نسخه پی دی اف

شکافی به عمق چند نسل ؛ آنچه باید درباره مشکلات فرزندآوری در سنین بالا بدانید

معصومه متین نژاد| عکاس کمی بدجنسی به خرج داده است؛ تصویر پیرمرد را لبخندزنان از پشت شیشه اتاق نوزادان، چنان در قاب گنجانده که تصویر سه قلوها همراه با مادرشان به صورت محو از درون شیشه پیدا باشد. تیتر خبر هم از فیلم «خجالت نکش» رضا مقصودی کمک گرفته تا بدون هیچ توضیحی، خواننده را به یاد نقش قنبر و صنم با بازی خوب احمد مهرانفر و شبنم مقدمی بیندازد. پیرمرد ٨٣سال دارد با ظاهری شاد و سرزنده که در سومین ازدواجش با خانمی سی وپنج ساله صاحب سه قلو شده است.
متن خبر و مصاحبه ای که این نشریه با پیرمرد انجام داده است، خاطره تلخ زندگی یکی از آشنایانم را برایم زنده می کند؛ پیرمردی که باوجود داشتن چند فرزند و نوه با خانم جوانی ازدواج کرد و صاحب فرزند دیگری شد ولی قبل از اینکه بتواند مدرسه رفتن بچه اش را ببیند، فوت کرد و پس از کش و قوس بسیار، به دلیل ناتوانی مادر در نگهداری بچه و زیر بار نرفتن بستگان پیرمرد برای قبول کردن حضانت طفل، بچه به بهزیستی سپرده شد. شاید شما هم از این دست نمونه ها دوروبر خودتان سراغ داشته باشید. والدین مسنی که فقط اسم پدر یا مادر را می توانند به بچه هایشان هدیه بدهند و ما امروز می خواهیم با همراهی دکتر حسین کدخدا، روان شناس کودک و نوجوان، کمی با این دسته از والدین و اطرافیانشان بدون رودربایستی گپ بزنیم.
چرا باید احساس نگرانی کرد؟
لابد می گویید این وضعیت مگر برای همه هست؟ ما هم قبول داریم، ولی این وسط مسائل دیگری هم وجود دارد که نمی توان به راحتی نادیده اش گرفت. بگذارید مثل همیشه چرتکه به دست یک ضرب و تقسیم ساده بکنیم. آمارها می گویند سالیانه حدود هزار نوزاد با والد بالای۶٠ سال سن، در کشورمان متولد می شود. این آمار را به جمعیت رو به رشدی که به دلیل تأخیر در ازدواج و فرزندآوری، سنین بالا را برای پدر یا مادرشدن انتخاب می کنند، اضافه کنید تا بدانید که به زودی چه بحرانی جامعه را فرامی گیرد. وقتی می گوییم بحران، منظورمان واقعا بحران است، نه متشنج کردن جو.
بخشی از این افراد، تجربه نخست فرزندآوری شان است، برخی هم ناخواسته صاحب فرزند می شوند که ما با هیچ یک از این دو دسته کاری نداریم، هرچند در اصل ماجرا تغییری ایجاد نمی شود؛ بلکه روی صحبتمان بیشتر با افرادی است که در سن پیری، قصد دارند توانمندی های دوره جوانی شان را محک بزنند و ثابت کنند که هنوز هم که هنوز است، دود از کُنده بلند می شود! واضح تر بگوییم پیرمردهای محترمی که شور جوانی به سرشان زده است و می خواهند نبض زندگی شان را از طریق فرزندآوری احساس کنند. می گوییم پیرمرد، چون پیرزن ها به طور طبیعی قدرت باروری شان را از دست می دهند.
عصر پدرانتان گذشته است
در گذشته اگر فرزندی بدون پدر یا مادر می ماند، اطرافیان او شرعی و عرفی خود را موظف می دانستند به هر طریقی که شده است، آن بچه را به سروسامانی برسانند، ولی متأسفانه امروز دیگر از این خبرها نیست، به ویژه وقتی فردی به رغم کهولت سن اقدام به فرزندآوری هم بکند؛ یعنی خودش احتمال یتیم شدن فرزندش را با درصد زیاد می داده و به راحتی از کنارش گذشته است؛ پس چرا بقیه باید تاوان ندانم کاری او را بدهند؟ این را گفتیم برای اینکه بگوییم حواستان باشد در دودوتا چهارتاهای روزگار، اشتباه محاسبه نکنید.
از این مسئله مهم که بگذریم به شکافی می رسیم به اسم «اختلاف نسل» که با محاسبات جامعه شناس ها تا نیم قرن پیش در حدود ۴٠،٣٠سال و تا یک دهه قبل در حدود ١٠سال بود و الان به دوسه سال رسیده است، یعنی اگر قرار باشد شما با اختلاف سنی ۴٠سال هم صاحب فرزند شوید با فرزندتان دست کم ٨٠سال شکاف نسلی دارید و نمی توانید به راحتی زبان فرزندتان را بفهمید و این یعنی شروع دردسر و ناسازگاری بین والد و فرزند.
آنچه برای فرزندتان ارث می گذارید
فردی که ۶٠،۵٠سال، شاید هم بیشتر از عمرش گذشته، طبیعی است که بخش زیادی از انرژی خود را صرف داشته های امروزش کرده باشد؛ پس چیز زیادی برای عرضه به فرزندی که تازه از راه خواهد رسید، نخواهد داشت و زمانی که او درحال سپری کردن بحران دوره کهن سالی است، در خوش بینانه ترین حالت فرزندش در دوره بحرانی نوجوانی به سر می برد، یعنی دوفاز مختلف از زندگی که هیچ یک قادر به درک دیگری نخواهند بود. درضمن فرمان پذیری فرزند از والدش هم در این حالت، چیزی نزدیک به صفر خواهد بود. درصورتی که والــد مسن فوت هم بکند، این شرایط تشدید خواهد شد و بار همه مشکلات به دوش مادر خواهد افتاد.
لابد شنیده اید که با افزایش سن بارداری مادران، میزان اختلالات ژنتیکی در بچه های آن ها بیشتر خواهد شد، ولی شاید ندانید که این موضوع ارتباط مستقیمی با افزایش سن همسران آنان دارد. براساس جدیدترین تحقیقات پژوهشگران ایسلندی به ازای هرسال افزایش سن پدران در هنگام تولد نوزاد، احتمال بروز ٢جهش بیشتر در ژن ها وجود دارد و این درحالی است که هیچ یک از والدین از قبل دارای چنین مشکل ژنتیکی نبوده اند. درحقیقت پدران در بروز چنین مشکلاتی بیش از مادران نقش تعیین کننده دارند. به طورمثال احتمال اینکه یک پدر در چهل و پنج تا چهل و نه سالگی صاحب فرزند مبتلا به اسکیزوفرنی شود، از پدری که ۲۵سال یا کمـتر دارد، سه برابر بیشتر است. همچنین ضعیف بودن اسپرم در سنین بالا باعث بروز بیماری هایی مانند اوتیسم ، می شود که یک اختلال روان شناختی است.
گذشته از این، وقتی والدین سن کمی دارند به راحتی می توانند برای زندگی و آینده فرزندشان و مراحل رشدی او برنامه ریزی کنند، درحالی که این کار برای سنین بالا ممکن نیست. این والدین گاهی دو یا سه مرحله از رشد فرزندشان را هم درک نخواهند کرد. همچنین نبودن یا کم رنگ بودن نقش یک یا هردو والد در زندگی بچه ها مساوی است با نقصی در نقش پذیری و ارتباطات و تعاملات اجتماعی آن ها. به طورمثال نتایج یک پژوهش اجتماعی نشان می دهد میزان گرایش به همجنس بازی(homosexuality) در پسرانی که نقش پذیری کمتری از والدینشان دارند، بیشتر است.
با این شرایط چه باید کرد؟
اگر قصد بچه دار شدن دارید و هنوز در ابتدای راه هستید و به ادامه تحصیل، ارتقای شغلی و تأمین رفاه بیشتر برای زندگی تان فکر می کنید، بدانید که هریک روز تأخیر، یک سال مسیر شما را تا به سرانجام رساندن آینده فرزندانتان دور خواهد کرد. هرکاری که می کنید فقط این موضوع را به خاطر بسپارید که بهتر است بچه هایتان در مایه گذاشتن های حیثیتی شان از «جان» شما مایه بگذارند، نه «روحتان» و بگویند به جان پدرم، نه اینکه به روح پدرم قسم! اگر هم، زمان را از دست داده و به میانه راه رسیده اید، پیشگیری و دوراندیشی برای تولد فرزندانی سالم را فراموش نکنید؛ یعنی قبل از اقدام به بارداری از نظر جسمی و روحی خود را بررسی و آماده کنید.
اگر هم به تازگی بچه دار شده اید و در مرز میان سالی و کهن سالی به سر می برید، سعی کنید به جای فکر کردن به کمیت و درازای زندگی تان به کیفیت آن بپردازید. به رغم اینکه شرایط سنی تان به شما اجازه نمی دهد مانند یک والد جوان پا به پای فرزندتان پیش روید، باید چندبرابر بیشتر از خودتان مایه بگذارید. فراموش نکنید شما در قبال این فرزند و آینده ای که دارد، بیشتر از یک والد جوان مسئول هستید. مطالعه کتاب های پرورش کودک و ارتباط گیری مداوم با یک مشاور و روان شناس خوب را هم فراموش نکنید. این موضوع به شما کمک می کند راحت تر و منطقی تر به رفع مشکلات احتمالی ای بپردازید که به دلیل اختلاف سنی زیاد با فرزندتان برایتان پیش می آید.

itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس