نسخه پی دی اف

امام گفت‌وگو

زمان امامت علی‌بن‌‌موسی‌الرضا‌(ع) درب‌های بلاد اسلامی به‌ سوی ادیان و فرهنگ‌های بیگانه و تمدن‌های مختلف بازشده بود و از آنجا که مأمون، حاکم هم‌عصر امام(ع)، خود را مشتاق علم نشان می‌داد، به این‌گونه مباحث علمی بها می‌داد. از این رو، رشد و کثرت این‌گونه محافل بسیار شد و مسلمانان با شبهات گسترده و اشکالاتی از سوی آن‌ها روبه‌رو می‌شدند که در مقام پاسخ، وقتی بازمی‌ماندند، دچار تزلزل در عقیده و دین خویش می‌گردیدند.
از سوی دیگر، مأمون قصد داشت با برگزاری این مناظرات علمی، امام(ع) را که به گمان باطلش ممکن بود در پاسخ به آن‌ها بازبماند در نظر مردم تحقیر کند و جایگاه خود را استحکام بخشد. بر همین اساس، امام(ع) با مدعیان علمی قَدَر از ادیان مختلف مناظرات بسیاری داشت که همگان را مقهور علم و دانش خود کرد و ایشان را به نام عالم آل محمد‌(ص) خطاب می‌کردند. فن بیان و خطابه، نحوه ورود و خروج به بحث و مغلوب کردن طرف مقابل شیوه صحیح مناظره را به ما می‌آموزد و از آنجایی‌ که در محافل با گفت‌وگو و طرح بحث ضمن پاسخ‌گویی، اشکال هم ایجاد می‌کرد و حقانیت اسلام را تبیین می‌کرد، ایشان را امام گفت‌وگو هم نام می‌برند. اکنون نیز بعد از گذشت سال‌ها هنوز می‌توان از شیوه ایشان درس‌ آموخت و به دفاع از دین پرداخت. شیخ صدوق در کتاب «عیون اخبار الرضا» و علامه مجلسى در جلد ۴۹ «بحارالانوار» به نقل این مناظرات پرداخته‌اند که از میان آن‌ها ٧ مناظره مهم‌تر و مشهورتر را نام می‌بریم. مناظره با جاثلیق (عالم بزرگ مسیحی)، مناظره با رأس‌‌الجالوت (پیشواى بزرگ یهودیان)، مناظره با هربز اکبر، مناظره با عمران صابى، مناظره با سلیمان مروزى، مناظره با على بن محمد بن جهم و مناظره با ارباب مذاهب مختلف در بصره مشهورترین مناظرات امام(ع) است که ٢ مورد اول از اهمیت بیشتری برخوردارند و در کل ۴ مورد اول در یک مجلس در حضور مأمون اتفاق افتادند. مورد پنجم نیز در مجلسی دیگر در حضور مأمون بود که همه این ماجراها سبب عصبانیت بیشتر مأمون و درماندگی در مقابل مقام علمی امام(ع) شد و بیش‌ازپیش چهره امام(ع) را در بین مردم آشکار کرد. حضرت در پی جهالت‌زدایی و معرفت‌افزایی بود و بدون مجادله و درگیری با مردم گفت‌وگو و آنان را به‌درستی و راستی هدایت می‌کرد. عطوفت و مهربانی پیشه ایشان در برخورد با مردم بود و از این طریق، در دل‌های آنان نفوذ، و محاسن و زیبایی کلام خویش را بر آنان عرضه می‌کرد.
حجت‌الاسلام محمدهادی مشیری
پژوهشگر حوزوی

itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس