نسخه پی دی اف

شهر در خطر بیابان شدن

در اغلب نقاط کشور به صورت مستقیم و غیرمستقیم زندگی مردم در معرض تهدید واقعی ناشی از کمبود آب و مشکلات زیست‌محیطی است، به همین دلیل باید با تهدیدات ناشی از بحران آب مقابله کنیم. ممکن است جدی نگرفتن موضوع یا غفلت و بی‌توجهی به تبعات اقتصادی، بهداشتی، سیاسی و امنیتی بحران آب فرصت فکر کردن و ارائه راه‌حل را از ما بگیرد. بی‌آبی نه تنها تبعات مستقیم بر زندگی ما دارد، بلکه تبعات غیرمستقیم آن و به ویژه ابعاد فرهنگی و اجتماعی‌اش در جامعه‌ای که اکثریت آن را روستانشینان متکی به کشاورزی سنتی تشکیل می‌دهند، به مراتب خطرناک‌تر است.
استفاده بی رویه از آب و مدیریت نادرست آن همواره باعث شده است که رشد بیابان‌ها را شاهد باشیم و وقتی بخش اعظمی از زمین‌های مستعد را با برداشت بی‌رویه آب تبدیل به بیابان می‌کنیم در واقع به تخریب زمین کمک کرده‌ایم. یکی از فاکتورهای مهمی که می‌تواند روند بیابان‌زایی را تسریع کند مدیریت ناصحیح آب‌های زیرزمینی است بدین معنا که برای تأمین آب شرب و کشاورزی همواره سعی کرده‌ایم که به هر روش ممکن آب را از عمق زمین بیرون کشیده و به مصرف برسانیم، پیامد این مسئله نیز چیزی جز کاهش سطح آب سفره‌های زیرزمینی، شور شدن آب‌ها، نشست زمین و خلاصه تولید بیابان نیست.

تکیه بر فناوری همیشه جوابگو نیست
با رشد جمعیت و گسترش شهرنشینی مصارف آبی افزایش می‌یابد. از سوی دیگر اعداد و ارقام حکایت از گران بودن هزینه‌های تأمین آب دارد و متأسفانه همه نگاه‌ها معطوف به افزایش عرضه آب برای تأمین آب در بخش شرب، کشاورزی و صنعت است و کمتر به دنبال راهکارهایی از جمله تغییر نگرش و رفتارمان نسبت به آب و مصرف آن هستیم، به گونه‌ای که هر جا در زمینه تأمین آب با مشکلاتی مواجه شدیم علم و فناوری را درخدمت گرفته‌ایم تا با راهکارهایی هم چون بارور کردن ابرها، شیرین کردن آب‌های شور و استخراج آب از اعماق زمین بر مشکلات خود فایق آییم، غافل از این‌که چنین تصمیمات و رفتارهایی نمی‌تواند ما را از چالشی که با آن رو به رو هستیم نجات دهد، بلکه بر عکس منجر به از دست رفتن بیشتر منابع آبی و نهایتا افزایش بیابان‌ها خواهد شد. حقیقت این است که روش‌های نادرست گذشته و تکیه بر فناوری برای استخراج یا تولید آب راهکاری نیست که برای همیشه جوابگو باشد، این را وضعیت امروز ایران به ما می‌گوید که نباید نگاه‌مان همواره معطوف به عرضه آب بیشتر برای غلبه بر معضل کم آبی باشد. محدود بودن منابع آب و شدت گرفتن روند شهرنشینی، مصرف بی‌رویه و بدون صرفه جویی در محدوده شهر، سفره‌های آب زیرزمینی را آلوده می‌کند و باعث افت کیفیت آب و ایجاد فاضلاب‌های میکروبی خواهد شد و نیزافزایش بیماری‌های علاج ناپذیر را در پی دارد.

از ترغیب تا تبلیغ
برای حفظ زندگی سالم، حفاظت از آب سالم و تولید نکردن بی‌رویه فاضلاب شهری، به عهده ماست. در صورت صرفه جویی آب، متقاضیان آب نیز کاهش می‌یابند، مصرف کمتر و آب بیشتری در نهرها و رودخانه‌ها برای مسکن، تفریح و خلق دوباره حیات وحش باقی می‌ماند. مشارکت و همکاری زنان در مقابله با بی‌آبی و بسیج شهروندان در امر صرفه‌جویی آب می‌تواند نقش اثرگذاری داشته باشد و گامی مؤثر در این زمینه باشد. ترغیب به صرفه جویی خانواده‌های بی‌اعتنا به این کار و در اختیارگذاشتن اطلاعات ارزشمند درباره حفظ و صرفه‌جویی آب بسیار حائز اهمیت است، در چنین صورتی، علاوه بر آن که سطح ارائه خدمات شهری بیشتر می‌شود و با قطع و جیره‌بندی آب نیز مواجه نخواهیم بود، تأمین آب گوارا نیز میسر خواهد شد.
در پایان باید گفت، علاوه بر راهکارهای صرفه جویی در خانه، اجتناب‌ناپذیر است که با صنعتی شدن جهان، بخش صنعت و کشاورزی که مصرف‌کنندگان عمده آب هستند و در آلودگی آب نیز نقش مؤثری دارند، به صرفه‌جویی و اجرای شیوه‌های نوین استفاده از آب و آبیاری توجه جدی داشته باشند. تبلیغات مستمر همراه با نشان دادن معضلات خشک‌سالی حتی در جهان و فاجعه‌های طبیعی و انسانی که در اثر کمبود آب به وجود می‌آید نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و رسانه‌ها باید با برنامه‌ریزی و انجام کارهای فرهنگی در آگاهی بخشی اثرگذار باشند تا این میراث را برای نسل‌های بعد از خود حفظ کنیم.

﷯ مدیر روابط عمومی
و آموزش همگانی آبفای مشهد
مهندس محمد محمدزاده*
itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس