نسخه پی دی اف

سریال‌های مخاطب گریز؛ دلایل موفق نبودن مجموعه‌های تلویزیونی در گفت‌وگو با رضا داوودنژاد و حمزه ابراهیم‌زاده

﷯قاسمی| در چند سال اخیر بازار برخی سریال‌ها به قدری داغ شده است که در برخی مواقع، گوی سبقت را از فیلم‌های سینمایی ربوده و آمار دانلود از سایت‌های ارائه‌دهنده را به بیشترین حد خود رسانده است؛ دانلودهایی که شاید تعداد زیادی از آن‌ها کار جوانان و علاقه‌مندان ایرانی باشد، اما تعداد اندکی از آن‌ها نیز به‌خاطر سریال‌های ایرانی است. درواقع بسیاری از سریال‌های روز دنیا نه‌تنها دست‌کمی از فیلم‌های سینمایی ندارند که در برخی مواقع با جذابیت‌های ویژه خود مخاطبان بیشتری را جذب کرده‌اند و با محور قرار دادن موضوعات روز دنیا همچون فناوری، عواطف انسانی و... و با بهره‌گیری از داستان‌های غنی و گاه پیشینه‌های تاریخی، توانسته‌اند بسته‌ای پروپیمان از نیازهای مخاطبان، تهیه و به بازار عرضه کنند، به‌گونه‌ای‌که در این روزها صنعت سریال‌سازی با صنعت سینما در کشورهای مختلف برابری می‌کند و هم‌پای هم حرکت می‌کنند.
در چنین شرایطی که همه کشورها سعی می‌کنند صنعت سریال‌سازی‌شان را هم‌پای صنعت سینما پیش ببرند، سریال‌های ایرانی سال‌هاست نتوانسته‌اند مخاطبانی را همچون مخاطبان دهه‌های۶٠ و ٧٠ به خود ببینند؛ آن دوران خاطره‌انگیز که هر هفته چشم می‌کشیدیم برای دیدن قسمت بعدی یک سریال.

﷯ چه اتفاقی برای صداوسیما افتاده است؟
رضا داوودنژاد، بازیگر سینما و تلویزیون که او را در سال گذشته با سریال «پنجری‌» در خانه‌هایمان دیدیم و امسال هم قرار است با سریالی دیگر مهمان خانه‌هایمان باشد، از ریزش شدید مخاطب صداوسیما در دهه‌های اخیر می‌گوید و معتقد است که علت این ریزش باید به‌طور جدی بررسی شود تا ببینیم چه اتفاقی برای صداوسیما افتاده است. این بازیگر تلویزیون با بیان اینکه ٢٠سالی با صداوسیما همکاری کرده است، ادامه می‌دهد: صداوسیما دیگر آن بیننده قدیمش را ندارد، درحالی‌که در دهه‌های گذشته، شبکه‌های تلویزیون بیننده‌های بیشتری داشت و این موضوع، چالش امروز صداوسیمای ماست که باعث شده است رو به افول حرکت کند.داوودنژاد بعد از مکثی می‌گوید: ازطرفی ما در سال٢٠١٨ زندگی می‌کنیم؛ عصری که جذب مخاطب، هنر زیادی می‌خواهد.
﷯ رقابت جدی سریال‌ها
با فیلم‌های سینمایی
به گفته او، الان تلویزیون آمریکا سریال‌هایی تولید می‌کند که گاه بهتر از فیلم‌های سینمایی آن کشور است. همین موضوع باعث شده است سریال‌سازی در این کشور با سینمایش در رقابت باشد و سریال‌سازی در کشورهای زیادی به صنعتی پول‌ساز بدل شود.
این هنرمند ادامه می‌دهد: جالب است که با دیدن این سریال‌ها، تجربه‌های زیادی کسب می‌کنیم و از دیدن آن‌ها به‌شدت لذت می‌بریم. بسیاری از این سریال‌ها از کیفیت ساخت آن‌ها گرفته تا قصه‌گویی، فضاهای خوبی دارند و داستان آن‌ها نیز کشش و تعلیقی قوی دارد.
این هنرمند، نبود فضای رقابتی و سلیقه‌ای عمل کردن مسئولان صداوسیمای ایران را از مهم‌ترین دلایل از دست رفتن مخاطبان می‌داند، با این حال رضاداوودنژاد به‌عنوان یک بازیگر امیدش را از دست نداده و معتقد است همین که بتواند لبخند را روی لب چند نفر بیاورد، ارزش زیادی برایش دارد و نمی‌تواند به‌خاطر نامناسب بودن شرایط، تلاشش را متوقف کند و کنار بکشد.

﷯ خلأ ایرانی بودن در سریال‌های ایرانی
در بررسی علل و عوامل افت مخاطبان صداوسیما و نبود سریال‌های جذاب، نبود متن‌های داستانی قوی از عوامل مهمی به‌شمار می‌رود؛ اولین موضوعی که حمزه ابراهیم‌زاده، منتقد و مدرس سینما، به آن اشاره کرده و می‌گوید: وارد شدن هم‌زمان ادبیات داستانی به معنای نوین سینما و تئاتر، یکی از عوامل نبود پشتوانه‌ای قوی برای ساخت سریال‌هاست که به سابقه فرهنگی ما بازمی‌گردد.
این مدرس دانشگاه نبود حوصله برای دیدن فیلم‌های طولانی، مسائل اقتصادی و شبکه‌های اجتماعی را از دلایل دیگری می‌داند که باعث شده است استعدادها به‌سمت ساخت سریال کشیده شود.
او همچنین به قدمت دوهزارساله برخی کشورها در ادبیات داستانی، آن هم در ژانرهای مختلف اشاره کرده، ادامه می‌دهد: در این کشورها وقتی سینما و به تبع آن تلویزیون متولد شد، موضوعات را بارها آزمون و خطا کردند و ژانرهای مختلف را به نمایش گذاشتند.

﷯ حرکت به‌سمت سریال‌های ترکی و هندی
یکی از ضعف‌های صداوسیما در ساخت سریال در سال‌های اخیر، تصنعی کردن برخی فضاها به‌دلیل دور شدن از سبک و اسلوب زندگی ایرانی است؛ درست برعکس برخی آثار موفق ما در حوزه سینما همچون «میهمان‌ مامان» و «یه حبه قند» که با استفاده از سبک و سیاق زندگی ایرانی و نمایش دادن فرهنگ بومی‌مان، توانستند مخاطبان زیادی را جذب کنند. شاید رعایت چنین موضوعی در سریال‌ها، بتواند سریال‌های ایرانی را تاحدی به جذابیت سریال‌های پرمخاطب خارجی نزدیک کند.
ابراهیم‌زاده در این زمینه به برخی رمان‌ها و قصه‌های ایرانی از نویسندگانی همچون صادق هدایت، محمود دولت‌آبادی و... اشاره می‌کند و می‌گوید: جنس این داستان‌ها به‌گونه‌ای است که سبک زندگی ایرانی به‌خوبی در آن‌ها پرداخته شده است و می‌تواند به‌عنوان منبع فیلم‌نامه‌های سریال‌های جذاب ایرانی استفاده شود. با وجود این پشتوانه‌، سریال‌های ما با ایجاد فضاهای پلاستیکی شبیه به سریال‌های ترکی، هندی و کره‌ای درپی ایجاد جذابیت هستند.
او ادامه می‌دهد: سریال‌های درام و خانوادگی ساخته‌شده با سبک زندگی ایرانی و سریال‌هایی با فضاهای تاریخی همچون آثار حسن فتحی مخاطبانی داشته‌اند. بنابراین می‌بینیم که اگر قرار باشد سریال‌ پرمخاطب بسازیم، باید به اسلوب ایرانی توجه کنیم و فضاهای ایرانی را در سریال‌هایمان بگنجانیم نه اینکه سعی کنیم به‌سمت سریال‌هایی با فضاهای پلاستیکی و تصنعی حرکت کنیم. این به معنای خاطره‌‌سازی نیست و برگ برنده سریال‌های موفق، در گنجاندن فرهنگ و ملموس کردن آن سریال برای مخاطبانش است.

﷯ لزوم کار تحقیقاتی برای پرورش نویسندگان
ابراهیم‌زاده یادآوری می‌کند: نیاز به کار تحقیقاتی گسترده‌ای برای پر کردن خلأ قصه سریال‌ها وجود دارد تا از آن طریق، از ادبیات داستانی استفاده شود. همچنین مدیران فرهنگی باید در فکر پرورش نویسندگان در ژانرهای مختلف باشند تا به‌عنوان مثال پرمخاطب‌ترین ژانر دنیا یعنی ژانر معمایی، در سریال‌هایمان نمود پیدا کند.
به گفته این سینماگر، گذشته از محتوا، موضوعات تکنیکی نیز از مسائلی است که جذابیت سریال‌های ما را از بین برده است. او از سریال‌هایی همچون «ستایش» و «نرگس» یاد می‌کند که بارانی از حوادث روی سر کاراکتر اصلی می‌ریزد و می‌گوید: در این سریال‌ها فرصتی برای واکنش و تلاش شخصیت دیده نمی‌شود و این همان الگوی سریال‌های آبکی است که در آن کاراکتر انگیزه‌ای قوی برای تلاش کردن ندارد.
برعکس در سریالی همچون «لیلی با من است»، ما می‌بینیم کاراکتر به‌خاطر انگیزه‌های شخصی‌اش تلاش می‌کند از جبهه فرار کند و این تضاد و تناقض، مخاطب را میخکوب قاب تلویزیون می‌کند، درحالی‌که اگر بازیگر اصلی آن سریال هم قرار بود مثل برخی فیلم‌های دفاع مقدسی، شخصیتی الهی داشته باشد، هیچ جذابیتی
برای ما نداشت.
باتوجه‌به تلاش نکردن صداوسیما برای بازگرداندن مخاطبان خود، نمی‌توان امید داشت که سیر نزولی استقبال از تلویزیون بتواند مسیر خود را به‌سمت تعالی طی کند، مگر آنکه عزمی جدی برای دریافت اسلوب ایرانی و گنجاندن آن در سریال‌های ایرانی، به‌عنوان داشته و پیشینه فرهنگی و بومی‌مان وجود داشته‌باشد؛ عزمی که بتواند داستان‌های غنی ایرانی را درکنار استفاده از استعدادهای هنری و فناوری روز دنیا در قاب تلویزیون
نمایش بدهد.

itbaran.ir شرکت داده پردازی باران شرق توس