نسخه پی دی اف

سبزسرسخت؛ مدیریت شهری به‌دنبال سرسبز نگهداشتن شهر با گیاهان کم‌‌آب‌طلب است

﷯مشکل آب در کشورمان به‌قدری جدی است که کارشناسان معتقدند اکنون به بن‌بست آبی رسیده‌ایم و به‌نوعی با ورشکستگی آبی مواجه هستیم. مشهد هم درزمینه آب دچار بحران است. دیگر فرصتی برای تعارف و تأمل نیست و هر کار کوچکی که از دستمان برمی‌آید باید برای صرفه‌جویی در مصرف آب انجام بدهیم؛ از مصارف خانگی تا صنعتی و کشاورزی.
یکی از موارد پرمصرف آب، فضای سبز شهری است. زیبایی، سرسبزی و گل و گیاهان رنگارنگی که در شهر می‌بینیم، برای بقا نیازمند آب زیادی هستند. براساس آمار، هرساله در کشور از محل شبکه توزیع آب شرب، ۱۲۲میلیون مترمکعب آب برای آبیاری فضای سبز شهری استفاده می‌شود. اولین انگشت اشاره در حوزه فضای سبز به‌سمت چمن‌ها نشانه می‌رود که آب بسیار زیادی می‌برند. مصرف آب چمن‌ها به قدری است که حتی چندی پیش صحبت از حذف چمن از فضای سبز تهران مطرح شد. اما مدیریت شهری در مشهد با این نظر مخالف است و حذف چمن در فضای سبز را به‌دلیل مدیریت بحران آب، اقدام نادرستی می‌داند.
اکنون سرانه فضای سبز در مشهد به‌ازای هر نفر، ١۶مترمربع است، اما طبق هدف‌گذاری شهرداری، باید سرانه به ١٨مترمربع برسد، و از آن طرف مشهد جزو هشت شهر آلوده درکشور است و یکی از راهکارهای مهم برای کاهش آلودگی هوا، توسعه فضای سبز شهری است.‌‌‌‌‌‌
درنهایت مدیریت شهری با استفاده از نظر متخصصان درزمینه علوم باغبانی به راهکارِ استفاده از گیاهان کم‌آب‌طلب و مقاوم به خشکی رسیده که گویا تنها راهِ چاره ماست تا درعین کمبود آب، زیبایی چشم‌نواز فضای سبز اطرافمان را از دست ندهیم و از مزایای زیست‌محیطی و تأثیر آن بر سلامت روح و روان نیز بهره‌مند باشیم. اقدام برای کاشت این‌ گونه از گیاهان مدتی است آغاز شده و در برخی نقاط مشهد از چمن‌ها و گیاهانی که مصرف آب کمتری دارند، استفاده شده است.

﷯ چمن و کاهش آلودگی هوا
معاون خدمات و محیط زیست شهری شهردار مشهد درباره اهمیت چمن در فضای سبز شهری به شهرآرا می‌گوید: اصولا در فصول پاییز و زمستان، پدیده وارونگی هوا را داریم، اما درختان در این فصول، برگی ندارند که بتوانند موجب کاهش آلودگی هوا شوند و شاید تنها عنصری که می‌تواند به کاهش آلودگی هوا و جذب عناصر سنگین مانند جیوه و سرب، کمک کند، چمن باشد.
خلیل‌ا... کاظمی در ادامه می‌افزاید: قراردادی با مرکز تحقیقات جهاد کشاورزی داشتیم برای اینکه یک نوع چمن با مصرف کمِ آب برای سطح فضای سبز تهیه کنیم. در‌نتیجه به یک چمن کم‌‌آب‌طلب رسیدیم که شاید یک‌سوم مصرف آب چمن‌های معمولی، آب می‌طلبد. اکنون در بیشتر فضاهای سبز شهری و پارک‌ها مانند میدان قائم از این نوع چمن استفاده می‌کنیم. وی ادامه می‌دهد: باتوجه‌به مشکلات مربوط‌به مدیریت بحران آب در شهرداری، برنامه‌هایی برای صرفه‌جویی مانند احداث تصفیه‌خانه‌های محلی، افزایش سریع مکانیزاسیون آبیاری (رساندن میزان مناسب آب به ریشه‌های درختان) و تولید و تأمین گیاهان کم‌آب‌طلب را در برنامه داریم.
کاظمی بیان می‌کند: شاید تعداد زیادی از این گونه‌ها تولید نشده باشد که بتوانیم از آن‌ها استفاده کنیم؛ بنابراین باید مؤسسات و مراکز تحقیقاتی برای تولید گیاهان اقدام کنند. یک سالی می‌شود که ٢قرارداد دراین‌زمینه با منابع طبیعی و بخش خصوصی با رقم ٨٠٠‌میلیون‌تومان برای تأمین گونه‌هایی با مصرف کم آب منعقد شده و نمونه‌های آن‌ نیز که بیشتر برای درختان و درختچه‌ها مانند داغداغان، ارس، عناب که بومی منطقه ما و کم‌آب‌طلب هستند، تقریبا مشخص شده است.

﷯ افزودن تدریجی گیاهان کم‌آب‌خواه
وی با اشاره‌به اینکه تاکنون بیشتر گیاهان کم‌آب‌طلب در کمربند سبز کاشته شده‌اند، ادامه می‌دهد: به تناسب تولیدی که در‌حال انجام است، به‌تدریج آن‌ها را به فضای سبز شهری اضافه می‌کنیم.
کاظمی درباره مقایسه گیاهان کم‌آب‌خواه با دیگر گیاهان می‌گوید: گیاهان کم‌آب‌‌طلب مانند درختان پهن‌برگ(چنار) نیستند، اما تعداد زیادی از این درختان، نوعی هستند که در بعضی فصول گل می‌دهند و زیبایی خاصی دارند.

﷯ کاهش هزینه‌های نگهداری چمن
در میدان قائم
مدیر فضای سبز شهرداری مشهد نیز به شهرآرا، می‌گوید: در میدان قائم، حدود یک ماه است که چمن کم‌آب طلب کاشته شده که هنوز به برداشت اول نرسیده است. استفاده از این نوع چمن، کار جدیدی است که با هماهنگی مرکز تحقیقات جهاد کشاورزی انجام شده است.
مهدی یعقوبی اضافه می‌کند: این نوع چمن نسبت به چمنی که پیش از این در میدان قائم بود، مصرف آب کمتری دارد. به طور مثال اگر چمن قبلی هرروز نیازمند آبیاری بود، این چمن بسته به شرایط جوی هر ٢ یا ٣ روز نیازمند آب است.
یعقوبی بیان می‌کند: قرار بر این است که تا اواخر سال شرایط نگهداری و آبیاری این چمن توسط مرکز تحقیقات رصد شود و در نهایت خروجی این کار به شهرداری ارائه شود، اما پیش‌بینی می‌شود که این چمن با توجه به اینکه کم‌آب طلب بوده و کمتر نیازمند چمن‌زنی است، هزینه‌های نگهداری ‌کمتری داشته باشد.

﷯ کاهش ٣٠‌درصدی مصرف آب در فضای سبز
کارگروه فضای سبز و منابع پایدار آب به‌عنوان زیرمجموعه کمیسیون خدمات شهری و محیط زیست شورای شهر فعالیت و راهکارهایی را برای کاهش مصرف آب بررسی می‌کند.
رئیس کمیسیون خدمات شهری، بهداشت، سلامت و محیط زیست شورای اسلامی شهر مشهد نیز دراین‌باره می‌گوید: در کارگروه فضای سبز و منابع پایدار آب، جمعی از دانشگاهیان و پژوهشگران مراکز تحقیقاتی، کارشناسان حوزه شهرداری و افرادی دیگر حضور دارند.
محمد حاجیان‌شهری بیان می‌کند: باتوجه‌به مصوبه هیئت‌وزیران، شهرداری‌‎ها موظف هستند ٣٠‌درصد از آب مصرفی در ‌فضای سبز را کاهش دهند. به‌همین‌دلیل به‌دنبال این هستیم که با رویکرد استفاده از گیاهان کم‌آب‌طلب، بهینه‌سازی مصرف آب، جلوگیری از هدررفت آب، استفاده از منابع آبی پایدار، فضای سبز پایداری در مشهد داشته باشیم. به همین دلیل حدود یک سال این کارگروه، در حوزه گیاهان کم‌آب‌طلب مطالعه کرده و براساس خصوصیات فیزیولوژیک، فهرستی از گیاهانی که مصرف آب کمی دارند، تهیه کرده و مراحل نهایی آن در‌حال انجام است. پس از آن، سازمان پارک‌ها از‌سوی شهرداری به استفاده از این گونه‌ها موظف می‌شود.
او می‌گوید: پارک کم‌نهاده نیز طرحی بوده که در شورای پنجم شروع شده است. هر جایی که قرار باشد فضای سبز اجرا شود، این پارک به‌عنوان نمونه در‌نظر گرفته می‌شود.
وی می‌افزاید: باید بپذیریم که دشت مشهد به لحاظ منابع آبی، شرایطی بحرانی دارد. گفته می‌شود میزان آب مصرفی در حوزه فضای سبز نسبت‌به میزان آبی که در مشهد برای شرب استفاده می‌شود، حدود ١٠درصد است. در‌نهایت این عدد به لحاظ حجم چندان زیاد نیست. اکنون حدود ٢٣‌میلیون مترمکعب در فضای سبز از منابع مختلف آب
مصرف می‌شود.
﷯ فضای سبز پایدار در ایران
یکی از اعضای هیئت‌علمی و دانشیار گروه علوم باغبانی و مهندسی فضای سبز دانشگاه فردوسی مشهد، ۶‌سال است از استرالیا به ایران برگشته، اما ٢٠‌سالی می‌شود که در حوزه مفهوم فضاهای سبز پایدار مطالعه می‌کند و حدود ٣‌سال است که مفهوم کم‌نهاده در فضای سبز را برای اولین‌بار وارد کشور کرده است.
فاطمه کاظمی به شهرآرا می‌گوید: بعد‌از برگشت به ایران، متوجه شدم در فضاهای سبز ایران با‌وجود کمبود منابع طبیعی به‌ویژه آب و حتی نیروی کارگری و هزینه زیاد، نیاز به روشی جدید برای طراحی فضاهای سبز و تغییر در آن‌ها داریم.
وی بیان می‌کند: شرایط کم‌آبی در کشور برای همه ما واضح است. دشت مشهد از نظر منابع، بحران‌زده است. در این شهر، سفره‌های آب زیرزمینی فروکش کرده‌اند. در سال گذشته ٩٨درصد مساحت کشور دچار خشک‌سالی شده است. همه این موارد موجب شده توجه جدی به موضوع آب داشته باشیم و در‌صورتی‌که این کار را انجام ندهیم، طی سال‌های آینده به‌تدریج مردم مجبور به مهاجرت از شهرهای خشک
می‌شوند.

﷯ طراحی پارک کم‌نهاده در مشهد
این استاد دانشگاه اضافه می‌کند: گیاهان کم‌‌آب‌طلب، از انواع گیاهان کم‌نهاده هستند. به‌همین‌منظور طراحی اولین پارک کم‌نهاده در کشور را برای شهرداری منطقه‌١٢ انجام داده‌ام که اسناد و مدارک آن به شهرداری منطقه ارائه شده و آن‌ها نیز دنبال پیمانکار برای شروع اقدامات اجرایی هستند. متأسفانه در اجرای این پارک، کوتاهی شده است. پیمانکاران می‌خواهند با هزینه کم، این کار را قبول کنند، در‌حالی‌که این کار هزینه‌بر و تخصصی است. از من درخواستی برای کمک نشده و ممکن است با واگذاری این کار به غیرمتخصصان این مفهوم را بد جا
بیندازند.
کاظمی می‌گوید: یکی از اصول طراحی فضاهای سبز کم‌نهاده و پایدار این است که از گونه‌های گیاهی مقاوم به خشکی که از خارج از کشور وارد و با شرایط اقلیم ما سازگار شده‌اند یا گونه‌های بومی که با اقلیم ما سازگاری دارند، استفاده شود.

﷯ تهیه فهرست از ٣٠٠ گیاه کم‌آب‌طلب
دانشیار گروه علوم باغبانی و مهندسی فضای سبز دانشگاه فردوسی مشهد بیان می‌کند: با کمک شورای شهر، فهرستی از حدود ٣٠٠‌گونه گیاهی کم‌نهاده را در کشور که حدود نیمی از آن، گونه‌های بومی و نیمی دیگر غیربومی هستند، به‌علاوه ویژگی‌ها و معیارهای اساسی از‌نظر زیبایی، اکولوژیکی و زیست‌محیطی و‌... معیارسنجی کرده‌ایم. مشکل اساسی برای پیشبرد این مفهوم، نبود تعدادی از این گونه‌ها در خزانه‌های کشور است. به‌همین‌دلیل در تلاش هستیم که گونه‌ها را به کمک دانشجویان از اقلیم‌های طبیعی بیاوریم و مطالعات سازگاری آن‌ها را با اقلیم شهری و روش‌های تکثیر آن‌ها را بررسی کنیم و برای استفاده از این‌ها در‌اختیار پیمانکاران و تولیدکنندگان قرار دهیم.

﷯ حذف فضای سبز، اشتباهی فاحش
کاظمی با اشاره‌به اینکه حذف فضای سبز، اشتباهی فاحش است، می‌گوید: متأسفانه بعضی مسئولان به‌ویژه در بخش آب، اهمیت فضای سبز را در‌نظر نمی‌گیرند و اعتقاد آن‌ها بر این است که مصرف آب در فضای سبز یک مصرف لوکس است؛ حال‌آنکه فضاهای سبز ریه‌های شهر هستند و ازنظر اجتماعی عملکرد خوبی دارند. اگر فضای سبز حذف شود باید هزینه‌ها را در زندان‌ها و بیمارستان‌ها افزایش دهیم؛ بنابراین فضاهای سبز یک ضرورت اجتماعی اجتناب‌ناپذیر است برای محیط شهری که درگیر آلودگی
هواست.
وی اضافه می‌کند: البته نگرانی دیگر مسئولان این است که شاید مردم از دیدگاه زیبایی‌شناسی، این گونه‌ها را نپسندند. چاره‌ای نداریم جز اینکه به‌سمت گیاهان کم‌آب‌طلب برویم. مردم نیز در این زمینه آگاهی دارند و می‌دانند صرفه‌جویی در مصرف آب، یک وظیفه
ملی است.
دانشیار گروه علوم باغبانی و مهندسی فضای سبز دانشگاه فردوسی مشهد ادامه می‌دهد: اولین گام اساسی برای صرفه‌جویی در مصرف آب، استفاده از گونه‌هایی است که بسیار دقیق سنجیده شده‌اند، مصرف آب کمتر دارند و مقاوم به خشکی باشند.

﷯ بیش‌آبیاریِ فضای سبز
وی درباره آبیاری گیاهان بیان می‌کند: در آبیاری فضای سبز، مفهومی تحت‌عنوان کم‌آبیاری تنظیم‌شونده داریم، اکنون در بیشتر موارد فضای سبز، بیش‌آبیاری می‌شود و گیاهان از شرایط غرق‌آبی آسیب
می‌بینند.
کاظمی با اشاره‌به اینکه مدیریت فضای سبز حاضر نیست برای پژوهش هزینه کند، می‌گوید: متأسفانه آموزشی پشت اقدامات فضای سبز نیست و مطالعات در‌زمینه تعیین میزان آبیاری گونه‌ها بسیار کم است و مشکل در‌این‌زمینه نبود افراد متخصص است؛ در‌حالی‌که فارغ‌التحصیل‌های باغبانی
بیکار‌ند.

itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس