نسخه پی دی اف

درسی که از سلمان نمی‌گیریم ؛ دوسال بعد از آتش سوزی برج معروف مشهد همچنان نگرانی ها درباره ایمنی ٣١٠ مرکز تجاری شهر وجود دارد

﷯ ٢٠تیرماه سال٩۵ هیچ‌وقت فراموشمان نمی‌شود؛ شبی که آتش به جان برج سلمان مشهد افتاد و معروف شد به «لکه‌ای سیاه» در آسمان مشهد. ثانیه‌به‌ثانیه خبرهای جدیدی از برج می‌رسید. بسیاری از خبرنگاران تا پاسی از شب برای اعلام دقیق جزئیات حادثه با مسئولان در‌ارتباط بودند.
تعدادی از شهروندان هم از نگرانی، خواب به چشمشان نیامد. خوشبختانه حادثه برج سلمان ختم به خیر شد و خسارت جانی نداشت و حالا نه‌تنها هیچ اثری از آتش‌سوزی در نمای آن دیده نمی‌شود، بلکه بنا به گفته مدیرعامل سازمان‌ آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری مشهد، از ایمنی مطابق با استانداردهای روز برخوردار است.
پروژه سلمان یکی از اولین پروژه‌های مشارکتی شهرداری مشهد در زمینه برج‌سازی است که در حادثه آتش‌سوزی علاوه بر نما، ۴٣٠ کسبه خسارت دیدند. بازسازی این برج نزدیک یک سال به طول انجامید و حدود ١٨ میلیارد تومان هزینه در برداشت که سهم شهرداری مشهد از این مقدار حدود ٨ میلیارد تومان بود و بخشی از هزینه را نیز شرکت بیمه طرف قرارداد پرداخت کرد.
البته بعد‌از حادثه برج سلمان، زنگ‌های هشدار، یکی بعد‌از دیگری برای برج‌ها، پاساژها و بازارهای مشهد به صدا درآمد، اما با گذشت دو‌سال از این حادثه، از مجموع ٣٢٠‌بازار، سرا و اماکن تجاری در شهرمان، هنوز ٣١٠‌مورد آن، ایمنی مناسبی ندارند. در سالگرد وقوع این حادثه با یکی از کارشناسان آتش‌نشانی، سری به تعدادی از مجتمع‌های تجاری پرخطر مشهد زدیم تا وضعیت ایمنی آن‌ها را از نزدیک و به‌صورت میدانی بررسی‌کنیم.

﷯ بی‌توجه به هشدار آتش‌نشانی
حتما گذرتان به بازارهای قدیمی مشهد افتاده است؛ بعضی از این بازارها حداقل ایمنی را هم ندارند. سراهای میدان ١٧شهریور از این جمله‌اند. این سراهای قدیمی، مشتری‌های زیادی هم دارند؛ هم مشهدی‌ها و هم زائران و مسافران. جلو در ورودی یکی از سراها، موتورسیکلت‌هایی زنجیر‌شده به نرده‌ها، در سمت راست و چپ قطار شده‌اند. هادی نیکنام، کارشناس سازمان آتش‌نشانی مشهد، که برای بیان نکات ایمنی که در بازارها رعایت نشده، همراه ماست، می‌گوید: صبح، ساعت خلوتی این بازارهاست، اما بعدازظهر تقریبا تمام ورودی سراها، موتور پارک می‌شود و اگر حریقی اتفاق بیفتد، امکان ورود خودرو آتش‌نشانی به داخل بازار نیست.
در ورودی بازار از‌طرف سازمان آتش‌نشانی، بنری نصب و روی آن نوشته شده است: «با‌توجه‌به خطرات احتمالی، پارک هرگونه وسیله نقلیه موتوری داخل محوطه بازار ممنوع است»، اما موتورها بی‌توجه به این هشدار، وسط محوطه جا خوش کرده‌اند.
مواد اولیه بیشتر اجناس این بازار، اشتعال‌زاست که شامل لباس، کفش و نخ می‌شود. کیسه‌های بزرگ، گاری‌ها، دکور مغازه‌ها، صندلی‌های خاک‌خورده و کارتن‌های خالی، همه در شلوغی وسط بازار سهم دارند.
اجناس بسته‌‎بندی‌شده در طبقات بالا، جلو مغازه‌ها چیده شده و فقط راه عبوری به اندازه یک نفر باز است؛ راهی که با این میزان از شلوغی، قطعا در مواقع بحرانی برای «فرار» به کار نمی‌آید.
کارشناس آتش‌نشانی می‌گوید: فضای راهرو و راه‌پله‌های اینجا درست مانند منازل مسکونی مشترک است. راهرو برای فرار در مواقع اضطراری نیز هست، اما این راهروها بیشتر شبیه انباری است؛ در‌صورتی‌که براساس ضوابط پیشگیری سازمان آتش‌نشانی باید مسیرهای خروج باز باشد. با وضعی که پله‌ها و راهروهای این بازار دارد، اطفای حریق طبقات بالای آن به‌مراتب سخت‌تر است.

﷯ مسیری برای ورود آتش‌نشان‌ها نیست
طبق گفته این کارشناس، احتمال نشت بنزین از موتورهایی که در محوطه پارک شده وجود دارد و حتی پیک‌نیک‌هایی که بعضی از مغازه‌ها برای دم‌کردن چای از آن استفاده می‌کنند، می‌تواند خطرساز باشد.
قسمت‌هایی از دیوار به رنگ زغال درآمده و نشان از آتشی است که چند‌وقت پیش به جان یکی از مغازه‌های این سرا افتاده است. نیکنام بیان می‌کند: مدتی پیش، یک واحد از این بازار دچار حریق شد، اما به‌دلیل وجود سقف کاذب، آتش به‌راحتی به چهار مغازه دیگر هم سرایت کرد.
بااینکه در فاصله صدمتری از این بازار، ایستگاه آتش‌نشانی قرار دارد و مدت زیادی برای رسیدن خودرو آتش‌نشانی لازم نیست اما، به‌دلیل اینکه در ورودی سرا معمولا موتور پارک شده و حتی جلو بعضی ورودی‌ها برای جلوگیری از تخلیه بار، میله‌های آهنی قرار گرفته است، ورود خودروهای آتش‌نشانی کاملا منتفی است. نیروهای آتش‌نشانی ناچارند برای اطفای حریق ۵٠ یا ١٠٠متر شلنگ‌کشی کنند که این کار زمان زیادی می‌برد.

﷯ سیم‌کشی‌های آشفته
نیکنام می‌گوید: انگار در این بازار هرکسی هرطوری که دوست داشته، سیم‌کشی کرده و نتیجه‌اش این شده است. علت بسیاری از آتش‌سوزی‌ها، همین‌ سیم‌کشی‌هاست و احتمال اتصالی برق هم در اینجا وجود دارد.
اثری از کپسول آتش‌نشانی در سراها نیست. کارشناس آتش‌نشانی می‌گوید: یک آتش‌نشان هستم، اما اگر اکنون در این بازار آتش‌سوزی رخ بدهد، ‌کاری از دستم برنمی‌آید؛ زیرا هیچ کپسولی اینجا نیست. البته ممکن است بعضی مغاز‌ه‌ها کپسول داشته باشند و آن را زیر دخل‌ مغازه گذاشته باشند که آن هم کارآیی ندارد؛ زیرا
در دسترس نیست.
درهای خروجی این بازار به کوچه‌ای می‌رسد که عریض نیست. یک ردیف آن، خودروهای شخصی پارک شده است و بعدازظهرها هم به‌دلیل تخلیه بار و اجناس بازار، راه‌بندان می‌شود.
به گفته کارشناس آتش‌نشانی، «این بازارها حداقل سیستم‌های ایمنی را هم ندارند» و این یعنی آتش ِ زیر خاکستری که هر لحظه ممکن است شعله بکشد.

﷯ شلوغِ ناایمن
بازار رضا، از بازارهای قدیمی مشهد است که بیشتر زائران، سوغات و صنایع دستی شهر را از آن تهیه می‌کنند. اردیبهشت سال‌٩۵ در ضلع جنوبی بازار رضا، سه مغازه پوشاک به‌علت نامعلومی آتش گرفت و موجب سوختن صددرصدی یکی از مغازه‌ها و ٢٠ تا ۵٠درصد دو مغازه دیگر شد.
این بازار از لحاظ ایمنی، وضعیتی مشابه سراهای ١٧شهریور دارد، با این تفاوت که تک‌و‌توک کپسول‌ آتش‌نشانی روی دیوارها‌ دیده می‌شود. البته کپسول‌ها در جایگاه شیشه‌ای قرار گرفته و درِ آن قفل شده است. نیکنام، کارشناس آتش‌نشانی، می‌گوید: حداقل کاری که باید مسئولان بازار انجام دهند، این است که روی محفظه کپسول‌ها، جایی برای کلید درنظر بگیرند تا در مواقع اضطراری، افراد شیشه را بشکنند و بتوانند از کپسول استفاده کنند.اواسط بازار، راه‌های خروجی دارد که کارشناس می‌گوید: در زمان آتش‌سوزی باید شلنگ را از این ورودی وارد
بازار کنیم.

﷯ دکور، جلو جعبه آب
جعبه آب، یک منبع آب اختصاصی برای آتش‌نشانی است که قرارگرفتن آن در پاساژها و بازارها لازم است و فقط در زمان حادثه توسط نیروهای‌ آتش‌نشانی استفاده می‌شود. کارشناس آتش‌نشانی می‌گوید: احتمالا این بازار جعبه آب دارد، اما جلو آن را دکور زده‌اند و نمی‌توان آن را مشاهده کرد.
سقف‌های بازار رضا معماری خاص و قدیمی دارد، اما تکه‌هایی از آن کنده شده است و کارشناس آتش‌نشانی هشدار می‌دهد که احتمال ریزش بخش‌هایی از سقف وجود دارد.
ضوابط ایمنی برای نرده‌های بازار هم رعایت نشده است. نیکنام می‌گوید: نرده‌های بازار رضا اصولی نیست و خطر سقوط یا گیر‌کردن سرِ بچه‌ها بین آن‌ها‎ وجود دارد. در اصل نرده‌ها باید ٩٠ تا ١١٠سانت ارتفاع داشته باشند و فاصله بین آن‌ها نهایت ١٠سانتی‌متر باشد.

﷯ قدمت بازار، بهانه‌‌ ناایمنی
این کارشناس آتش‌نشانی ادامه می‌دهد: گاهی مالک بازار و مغازه‌ها قدیمی‌بودن ملک را بهانه‌ می‌کنند تا سیستم ایمنی را رعایت نکنند، در‌صورتی‌که آن‌ها اصلا از خواسته آتش‌نشانی با‌خبر نیستند. به‌طور‌مثال بیشتر بازارها در ضوابط خروجی مشکل دارند، یعنی طبقات بالای بازار با‌وجود فعالیت ۵٠‌واحد تجاری یا بیشتر در آن، فقط یک راه‌پله فرار دارد. استفاده از آب‌پاش‌ها در شرایط بحرانی‌ می‌تواند زمان بیشتری برای فرار به افراد بدهد، اما به‌دلیل اینکه هزینه‌بر است، از آن استفاده
نمی‌کنند.

﷯ ایمنی حداقلی هزینه‌بر نیست
او می‌افزاید: اقدامات ایمنی آتش‌نشانی براساس ضوابط دو دسته است. یک گروه از آن‌ها سیستم‌های اعلام و اطفای حریق است که هزینه‌بر است، اما باید گفت هزینه‌کردن برای ایمنی در‌قبال سرمایه‌ای که ممکن است با وقوع حادثه از دست برود، ناچیز است. دسته دیگری از اقدامات که هزینه زیادی هم در‌بر ندارد، استفاده از کپسول‌های آتش‌نشانی است که قیمت آن حدود ١٠٠‌هزار‌تومان است؛ کپسول‌های پودری حتی از این ارزان‌تر هستند. نیکنام اضافه می‌کند: بعضی کارها نیز هیچ هزینه‌ای ندارد، فقط به کمی وقت و احتیاط نیاز دارد؛ مانند اینکه افراد اگر می‌خواهند در مغازه چای دم کنند، از پیک‌نیک استفاده نکنند و به طور‌کلی در مغازه شعله‌ای روشن نباشد.

itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس