نسخه پی دی اف

کاربلد و ممتاز

﷯درباره بانویی که بیش از ۴ دهه بی‌واسطه در کار خلق عکس بوده است و تنوعی از مضامین و نحله‌ها در آثارش پیداست چه می‌توان گفت؟ بانوی عکاسی که آثارش در خلال این دهه‌ها در حوزه نشر نیز سرآمد بوده و تألیفات تصویری متعددی را با وسواس و دقت عرضه کرده و همواره در بازار نشر نیز در وانفسای موجود، موفق بوده است.
از پرتره‌های سیاه و سفید ملهم از آموزه‌های «یوسف کارش» گرفته تا طبیعتی که هم‌پای
«فرانکو فونتانا» و «آلبرت رنجر پاتژ» مرزهای تخیل را توسعه بخشیده و تماشایی است.
به‌طور مشخص‌تر شاید بتوان آثار مریم زندی را در ۴ دسته طبقه‌بندی کرد و نکته جالب این است که او در همه این رسته‌ها و به‌زعم تنوع و تفرق ژانری، کاربلد و ممتاز است: پرتره محیطی و استودیویی، طبیعت، انتزاعی و مستند اجتماعی.
اگرچه او بیشتر در ایران به دلیل گردآوری طولانی مدت پرتره‌های نویسندگان، نقاشان، اهالی موسیقی و هنرمندان شهره است اما نباید کارهای معتبر او را در فاصله نوامبر ١٩٧٨ تا آوریل ١٩٧٩ و در جریان پیروزی انقلاب اسلامی و همه‌پرسی جمهوری اسلامی از یاد برد. اگرچه میان پرتره‌های هنرمندان و عکس‌های انقلاب از نظر استتیکی فاصله زیادی وجود دارد و شاید نتوان با هیچ متر و معیاری، آن‌ها را با هم قیاس کرد اما به‌زعم من، نقطه مشترک این فعالیت‌های متنوع مریم زندی از دغدغه‌مندی او در سندیت بخشیدن به سرمایه و موجودی ایران در ادوار مختلف بر می‌آید، رسالتی که به‌صورت دیرینه‌ای به ذات و روح عکاسی مستند پیوند خورده است: حساسیت ورزی نسبت به احوالات بشر در ادوار مختلف متأثر از وضعیت اجتماعی‌سیاسی دوران. در این نوع عکاسی نگاه هنرمند مترصد آینده است، او مشغول تهیه سند برای انتقال یک وضعیت به آیندگان است، این امر در مجموعه «ترکمن‌صحرا و ترکمنان» مریم زندی هم که اتفاقا برگرفته از پایان‌نامه دانشگاهی او نیز هست، مستتر است، جایی که تحولات زندگی این مردمان نجیب برای حفظ در تاریخ و دست‌مایه مطالعاتی‌پژوهشیِ آیندگان عکاسی شده است.
اما دستاورد‌های این بانوی عکاس فقط این‌ها نیست، او در پرتره‌هایش نوعی از سادگی و بی‌آلایشی در نگاه را توسعه می‌دهد. استفاده از یک منبع نور برای نورپردازی پرتره و پرهیز از وینتیج و ویرایش‌های اغراق‌آمیز، پرتره‌های او را به منابعی نزدیک به واقعیت، صادقانه و صمیمی تبدیل می‌کند. استفاده از یک منبع نور سایه را تزاید می‌بخشد، کنترل این وجه دراماتیک از پرتره چه آن زمان که عکاس از نورپردازی «اسپلیت» بهره می‌جوید و چه آن زمان که به‌واسطه نورپردازی «بروود» حجم سایه تقلیل می‌یابد از مختصات این کارهاست. دعوت به کنکاش در وجه پنهان شخصیت‌های محبوبی که پیش از این، آن‌ها را به‌واسطه کاریزمای خاصشان روی پرده سینما یا روی استیج دیده‌ایم، اینک در پرتره‌های سیاه و سفید کنتراست بالا به‌واسطه غلظت سایه و توجه به این خصیصه در نورپردازی‌های کوتاه و یا جداکننده به خوبی پیداست.
در عکاسی طبیعت مروری بر کارهای خانم زندی، روح بکر طبیعت نهفته در آثار ریکاردو زیپولی تا فرانکو فونتانا را زنده می‌کند، آنجا که ذهن خانم زندی در پی طبقه‌بندی کردن لایه‌های مختلف کوچه باغ‌ها و شکوفه‌هاست، یا آنجا که تک‌درخت‌های اساطیری ایران در پهنه مخملی طبیعتِ دست نخورده اطرافشان، به نشانه‌هایی آشنا از روح ایرانی بدل شده‌اند. عکس‌هایی که به‌غایت از فرم‌های هندسی تبعیت و لذت تماشا را
دوچندان می‌کند.
به این‌ها اضافه کنید تجربه انتزاع در برخی از آثار اشیا در کارهای مریم زندی را که از یک طرف گرایش و علاقه تاریخی نقاشی به حک طبیعت بی‌جان را یادآور می‌شود و از سوی دیگر نگاه «عینیت نوینی» موجود در دهه ١٩٣٠ را بازمی‌تاباند، تلاشی برای نمادین کردن اشیا و تهیه تصاویر غیر اسنادی از آن‌ها به منظور کنار زدن نقش سنتی و حقیقی اشیا در زندگی و بدل کردن آن‌ها به چیزهایی خیال‌انگیز. طبیعتا چنین پرداختی نیازمند تخیل گسترده درباره اشیا، توان اغراق، نزدیک شدن، درشت‌نمایی اجزا و زدودن نمایه عمومی اشیا توسط عکاس است تا کیفیت‌های ذاتی عکاسی را به رخ بکشد، امری که در مجموعه‌های اشیای مریم زندی به‌خوبی دیده می‌شود.
کیارنگ علایی
نویسنده و عکاس

itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس