروژه‌ای برای افزایش سرمایه اجتماعی

پروژه‌ نوآوری فرهــنـگی‌اجـتــماعی Re.Tu.Cul.In در‌نظر دارد با دستیابی به یک آزمایشگاه محلی، روی میراث معماری و باستان‌شناختی و همچنین مناظر روستایی متعلق‌به شهرداری‌های منطقه «گرچیا سَلِنتینا» در جنوب ایتالیا، تحقیقاتی کاربردی انجام دهد و در مسیر این تحقیقات به شناسایی اصولی هر بخش بپردازد تا پروژه‌ منحصر به آن را طراحی کند.

این آزمایشگاه محلی با کمک فناوری‌هایی کم‌هزینه و نوآورانه، پروژه‌ای داده‌باز را برای کاربران خود ایجاد می‌کند که هدف از آن‌ها، برنامه‌ریزی درراستای بازسازی، ارتقای نگهداری و دستیابی به استانداردها و کیفیت لازم در حوزه میراث فرهنگی است.

٣رکن اساسی این پروژه به این شرح است: الف) حفاظت و نگهداری از‌طریق آنالیز و به‌کارگیری روش‌های غیرمخرب. ب) بهره‌وری انرژی، از‌طریق احیا و بازسازی عمارت‌ها. پ) توسعه‌ استفاده از ابزارهای ICT (فناوری اطلاعات) در حوزه میراث فرهنگی، مثل واقعیت‌های افزوده و بازسازی‌های مجازی. نتایج این پروژه در‌نهایت روی بستر وب گردآوری می‌شود و به‌صورت داده‌باز در‌اختیار همه قرار می‌گیرد.

مجریان این پروژه، یکی از مهم‌ترین هدف‌های خود را آشنا‌شدن بیشتر شهروندان با میراث فرهنگی محل زندگی‌شان عنوان کرده‌اند تا به این روش، احساس تعلق خاطر اجتماعی بیشتری به منطقه زندگی خود پیدا کنند.

 

مشهد شهر خلاق ادبیات

در سیاست‌های هوشمندسازی مشهد نیز به موضوع فرهنگ توجه ویژه‌ای شده است. وجود حرم مطهر امام‌رضا(ع) را می‌توان مهم‌ترین مزیت فرهنگی مشهد دانست. در‌کنار این مزیت، در حوزه ادبیات و هنر هم شهر ما دارای مشاهیر بی‌نظیری مانند فردوسی است که می‌توان از ظرفیت‌های آن‌ها استفاده کرد. در همین راستا مرداد سال گذشته

شهریار آل‌شیخ، معاون برنامه‌ریزی شهرداری مشهد، از برنامه‌ریزی برای تبدیل‌شدن مشهد به شهر خلاق ادبیات خبر داد. شبکه شهرهای خلاق یونسکو در سال‌٢٠٠۴ برای ترویج همکاری میان شهرهای هوشمند جهان که از خلاقیت به‌عنوان عاملی راهبردی برای پیشرفت پایدار شهری استفاده کرده بودند، راه‌اندازی شد. در حال حاضر شبکه الان شامل ١٨٠‌شهر از سراسر دنیاست و مشهد نیز قصد دارد در آینده نزدیک به این مجموعه شهرها بپیوندد.

با‌توجه‌به تجربه موفق هوشمند‌سازی فرهنگ در طراحی شهرهای هوشمند اروپا‌، می‌توان استدلال کرد که اگر تحول فناوری با تحول فرهنگی توأم باشد، توسعه فناوری نه فقط باعث استحاله فرهنگی نمی‌شود، بلکه می‌تواند فرهنگ را توانمند کند. با بومی‌سازی این تجربه‌ها می‌توان برای شهرهای مختلف کشور از‌جمله مشهد، اکوسیستمی مشابه طراحی کرد تا علاوه‌بر تولید ثروت و اشتغال بر‌مبنای منابع فرهنگی، بتوانیم میراث فرهنگی و صنایع فرهنگی خود را با گردشگری الکترونیک که از ملزومات شهرهای آینده است، سازگار کنیم.

 

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی