نسخه پی دی اف

اندیشه برایم از عاطفه پررنگ‌تر بوده است

﷯بزرگمهر ایرانی| اواخر تابستان امسال، وقتی جشنواره شعر مستقل «گیومه» برگزیده‌های خود را اعلام کرد، در میان ٣رتبه برتر آن، نام یک شاعر مشهدی خودنمایی می‌کرد: نازنین آزاد.
شاعری بی‌حاشیه و بی‌ادعا که سال‌هاست سرودن را می‌آزماید و با آن زندگی می‌کند. برخی شعرهایش در چند کتاب گروهی مثل «اسب‌ها روسری نمی‌بندند»، «روزگار افرای عاشق» و «خواب‌های مکتوب» به چاپ رسیده است و حالا هم قرار است نخستین دفتر مستقل شعرش را به چاپ برساند، اتفاقی که پیرو موفقیتش در جشنواره گیومه بناست رخ دهد و شاید اگر این موفقیت پیش نمی‌آمد، به این فکر
نمی‌افتاد.
آزاد، شعر آزاد هم می‌گوید و دانش‌آموخته حقوق است. سال ۱۳۶۱ در مشهد به دنیا آمده است و از نوجوانی می‌سراید. یکی از تازه‌ترین سروده‌هایش شاید حال‌‌وهوای جهان ذهنی او را بیشتر نمایان کند:
مگر تو در شیدایی خانه نساخته‌ای
در باد؟
مگر در آتش نسوخته‌ای چون من؟
مگر تو را بر دار نکرده‌اند؟
با پوستت کت چرمی نساخته‌اند؟
و از عاج کلماتت گلوبندی چشم‌نواز؟
مگر تو نامت را گم نکرده‌ای
در گفت‌وگو با کوه‌ها؟
و خواستی که نام دیگری داشته باشی
مگر چموش نبوده‌ای
چون اسبی در مرغزار؟
و چهارنعل نتاخته‌ای
وقتی به تو گفتند
انسان؟

﷯ با پرسشی کلی و متعارف شروع کنیم: از کی سراغ شعر گفتن رفتید و اساسا چه چیزی باعث این اتفاق شد؟
تا جایی که یادم می‌آید از دوره راهنمایی. من با خواندن شعرهای حافظ و مولانا شروع کردم به شعر نوشتن. اوایل شعر کلاسیک را تجربه کردم، آن‌هم با نقص. بعد هم با خواندن اشعار سهراب سپهری سرودن شعر نو را آغاز کردم. حضورم در محافل شعری نیز از جلسات چهارشنبه خانم درتومیان رقم خورد، زمانی که تازه فارغ‌التحصیل شده بودم. ناگفته نماند که یک اتفاق خاص آدم را شاعر نمی‌کند؛ فقط او را به شعر گفتن وا می‌دارد؛ ‌مثلا شعری گفته می‌شود که ارکان زبانی درستی دارد ولی جان ندارد.

﷯ واکنش اطرافیانتان به شعر گفتن شما چه بود؟
با توجه به سابقه هنری خانواده‌ام و تمایلشان به هنر از این جریان خشنود شدند. آن‌ها همیشه مشوق من هستند.

﷯ در سرودن از چه منبع یا منابعی الهام می‌گیرید؟
به نظرم یکی از مهم‌ترین دلایل خلق کردن، خلأیی است که هنرمند در خود یا جهان احساس می‌کند و با پیوند زدن دنیای درونش با دنیای بیرون، آثارش را خلق می‌کند و قطعا هر موضوع درونی، اجتماعی، سیاسی و... بر جهان‌بینی او و آثارش تأثیرگذار است.

﷯ در میان شعرهایی که از شما در محافل ادبی شنیده یا جایی خوانده‌ایم، بخش شایان توجهی شامل کارهای کوتاهتان می‌شود. دلیل این توجه خاص به کوتاه‌نویسی چیست؟
من کلا در محاوراتم نیز آدم کم‌حرفی هستم و ذاتا از ایجاز لذت می‌برم. البته باید ذکر کنم که من شعر بلند هم دارم.

﷯ در جریان آزادنویسی امروز کشور نوعی سادگی و دوری از آرایه‌های ادبی و زبانی و رویکردهایی از این دست دیده می‌شود. شما به‌عنوان شاعری آزادسرا دلیل این خط مشی را چه می‌دانید؟
من برای شعرم و ساختار آن از قبل برنامه‌ریزی نمی‌کنم و معتقد هم نیستم که شعرهایم تمام و کمال بدون آرایه‌اند. از طرفی به نظرم شعرگفتن فرایندی است که شاعر طی آن پیوند درون خود را با جهان بیرون از خود در قالب کلمات ارائه می‌دهد و هرگز نباید او را از کشف و شهود در فضاها و ساختارهای متفاوت منع کرد. شاعر باید آن‌قدر با کلمات دمخور شود تا قابلیت‌های متعدد کلمات را که شاید تنها در آرایه‌های ادبی موجود خلاصه نمی‌شود کشف کند. در مورد خودم نیز فکر می‌کنم هنوز در مرحله کشف و شهود هستم و باید آن‌قدر بنویسم تا به شعری خالص و کامل دست یابم.

﷯ ببینید، برای نمونه، شمای آزادسرای امروزی وزن را حذف می‌کنید، در این حالت موسیقی شعر کجا می‌رود و هارمونی آن چگونه شکل می‌گیرد؟
در مورد موسیقی شعر آزاد ما صاحب‌نظر نیستیم و آنچه آموخته‌ایم بیان می‌کنیم و خودآگاه و ناخودآگاه آن را در اشعارمان اجرا می‌کنیم. نوعی موسیقی درونی که با بهره‌گیری از قابلیت‌های آوایی کلمات، تناسب آن‌ها با مضامین شعری، جناس، تکرار و... به شکلی هارمونی شنیداری ایجاد می‌کند و می‌تواند به اثرگذاری و ماندگاری شعر کمک کند.

﷯ من فکر می‌کنم شما ساده‌نویسان «عاطفه» را پررنگ‌ترین سازه شعر خود کرده‌اید و این مخاطب را محدود می‌کند. مثلا تخیل در کار شما چه نقشی دارد؟
برداشتم این بوده که شعرهای من از عاطفه کمتری نسبت به برخی شاعران برخوردار است و اغلب از جهان اندیشه‌ام نشئت می‌گیرد، البته معتقدم شعر خوب شعری است که عاطفه، اندیشه، تخیل و زبان را در حد اعلا و به مساوات در کنار هم داشته باشد.

﷯ نوعی روحیه انزواجویی در شما نمود دارد که مثلا در حضور کم‌رنگتان در محافل می‌توان آن را دید. با وجود این در شعرهایتان دغدغه‌ها و فضاهای اجتماعی هم هستی دارد، این چگونه ممکن می‌شود؟
حس می‌کنم این درون‌گرایی از شخصیت من نشئت می‌گیرد و دلایلی هم شاید آن را پررنگ‌تر کند؛ مثلا شرایط جهانی که در آن زندگی می‌کنیم و یا دنبال خویشتن بودن، آن چیزی که از ابتدا همه انسان‌ها به آن مشغول بوده‌اند ولی برخی بیشتر در آن حل می‌شوند. قطعا همه این موارد در آثار و زندگی من
تأثیرگذار است.

﷯ شعرهایتان را که تا پیش از جشنواره گیومه به فکر چاپش نیفتادید. از شما در دورهمی‌های ادبی داستان‌های خوبی شنیده یا خوانده‌ایم. برای ارائه و چاپ آن چطور؟ برنامه‌ای ندارید؟
تجربه نوشتن داستان برایم خیلی لذت‌بخش بوده است و هست. در داستان راحت‌تر می‌توانم با کلمات در جهان‌های مختلف ذهنی‌ام زندگی و رفت‌وآمد کنم، پیشنهاد برای چاپشان هم دریافت کرده‌ام و اگر زمانی داستان‌هایم آن‌طور که می‌خواهم راضی‌ام کنند از چاپشان
پرهیز نمی‌کنم.

﷯ در پایان مایلم بدانم فضای شعر مشهد را برای رشد شعر زنان در این سال‌های اخیر چطور می‌بینید؟
به نظرم همیشه محدودیت‌هایی وجود داشته است، چه برای زن‌ها، چه مردها، ولی قطعا زن‌ها محدودیت‌های بیشتری داشته‌اند و دارند اما همواره می‌نویسند؛ برخی از آن‌ها خوب هم نوشته‌اند و می‌نویسند، این بسیار شایان تأمل و توجه است و هرچه پیش می‌رویم، تلاش برای شناخت خود و جسارت و انگیزه در آن‌ها بیشتر می‌شود.

itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس