کد خبر : 99589
/ 06:21
پایان ندانم کاری‌ها و تلاش برای احیا کردن هویت مزار شهدا در بهشت‌رضا

بازگشت ویترین ها

طرح یکسان‌سازی مزار شهدا در سال 86 در برخی از شهرهای کشور به اجرا درآمد. گلزار شهدا در بهشت‌رضا جزو اولین مکان‌هایی بود که این تراژدی در آن به وقوع پیوست

بازگشت ویترین ها

شهرآرا آنلاین - سعیدجلائیان/ طرح یکسان‌سازی مزار شهدا در سال 86 در برخی از شهرهای کشور به اجرا درآمد. گلزار شهدا در بهشت‌رضا جزو اولین مکان‌هایی بود که این تراژدی در آن به وقوع پیوست و گویا مسئولان در مزار شهدای شهر مشهد آزمون و خطا کردند و نصیب ما از کار آن‌ها تنها خطایی بود که بخشی از هویت و معنویت گلزار شهدا را برای همیشه از ما گرفت. در این گزارش ما به دنبال خطاکار و یا محکوم کردن نهاد یا شخصی نیستیم و تنها هدف ما تلاش برای احیای هویت گلزار شهداست.

بسیاری هنوز به یاد دارند قطعه شهدا در بهشت‌رضا دارای چه معنویت خاصی بود. بر سر هر مزار قاب‌هایی نصب بود که خانواده و هم‌رزمان شهید در آن یادگار‌های او را همراه با تصاویرش قرار داده بودند و خانواده شهید آن قاب را نگهداری می‌کردند. با انجام طرح یکسان‌سازی آن قاب‌ها که در هویت بخشی به گلزار شهدا نقش عمده‌‌ای ایفا می‌کردند از بین رفتند. قاب‌هایی که بسیاری از آن‌ها به وسیله رزمندگانی که بعدها به شهادت رسیدند، تزئین شده بود به مکانی که کسی نمی‌داند کجاست منتقل شد و خانواده شهدا یادگار‌های با ارزش داخل قاب‌ها را از دست دادند.

یکسان‌سازی، سامان‌دهی، زیباسازی و بهسازی همه نام‌هایی بود که به روی این کار نادرست گذاشته شد و مسئولان بنیاد شهید با کلماتی مانند فضاسازی، رسیدگی به معابر، فرسوده و شکسته شدن تعدادی از سنگ قبرها و زیباتر شدن مزار شهدا به خانواده و دوستداران شهدا پاسخ می‌دادند و سعی به راضی کردن آن‌ها داشتند.

 

بی‌توجهی به خانواده شهدا

نحوه‌ مطلع شدن خانواده‌ شهدا از نکات تأسف‌بار دیگر این طرح بوده است. خانواده‌های شهدا بی‌اطلاع از همه جا به سر مزار شهیدشان رفته بودند که با صحنه‌ دلخراشی مواجه شدند و آن نابودی تمام نمادهایی بود که در این سال‌ها به جای پدر، پسر یا همسرشان با آن انس گرفته بودند و با آن خاطراتی داشتند. یک تکه سنگ روی قبر شهیدشان گذاشته شد که تنها تفاوتش با قبور شهدای دیگر مشخصات نوشته شده روی آن بود. البته متأسفانه تعدادی هم‌زمان اجرای این طرح با آن روبه رو شدند که با دیدن تخریب قبور عزیزان شهیدشان آزرده خاطر شدند. ما از ده‌ها خانواده شهید پرسیدیم آیا از این طرح راضی بودند؟ که همگی ابراز نارضایتی کردند. ابراهیمی، فرزند یکی از شهدای 8سال دفاع مقدس که پدرش سال 61 در عملیات بیت‌المقدس به شهادت رسید و پیکرش در گلزار شهدا در بهشت رضا به خاک سپرده شد با اینکه خاطرات زیادی از پدر ندارد، می‌گوید: با این حال همواره در این سال‌ها خود را به مزار پدر ‌رسانده و با او خلوت می‌کنم.

ابراهیمی، شاهد تخریب مزار پدرش و دیگر شهدا بوده‌ است. او از غروب آن شب جمعه‌ خاص این‌گونه یاد می‌کند: در نوجوانی با تعدادی از فرزندان شهدا هر شب جمعه به بهشت‌ رضا می‌رفتیم. یک روز از همه جا بی‌خبر به بهشت رضا رفتیم که دیدیم سنگ مزار پدرم و بسیاری از شهدا تخریب شده و بولدوزری در حال تخریب باقی مزارهاست. ما همگی نوجوان بودیم و از این صحنه به شدت شوکه شده بودیم. نمی‌دانستیم چه اتفاقی افتاده است و باید چه کاری انجام دهیم. ما فقط بنیاد شهید را می‌شناختیم، پس همگی راهی آنجا شدیم. به یکی از مسئولان بنیاد شهید که مجری و حامی این طرح بود به شدت اعتراض کردیم. آن فرد که الان جزو مسئولان ارشد بنیاد شهید است، محکم از این طرح حمایت ‌کرد و اعتقاد داشت انجام این کار درست است. ما هرچه گفتیم بی‌فایده بود و بولدوزر کار خود را تا پایان ادامه داد.

137429.jpg

خاطرات از بین رفته

با گذشت بیش از 10 سال هنوز خیلی‌ها گلزار شهدا را با همان شکلی که در گذشته بود به یاد دارند. با آن قاب‌هایی که روی مزار شهدا نصب بود و وسایل شخصی شهدا همراه با تصویرشان در آن‌ها قرار داشت. هم‌رزمان شهیدی که به بدرقه‌ دوست خود می‌آمدند بسیاری از آن‌ها بعدها به شهادت رسیدند، پس شهدا نیز در آن فضا سازی گذشته دخیل بودند.

مزار شهید ابراهیمی را دخترش زیبا کرده بود. فرزند شهید از وسایلی که در قاب مزار پدر گذاشته و حالا دیگر آن‌ها را ندارد، می‌گوید: قرآن و چفیه‌‌ای که در زمان شهادت پدرم همراه او بود و از قطرات خونش روی آن‌ها ریخته بود، همراه با چند کیسه شن خیلی کوچک که خودم درست کرده بودم و تصویری از پدرم را در آن قاب گذاشته بودم. تمامی آن وسایل برای من بسیار با ارزش بودند و من با آن‌ها یک ارتباط معنوی داشتم. قاب‌ها برای من و دیگر خانواده‌های شهدا یک پناه بود اما حالا زمانی که به روی مزار شهیدان می‌نشینیم حس می‌کنیم از فاصله‌ دور هم نمایان هستیم و دیگر از برقراری ارتباطی که به برقرار کردن آن تمایل داری ناتوان هستیم.

137430.jpg

سکوت در پاسخ بی‌مهری‌ها

لحظاتی دختر شهید ابراهیمی به خاطر بغضی که در گلویش ایجاد شده به دشواری سخن می‌گوید. او پس از دقایقی با انتقاد از مسئولان این طرح ادامه می‌دهد: آن‌ها با این کار که بدون نظرخواهی و اطلاع خانواده شهدا انجام دادند فضای معنوی که خانواده‌های شهدا در آنجا ساخته بودند، نابود کردند. ما زمانی که با این اتفاق مواجه شدیم به قدری شوکه شده بودیم که حتی فراموش کردیم به دنبال وسایل داخل ویترین پدرم برویم و ببینیم چه بلایی سر آن‌ها آمده است. بعدها هم که سراغش را گرفتیم نشانی از آن نیافتیم.

به اینجای گفت‌وگو که می‌رسیم سخن گفتن برای فرزند شهید دشوار می‌شود و لحظاتی سکوت جایگزین جملاتی می‌شود که از روزهای سختی می‌گویند که بر خانواده‌های شهدا گذشته و آن‌ها در مواجهه با آن سکوت کرده بودند.

ابراهیمی سپس به مقاومت خانواده شهدا در بهشت زهرای تهران اشاره می‌کند و با افسوس می‌افزاید: شاید قصور از ما خانواده‌های شهید بوده است. اگر ما همچون خانواده‌های شهدا در تهران جلوی بولدوزرها می‌ایستادیم و از مزار شهدا دفاع می‌کردیم، آن‌ها به انجام این کار موفق نمی‌شدند.

 

راز بی اثر ماندن تلاش‌ها

از فرزند شهید می‌پرسیم آیا از طرح احیای هویت گلزار شهدا در بهشت رضا اطلاع دارد و اینکه آیا به نظر او معنویت و هویت گلزار شهدا مانند گذشته بازخواهد گشت؟ ابراهیمی قاطعانه پاسخ قسمت دوم سؤال را ابتدا می‌دهد و می‌گوید: به هیچ عنوان فضای گذشته باز نخواهد گشت. از این طرح تنها مطالب اندکی شنیدم. او ادامه می‌دهد: در این سال‌ها طرح‌های بسیاری از افراد مختلفی مطرح شده اما هیچ کدام ثمری نداشته است. دلیل آن هم این بوده که در تمام آن‌ها کسی نظرات خانواده‌‌ شهدا را جویا نشده بود. از این رو فکر می‌کنم در این طرح هم چنین وضعیتی پیش بیاید چرا که من نشنیدم کسی از خانواده شهدا که نقش اصلی را باید ایفا ‌کنند نظرخواهی کند. اگر مسئولان واقعا بخواهند کاری به سرانجام برسد باید تمامی خانواده‌های شهدا را در انجام این طرح شریک کنند و دغدغه‌ها و نظرات آن‌ها را مورد توجه قرار دهند.

ابراهیمی در انتها به سخنان رهبر معظم انقلاب درباره گلزار شهدا اشاره می‌کند و می‌افزاید: سخنان سال گذشته رهبر انقلاب در این‌باره که به طرح انتقاد کردند، برای ما که از لحاظ قلبی نادرستی این کار را حس می‌کردیم و از آن ضربه خورده بودیم مرهمی شد و به آن‌هایی که ادعا می‌کردند این کار درست است، ثابت شد ما درست می‌گفتیم و آن‌ها اشتباه می‌کردند.

137431.jpg

خرابش کردند!

با تعداد دیگری از خانواده‌های شهدا نیز گفت‌وگو می‌کنیم. سخنان بیشتر آن‌ها مشابه‌ با گفته‌های ابراهیمی بود اما در این بین پدر شهید دایی به جز بحث از بین رفتن هویت گلزار شهدا به وضعیت فیزیکی مزار شهدا نیز انتقاد دارد. او با انتقاد از طرح بازسازی گلزار شهدا به شهرآرامحله می‌گوید: ما تصاویر پسرمان را در ویترین بالای مزارش گذاشته بودیم و آن را مدام نظافت می‌کردیم اما آن‌ها خرابش کردند! مسئولان وقت با خیال خودشان قبور شهدا را هموار کردند اما چیزی که ما می‌بینیم جز این است. حتی در بحث فیزیکی گلزار شهدا شاهد این هستیم برخی از قبور کج و برخی شیب‌دار است.

 

نماد صبر

خانواده شهدا نماد استقامت و صبوری هستند. بیشتر خانواده شهدا عادت کردند در برابر ناملایمتی‌ها سکوت و پاسخ را به خداوند واگذار کنند. پدر شهید دایی نیز این چنین است. او و مادر این شهید صبوری پیشه می‌کنند. دایی با اشاره به روزی که با تخریب مزار پسرش رو به رو شده است، ادامه می‌دهد: کسی از ما نپرسید این کار را انجام دهیم یا خیر. من و مادرش هر دو از این کار ناراحت شدیم. بعد از این کار به دنبال عکس‌های داخل ویترین گشتیم. یکی از کارکنان بهشت رضا به ما گفت همه‌ قاب‌ها را بردند و در یک مکانی انبار کردند اما اثری از آن‌ها پیدا نکردیم. ما آن زمان هیچ اعتراض جدی نکردیم البته دیگر خانواده‌ها به همین صورت بودند و اعتراضی نکردند.

137432.jpg

تقاضای پدر یک شهید از جوانان

دایی، از طرح احیای بخشی از هویت مزار شهدا ابراز بی‌اطلاعی می‌کند و اظهار می‌دارد: ما که اطلاعی نداریم چه کاری می‌خواهد انجام شود. اگر همان زمان به خود ما اجازه می‌دادند ویترین را نصب می‌کردیم و از آن نگهداری می‌کردیم اما الان که سنی از ما گذشته است این کار برای ما سخت شده است ولی باز هم اگر نصب کنند از آن نگهداری خواهیم کرد.

پدر این شهید در انتها خواستار نصب قاب‌ها یک شکل می‌شود و می‌افزاید: از ما سنی گذشته است و دیگر نمی‌توانیم طرحی ارائه کنیم اما از شما جوانان می‌خواهم روی این موضوع کار کنید و یک نماد واحد که در شأن شهدا باشد، تهیه و روی مزار شهدا نصب کنید.

در گلزار شهدا قدم می‌زنم و از بازدیدکنندگان مزار شهدا نظرشان را از شرایط گلزار شهدا جویا می‌شوم. برخی از شرایط ابراز رضایت می‌کردند مانند یکی از اقوام شهید علی فولادی که می‌گوید فرق چندانی گلزار شهدا نکرده است. او همان‌طور که مشغول شستن سنگ قبر است، ادامه می‌دهد: این مزار شهداست که هویت و معنویت این مکان است. ویترین‌ها زیبا بود و اثرگذار اما حالا که حذف شده است به نظرم آن‌قدر تأثیر ندارد که کلی هزینه شود تا دوباره آن‌ها را نصب کنند.

یکی از کارگران بهشت رضا که سال‌های زیادی را در این مکان گذرانده و به گفته‌ خودش موهایش را با مسافران آخرت سفید کرده است نیز شرایط الان را مناسب‌تر می‌داند و می‌گوید: الان کار نظافت و رسیدگی به مزار شهدا راحت‌تر شده، گلزار شهدا با دیگر قطعه‌ها هماهنگ و حتی زیباتر از قبل نیز شده است.

او در انتها می‌افزاید: اگر ویترین‌ها بازگردند تأثیر چندانی ندارد و باید یک نفر مدام مراقب باشد که آن‌ها را سرقت نکنند. به نظر من اگر تصویر شهید نصب شود کافی است، البته مسئولان و خانواده‌ شهدا باید تصمیم بگیرند.

137433.jpg

بازگشت هویت

خانواده و دوستداران شهدا در سرتاسر کشور و مشهد پس از این پروژه به صورت خودجوش اقداماتی انجام ‌دادند اما متأسفانه هیچ کدام با استقبال خانواده شهدا همراه نشد و نتیجه آن همه تلاش در بهشت‌رضا تنها این شد که روی تعدادی از قبور تصاویر شهدا نصب شود که البته درون هیچ کدام از عکس‌ها نشانی از دفاع مقدس نیست. در بهمن سال گذشته که مقام معظم رهبری در سخنانی با انتقاد از طرح یکسان‌سازی گلزار شهدا فرمودند:« یکی از کارهای نادرستی که بعضی از مدیران گلزارهای شهدا انجام می‌دهند، یکسان سازی قبور شهداست.» این سخنان نقطه‌ پایان طرح جنجالی یکسان سازی مزار شهدا شد و به خانواده شهدا و دوستداران آن‌ها امید و انگیزه مضاعفی بخشید تا در راه احیای آن چه بود و دیگر نیست قدم بردارند.علیرضا دلبریان، یکی از راویان دفاع مقدس، جزو آن دسته افرادی است که زحمات زیادی در امر احیای هویت مزار شهدا کشیده و همچنان در نقش مجری کار در حال پیگیری این طرح است.

مجری طرح احیای مزار شهدا از اعلام آمادگی تمام سازمان‌های مرتبط در گلزار شهدا خبر می‌دهد و می‌گوید: بنیاد شهید، سازمان فردوس‌ها و شخص شهردار مشهد موافقت خود را برای هویت بخشی به گلزار شهدا اعلام داشتند. البته دغدغه‌هایی نیز داشتند که کاملا درست است و ما آن‌ها را مورد توجه قرار خواهیم داد. در این بین شهردار مشهد در جلسه‌‌ ضمن استقبالی که از این کار داشتند، حمایت و پشتیبانی از این طرح را نیز اعلام کردند. حالا نکته‌‌ای که باید به آن اهمیت دهیم؛ نحوه‌ اجرای این کار است و اینکه چگونه تصاویر شهدا به جای قبلی خود بازگردند. در این بین حضور خانواده شهدا و ایفای نقش به وسیله آن‌ها بسیار ضروری است و آن‌ها باید مشارکت داشته باشند. کاری که ما انجام خواهیم داد کمک به خانواده شهدا برای ساخت چیزی شبیه به ویترین‌های قدیمی و نصب آن بر مزار شهداست و تنها انتخاب طرح نماد، نگهداری و تزئین آن به عهده‌ خود خانواده شهید است. وی ادامه می‌دهد: از نکات مثبت این کار این است که با مشارکت خانواده شهدا برکات فراوانی از حضور آن‌ها خواهیم دید.

 

نقش گلزار شهدا در انتقال فرهنگ

دلبریان، به اهمیت احیای گلزار شهدا اشاره می‌کند و ادامه می‌دهد: سنگی که روی مزار یک شهید است، نمی‌تواند به جوانانی که می‌خواهند با شهدا آشنا شوند کمک کند. گلزار شهدا در انتقال آرمان‌ها و اعتقادات شهدا به جامعه نقش مهمی دارد. اگر بخواهیم فرهنگ ایثار و شهادت را به نسل بعدی انتقال دهیم و آن‌ها درک کنند چرا یک جوان حاضر شده است در این راه جان خودش را از دست بدهد، باید بدانیم سنگ مزار کنونی به هیچ عنوان قادر نیست این را به مخاطب نشان دهد. اما وقتی جوانان تصاویر شهدا، دست نوشته‌های آن‌ها و یادگاری‌های‌شان را ببینند می‌توانند ارتباط برقرار کنند و این خودش می‌تواند زمینه ساز انتقال یک فرهنگ شود. البته معنویتی که در گذشته شاهد آن بودیم به هیچ عنوان باز نخواهد گشت و ما تنها تلاش می‌کنیم مزار شهدا را تا هر چقدر امکان دارد نزدیک کنیم.

137434.jpg

دلجویی از خانواده شهدا

این راوی دفاع مقدس از اقداماتی که تاکنون در این راه انجام داده است می‌گوید: از10سال پیش تاکنون بیکار نبودیم. تصاویر شهدا را روی مزارشان نصب می‌کردیم و کارهایی را به امید فراگیر شدن آن‌ها انجام دادیم اما متأسفانه فراگیر نشد. در3 سال گذشته نیز اقداماتی انجام دادیم. جلسه‌هایی را در گلزار شهدا برگزار کردیم و از ماه رمضان هر جمعه در کانکسی در مجاورت حسینیه شهدای بهشت رضا مستقر شدیم و به خانواده شهدا خدمت می‌کنیم. هدف ما این است که این کار الگوی دیگر خانواده‌های شهدا شود. طرح‌ها را به صورت نمونه در بهشت رضا می‌گذاریم و خانواده شهدا می‌توانند از بین آن‌ها انتخاب کنند یا اگر بخواهند خودشان طبق ابعادی که ما می‌دهیم، بسازند.مجری این طرح در انتها با دلجویی از خانواده شهدا می‌افزاید: می‌دانم بسیاری از خانواده شهدا مورد بی‌مهری و بی‌توجهی در این‌باره قرار گرفتند ولی بازهم از آن‌ها می‌خواهم به خاطر شهید خود بیایند و همکاری کنند چرا که ما بدون کمک آن‌ها قادر نیستیم کاری پیش ببریم و تنها دلگرمی ما آن‌ها هستند و آن‌ها این را بدانند یکی از آرزوهای ما این است که تصاویر شهدا به جای اول خود بازگردد. 

کلیدواژه ها
اشتراک گذاری
نظــر شـــما
نـــام پســت الکترونیــکی تصویـر امنـیتی