نسخه پی دی اف

دانش در کلام سبط اکبر پیامبر(ص)

دانش‌افزایی و آموختن هرگز پایان نمی‌یابد. انسان باید همواره دانش‌جو باشد و در راه فراگیری دانش کوشش کند. سبط اکبر رسول‌ا...(ص)، امام حسن مجتبی(ع)، در تبیین راه اتقان علم فرموده‌اند: علّم الناس علمک و تعلّم علم غیرک فتکون قد اتقنت علمک و علّمت مالم تعلم (بحارالانوار، ج. ٧٨، ص. ١١١ * کشف الغمه فی معرفه الائمه(ع)، ج. ٢، ص. ١٩۶)؛ دانشت را به مردم بیاموز و دانش غیر خودت را فرابگیر. پس با این روش دانشت را متقن می‌سازی و محکم و استوار می‌نمایی و آنچه را نمی‌دانی یاد می‌گیری. امام دوم در این حدیث ٢ کار بزرگ در راه اتقان و کمال دانش را آموزش داده‌اند. دانشمند حقیقی و عالم حاذق و ماهر و دارای علمی متقن آن دانش‌جویی است که هم‌ درس می‌خواند و هم‌ درس می‌دهد، و هم یاد می‌گیرد و هم یاد می‌دهد.

پیوسته یاد بگیر
هیچ‌گاه زمان تحصیل دانش تمام نمی‌شود. در فرهنگ اسلامی بر دانش آموختن و جست‌وجوی دانش از گهواره تا گور سفارش شده است. باید دانش جهانیان را فرا گرفت و در خدمت و نفع جامعه اسلامی قرار داد. باید علم بیگانگان و علم خودی‌ها همه را آموخت. جمله «علم غیرک» در این حدیث همه دانش‌های دیگران در داخل و خارج و همه دانشمندان کافر و مؤمن را در بر می‌گیرد. بنابراین هر دانشی را از هر فردی باید آموخت و بهره‌وری و سودمندی آن را افزایش داد و در تأمین احتیاجات علمی کشور به کار گرفت و راه وصول به تمدن نوین دینی و توحیدی را در جهان گشود. از این راه، آنچه را نمی‌دانی یاد خواهی گرفت و دانشت توسعه خواهد یافت. راه اتقان و استحکام دانش و رهایی از جهالت همین تداوم و استمرار دانش‌جویی و فراگیری علم دیگران است و بهترین شیوه کم کردن و رفع جهل و روش سودمند دانش‌افزایی همین تلاش در راه بهره‌گیری از دانش دیگران و افزودن دانش آنان به دانش خویش است.

پیوسته یاد بده
در آغاز این حدیث، دستور به معلمی و یاد دادن و آموزش دادن دانش صادر شده است. سزاوار است انسان آنچه را یاد می‌گیرد و سودمند است به دیگران بیاموزد و در آموزش سخاوت داشته باشد. باید آموخت و عمل کرد و سود رساند. باید به دیگران آموزش داد تا عمل کنند و سود برسانند. با آموزش دادن است که دانش انسان محکم و متقن، و انسان دانشمندی ماهر می‌شود.
در نظام آموزشی حوزه‌های علمیه مدرک دانش‌آموختگی هر فرد توانایی وی در تدریس همان درس است. از این رو، طلبه هم‌زمان با تحصیل دانش، به تدریس آموخته‌های پیشین به طلاب دیگر می‌پردازد و با درس دادن، پخته و ملا و عالم می‌شود. زکات دانش آموزش دادن و نشر دانش و رساندن دانش به شیفتگان دانش است. امام حسن مجتبی(ع) در این حدیث شیوه برتر رهایی از نادانی و رسیدن به دانایی و اتقان دانش را نشان داده‌اند. درس خواندن دائمی و تدریس دائمی شیوه عالی و مدل کارآمد و زیبا و سبک برتر در کاهش جهل و توسعه دانش است.
حجت الاسلام محمدرضا جواهری
عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی
itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس